يكي از عوامل مهمي كه سفرهاي زمستانه را با مخاطرات خاص همراه ساخته، معضل يخبندان در راهها و بزرگراهها و معابر شهري و روستايي كشور است. اما راهكار سنتي و صد البته يگانهاي كه از ديرباز براي رفع و رجوع اين معضل توسط نهادهاي موظفي همچون سازمان راهداري و حمل و نقل جادهاي، شهرداريها و دهداريها، به كار گرفته ميشود، به كارگيري مخلوط ماسه و نمك است، چراكه چنين مخلوطي براي زدودن و ممانعت از تشكيل تودههاي يخ بسيار مفيد است اما پيشرفتهاي علمي در حوزه محيطزيست، اين شيوه منسوخ و زيانرسان را شديداً مطرود و مردود اعلام ميكند. اين در حالي است كه چندي پيش برخي رسانهها با نقل از رئيس سازمان راهداري نوشته بودند كه برخلاف ساليان گذشته امسال محلولي جديد براي يخزدايي جادهها به كار گرفته خواهد شد! اما مشاهدات مردم خلاف این ادعا را ثابت كرد.
عمدتاً يك ماده ساينده مانند ماسه براي ارتقاي ضريب اصطكاك و مادهاي شيميايي مثل نمك براي پايين آوردن دماي انجماد محيط و در نتيجه ذوب يخها در تمام نقاط كشور به كار برده ميشود. اين در حالي است كه كشورهاي توسعهيافته و حتي كشورهاي در حال توسعه، «آلترناتيو»هايي بنا به شرايط و موقعيت محيط خود توليد كرده و به كار ميگيرند. به طور مثال يكي از كشورهاي منطقه موفق به توليد آسفالتي شده كه ضمن آب نمودن برفهاي در حال بارش از يخ زدگي آبهاي حاصله جلوگيري ميكند اما عجيب است كه در كشور ما بهرغم پيشرفت قابلملاحظهاي كه در عرصههاي علمي كسب شده است، هنوز مخترعان و كارشناسان موفق به ابداع و اختراع موادي جايگزين براي مخلوط زيانآور ماسه و نمك نشدهاند!
با اين وجود مسئولان كشور ما بهرغم اشراف و آگاهي از زيانهاي زيست محيطي، هنوز بر به كارگيري مخاطرهآميز اين مخلوط اصرار ميورزند و همين امر نابودي بخشي از منابع طبيعي كشور را در پي دارد!
استفاده از محلولي جديد به جاي آب نمك در جادهها؟!در روز 23آذر داود كشاورزيان، رئيس سازمان راهداري در حاشيه رزمايش طرح زمستانه جادههاي كشور در پاسخ به سؤالي كه آيا همچنان براي يخزدايي در جادههاي كشور از مخلوط ماسه و نمك يا محلول نمك استفاده ميشود، گفته بود در چند استان كشور از محلول جديدي استفاده ميكنيم كه در صورت مثبت بودن نتايج آن اين محلول را جايگزين «آب و نمك» و «ماسه و نمك» خواهيم كرد. اما واقع امر اين است كه همچنان در راههاي استراتژيك كشور مانند راه ارتباطي شمال كشور با مركز(جاده و بزرگراه جاجرود) هنوز از مخلوط شن و نمك استفاده ميكنند. همچنين بر اساس گزارشهايي كه اكيپهاي بازگشايي راهها در غرب كشور به ويژه در كردستان منتشر كردهاند، استفاده از مخلوط ماسه و نمك تنها متريال و آلترناتيو آنها براي ممانعت از يخ زدگي جادهها بوده است!
با اين حال و براساس شواهد موجودي كه حكايت از زمستاني سرد در كشور دارند، ميتوان پيشبيني كرد كه ميزان استفاده از چنين مخلوط زيانآوري تا چه اندازه افزايش مييابد.
با اين اوصاف استفاده از اين مخلوط، نه تنها هزينههاي هنگفتي را در پي دارد بلكه تبعات بعدي آن يعني مشكل خوردگي و خستگي آسفالت نيز بسيار هزينه زا است. ضمن آنكه معايبي نظير عدم توزيع يكنواخت و رانده شدن سريع به حاشيه معبر، خطر صدمه به خودروها و عابرين (پرتاب دانههاي شن)، مسدود شدن زهكشها، خرابي سطح روسازي به علت پخش غيريكنواخت نمك، تحميل هزينههاي مضاعف پاكسازي، ضايعات زيست محيطي (گياهان، درختان، منابع آب و...)، تسريع خوردگي خودروهاو بتن.... وجود دارد كه در اين ميان لطمات زيستمحيطي آن نگران كنندهتر است.
چراكه بر اساس آمارهاي موثق متوليان براي جلوگيري از تشكيل توده يخ و آب كردن برفهاي نشسته بر سطوح جادهها به ازاي هر پنج كيلومتر راه يا جاده، حدود250كيلوگرم نمك استفاده ميشود که اين ميزان بدون محاسبه ماسه است. لذا پس از سپري شدن فصول سرد سال و يخ بندانها، همان ميزان نمك جذب طبيعت شده و ضمن نابودي رويشگاهها، درختان و درختچههاي حواشي جادهها، خاك مستعد كشاورزي را آلوده و به منابع آبي نفوذ خواهد كرد.
با اين حال بهترين توصيهاي كه كارشناسان كردهاند، استفاده از خاك مناطق بومي براي افزايش ضريب اصطكاك و جلوگيري از تصادفهاي احتمالي است. به اين معنا كه خاك و ماسه هر منطقه براي يخ زدايي همان منطقه به كار گرفته شود.
