متاسفانه سالهاست كه در بحث مديريت آبهاي روان وبارش هاي شديد در كشور نتوانستيم كار اصولي انجام دهيم .يكي از مهمترين اين مشكلات بي توجهي به اصول آبخيزداري و عدم توانايي دركنترل وذخيره اين بارشها است. دراين ميان استان لرستان از جمله مناطقي است كه به علت ضعف در اين زيرساخت، بيشترين خسارت سيل اخير نصيبش شد.
*****
اوايل آبان ماه موجي از بارشها برخي از مناطق كشور از جمله لرستان را فرا گرفت.درحالي كه بارشهاي اوليه موجي از شادي را براي مردم اين سرزمين كه سالهاست با خشكسالي مواجهند، به ارمغان آورد، اما اين خوشحالي دوام زيادي نياورد، چرا كه خبرها حاكي از آن بود كه شدت بارشها و جاري شدن سيل در اين استان، خسارت هاي بسياري به تاسيسات زيربنايي وساختمانها وارد کرده و مرگ چندنفر را رقم زده است . هوشنگ بازونداستاندار لرستان درخصوص ميزان خسارت وارده جاري شدن سيل در استان مي گويد: خسارات سیلاب در لرستان به بیش از ۲۰۰ میلیارد تومان رسیده است. استاندار لرستان ۵۰ میلیارد تومان از این میزان خسارات را مربوط به بخش کشاورزی اعلام کرده ومي افزايد: مابقی این خسارات مربوط به تاسیسات زیربنایی مانند شبکه های آب، برق، مخابرات، راه و... بوده است ودر شهرستان کوهدشت جان یک خانواده سه نفره را گرفته است.
نبود زيرساختهاي آبخيزداري علت جاري شدن سيل
درحالي كه مي توان از بارش ها بالاترين استفاده را برد، اما نبود زيرساختهاي آبخيزداري سبب شده تا با شدت گرفتن بارش ها درهر منطقه اي از كشور، نگران جاري شدن سيل وبروز حوادث ناگواري باشيم .چرای مفرط مراتع توسط دامها، بهرهبرداری غیراصولی از مراتع و تبدیل نامناسب زمینهای بالا دست حوزههای آبخیزازجمله عواملي است که تاثير بسياري در وقوع اين حوادث دارد.وجود درياچه ها و رودخانه ها از جمله عواملي است كه در زمان بارش ها مي توانند با هدايت اين جريان ويرانگر،آن را ذخيره كرده ودر موقع لزوم مورد استفاده قرار داد.متاسفانه در سالهاي اخير افزايش تخريب جنگلها، مراتع و رودخانه ها سبب شده تا نتوانيم بيشترين بهره را از نزولات آسماني ببريم .به عنوان مثال جنگلها از جمله منابع طبيعي هستند كه نقش مهمي در جذب باران هاي شديد وانتقال آن به منابع آبي زيرزميني دارند.اما تخريب آنها سبب شده تا مهمترين سد دربرابر سيلابها را به راحتي ازبين ببريم. به عنوان نمونه مي توان به آتش سوزي هاي جنگلها ومراتع زاگرس وازبين رفتن مراتع در اين منطقه اشاره كرد كه نتيجه آن منجربه جاري شدن سيل در دواستان ايلام ولرستان شد.متاسفانه در سالهاي اخير اكثر حوضههاي آبخيز كشورمان به دلايل مختلف دچار تخريب و فرسايش شده است به طوری که طی سه دهه اخیر نه تنها اين روند كاهش پيدا نكرده بلكه تقریبا 3 تا 3.5 برابر شده است.پس از وقوع اين سيل،عليرضا تابش رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی درسفر به استان لرستان علت شدت خسارتها را عدم انجام عملیات آبخیزداری و آبخوانداری اعلام كرده و گفت: برای کاهش خسارتهای سیل و جلوگیری از آن باید به کنترل سرشاخهها و رودخانههای بالادستی پرداخته شود، اگردر آينده روند عملیات آبخوانداری و آبخیزداری مورد توجه قرار نگیرد، حتماً سیلابهای بعدي خسارت هاي بيشماروغير قابل پيش بيني را رقم خواهند زد.
وي افزود:تخريب محيط زيست وعدم توجه به سرمايه گذاري در زير ساختهاي آب خيزداري سبب شده تا امروزشاهد خسارت هاي بسياري در اين استان وساير مناطقي كه به اين موضوع توجهي ندارند باشيم.آمارها نشان مي دهد با توجه به روند تخريبها در لرستان، از سال 93براي اجراي عمليات آبخيزداري در استان قدم هايي برداشته شد اما روند آن به حدي نبود كه بتواند تاثير گذار باشد.مهرداد بهاروندی مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان در اين خصوص مي گويد:وقوع خشكسالي ها، بروز آتش سوزي وافتادن آفت به جان بلوط هاي منطقه سبب شده تا میزان تخریب و زوال درختان بلوط در مناطق مختلف از 10 تا 100 درصد برسد.وي با اشاره به كارهاي صورت گرفته مي افزايد: عملیات آبخیزداری سال گذشته با بودجه اي معادل 22 میلیارد و 800 میلیون ریال از محل اعتبارات ملی و استانی برای انجام فعالیتهای مکانیکی، بیومکانیکی و بیولوژیک در بیش از 10حوزه آبخیز ودر سطح شهرستانهای استان لرستان آغاز شد.
بهاروندي ادامه مي دهد: طرح های آبخیزداری شامل احداث سدهای خاکی و بندهای گابیونی سنگی، ملاتی، چپری و خشکه چین است كه با هدف کنترل فرسایش خاک و مهار هرزآب اجرا می شود.مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان مي گويد: بااجرای طرح های آبخیزداری،مقابله با سیل، تقویت سفره های آب زیرزمینی و پوشش گیاهی حوزه های آبخیزو مقابله با پدیده زمین لغزش تسهیل خواهد شد.با تمام اين اظهارات بايد منتظر ماند وديد آيا اين اقدامات عملي خواهد شد يا تنها در حد حرف باقي مي ماند.
