نتايج تحقيق و پژوهش جرمي پال از مؤسسه فناوري ماساچوست (امايتي) نشان ميدهد كه بخشهاي زيادي از خليج فارس ممكن است تا پايان قرن حاضر غير قابل سكونت باشد.
شيخ راشد بن ساعد آل مكتوم امير دبي و نخستوزير امارات متحده عربي با اشاره به اوضاع خاورميانه و قيمت نفت جمله مشهوري دارد. وي ميگويد: پدر بزرگ من سوار شتر ميشد، پدر من هم سوار شتر ميشد، من سوار بنز ميشوم، پسر من هم سوار لندكروز ميشود و پسر او نيز سوار لندكروز ميشود ولي پسر وي بار ديگر سوار شتر خواهد شد. اين يك يادآوري مهم براي سرنوشت نهايي منابع نفتي خواهد بود. بيشك وابستگي شديد اقتصادهاي خاورميانه به درآمدهاي حاصل از فروش نفت اين كشورها را در برابر نوسانات شديد قيمت انرژي به شدت آسيبپذير كرده است.
ولي خاورميانه ممكن است طي سالهاي آينده با يك چالش بزرگتر نيز روبهرو شود كه آن چالش بزرگ تغييرات آب و هوايي خواهد بود. به خصوص اين تحقيق كه درباره تغييرات آب و هوايي انجام شده نشان ميدهد كه گازهاي گلخانهاي با روند كنوني فزاينده خود در اتمسفر زمين انباشته شده و موجب خواهد شد تا دماي هوا در طول فصلهاي مختلف به اندازهاي افزايش يابد كه مناطق وسيعي از خاورميانه و خليج فارس غير قابل سكونت شود.
در شهرهای كويت و دوحه و ساير مناطق خليج فارس دماي هوا در تابستان به بيش از 140 درجه فارنهايت افزايش خواهد يافت و اين مسئله فشار زيادي را بر ساكنان اين مناطق وارد ميكند.
گرماي شديد هوا مشكل بزرگي را براي نسل آينده در زمينه تأمين آب و مواد غذايي به وجود خواهد آورد. در آينده نزديك تغييرات آب و هوايي موجب تغيير و تحولات عمدهاي در منطقه خواهد شد. در شرايطي كه جمعيت خاورميانه در آستانه انفجار قرار گرفته، كمبود منابع آبي به شدت نگرانكننده است و نرخ مصرف آب احتمالاً تا سال 2040 ميلادي در اين منطقه دو تا سه برابر افزايش خواهد يافت.
در حالي كه به تأثيرات انساني اين بحران بيشتر پرداخته شده است توجه كمتري به صنايع نفت و گاز منطقه معطوف بوده است. افزايش شديد دماي هوا ميتواند تأثير منفي زيادي بر عملياتهاي استخراج و اكتشاف نفت و گاز در منطقه خاورميانه داشته باشد. با توجه به ادامه روند صعودي تقاضاي انرژي، افت عرضه و توليد ميتواند بازار جهاني انرژي را با چالش مهمي روبهرو كند. با توجه به اينكه اقتصادهاي منطقه تا حد زيادي به توليد هيدروكربن وابسته هستند، كشورهاي خليج فارس براي سرمايهگذاري در زمينه توليد انرژيهاي تجديدپذير يا فناوريهاي سبز عملكرد قابل قبولي نداشتهاند.
گرچه عربستان سعودي در نقشه راه 2013 ميلادي خود طرح بلندپروازانهاي براي توليد 54 گيگاوات برق از منابع انرژي تجديدپذير تا سال 2032 ميلادي در نظر گرفته است ولي اين رؤياهاي شيرين با تأخيرهاي طولاني در سرمايهگذاري روبهرو شده است به طوري كه ظرفيت توليد برق خورشيدي عربستان هم اكنون به حدود 50 مگاوات رسيده است.
وضعيت در ساير كشورهاي منطقه نيز به همين منوال است. قطر اميدوار است تا نخستين نيروگاه خورشيدي خود به ظرفيت 15 مگاوات را در سال 2016 ميلادي بهرهبرداري كند و ظرفيت توليد برق از انرژيهاي جديد را افزايش دهد ولي اين برنامه نيز از واقعيت اصلي فاصله زيادي دارد.
برنامه توليد انرژي خورشيدي كويت نيز از برنامه تعيينشده عقبتر است و اواخر سال 2017 ميلادي فاز نخست نيروگاه 2 گيگاواتي با استفاده از منابع انرژي تجديدپذير به بهرهبرداري خواهد رسيد. امارات هماكنون 100 مگاوات برق از منابع تجديدپذير را در مدار سراسري خود وارد كرده است. اين كشور قصد دارد ظرفيت توليد برق از انرژيهاي پاك را به 24 درصد تا سال 2021 ميلادي افزايش دهد. اين رقم سال گذشته به كمتر از 2/0 درصد رسيده است.
افزايش فقرا
در همين راستا بانك جهاني به رابطه گرم شدن منطقه خاورميانه به ويژه خليج فارس پرداخته و نوشته است: خانوارهاي فقير به مراتب بيشتر از خانوادههاي ثروتمند در معرض تأثيرات منفي تغييرات آب و هوايي قرار دارند. خانوارهاي كمدرآمد در آفريقا و جنوب آسيا به خصوص در معرض بيشترين خطرات ناشي از تغييرات آب و هوايي قرار دارند. اين گزارش هشدار ميدهد: بين الان تا سال 2030 ميلادي سياستهاي آب و هوايي تأثير چنداني بر روند گرم شدن زمين ندارد. پس از سال 2030 ميلادي نيز توانايي جهان براي اتخاذ سياستهاي مناسب براي جلوگيري از تغييرات شديد آب و هوايي بسيار محدود خواهد بود. در اين گزارش آمده است: تلاشهاي صورت گرفته براي كاهش گازهاي آلاينده و جلوگيري از گرم شدن زمين بايد با اين هدف باشد كه تأثيرات منفي بر زندگي افراد فقير نگذارد.
جيم يونگ كيم رئيس بانك جهاني با انتشار بيانيهاي تأكيد كرد: تغيير آب و هوايي بيشترين تأثير منفي را بر فقيران داشته است و چالش امروز ما اين است كه از زندگي دهها ميليون نفر كه بر اثر تغييرات آب و هوايي با فقر روبهرو خواهند شد، محافظت و حمايت كنيم.
منبع: اويل پرايس
