روز گذشته معاون بهداشت وزارت بهداشت كه به بهانه هفته سلامت روان به ميان خبرنگاران آمده بود، يكبار ديگر از آمار و ارقامي صحبت كرد كه قابل تأمل است. دكتر سياري در خصوص آمار مبتلايان به اختلالات روانپزشكي در كشور به مطالعهاي كه در سال 90 انجام گرفته اشاره كرد كه بر اساس آن مشخص شده 23/6 درصد از افراد جامعه مورد مطالعه در سنين 15 تا 64 سالگي يعني حدود 14 ميليون نفر از اختلالات روانپزشكي رنج ميبرند؛ رقمي كه نبايد به راحتي از كنار آن گذشت زيرا حتماً جمعي از اين افراد در ادارات و سازمانها و وزارتخانهها مشغول فعاليت هستند و شايد يكي از آنها خود ما باشيم!
اختلال رواني، عبارتي گسترده براي توصيف شمار زيادي از بيماريهاي روانپزشكي است كه توانايي فرد را در زمينههاي مختلف از جمله تفكر، احساس و رفتار صحيح در امور روزمره زندگي مختل ميكند. روانپزشكان معتقدند بسياري از اين اختلالات در اواخر سالهاي نوجواني يا اوايل جواني و همزمان با سن ورود به دانشگاه آغاز ميشوند. بعضي از مردم فقط در يك دوره مشخصي از طول عمر خود بيماري رواني را تجربه ميكنند، در حالي كه در عدهاي ديگر ممكن است نشانههاي اين اختلال در چندين نوبت بروز كند كه البته امروزه اغلب اين اختلالات قابل درمان هستند.
نيمي از بيماران براي درمان مراجعه نميكنندنتايج يك مطالعه در ايران نشان ميدهد اختلالات رواني در زنان شايعتر از مردان است. به طوري كه معاون بهداشت وزارت بهداشت نيز در تشريح اين آمار گفت: «آمار اين اختلالات 26/4 درصد در زنان و 20/8 درصد در مردان است. شايع ترين اختلال نيز با 12/7 درصد مربوط به افسردگي است كه شيوع آن در زنان 15/4 درصد و در مردان 2/10 درصد است.»
دكتر علي اكبر سياري افزود: «دولت بايد اطمينان پيدا كند كه مردم به خدمات درماني دسترسي دارند و از آن بهره مند ميشوند. طرح تحول نظام سلامت در وزارت بهداشت هر سه مورد دسترسي به خدمات درماني، استفاده از خدمات با كيفيت و همچنين حفاظت مالي از مردم را مدنظر قرار دارد.» به گفته وي، در اين بررسي 44 درصد از افرادي كه نياز به خدمات درماني روانپزشكي داشتند براي درمان مراجعه كردند اما 56 درصد اصلاً مراجعه نداشتند. بر اساس گزارشهاي موجود، يكي از محرومترين اقشار در جامعه كساني هستند كه از اختلالات روانپزشكي رنج ميبرند؛ گروهي كه هم به خدمات درماني مناسب دسترسي ندارند و هم از اين خدمات بهره مند نميشوند. در سال 89 و 90 كه مطالعهاي در همين راستاانجام شد، اين افراد هزار ميليارد تومان از جيب خود هزينه كردند كه بسيار رقم بالايي بوده و بيش از 30 درصد از هزينه خانواده را دربر ميگيرد، ضمن اينكه ميانگين مدت بستري آنها نيز 11/3 روز بوده است. تحقيقات نشان ميدهد اكثر اين افراد در مناطقي هستند كه محروميتها و آسيبهاي اجتماعي بيشتري وجود دارد يعني در حاشيه شهرها. در همين راستا معاون وزير بهداشت با بيان اينكه اين گروه بايد از لحاظ دسترسي، بهرهمندي و حفاظت مالي در اولويتهاي وزارت بهداشت قرار گيرند، گفت: «ما در طرح تحول نظام سلامت در حوزه بهداشت در حاشيه شهرها و روستاها سيستمي ايجاد كرديم و يك كارشناس روانشناسي اين خدمات را به دست مردم ميرساند.» سياري با اعلام اينكه تا امروز 180 روانشناس آموزشديده و در سيستم به كار گرفته شدهاند، عنوان كرد: «اين تعداد تا آخر سال به 660 نفر ميرسد كه مراجعهكنندگان را با شش سؤال غربالگري ميكنند و بعد از آن به پزشك عمومي يا روانشناس ارجاع داده ميشوند. ما در اين حركت قصد داريم دسترسي مردم را بهبود بخشيده و حفاظت مالي از آنها به عمل بياوريم.»
اجراي طرح مركز جامع خدمات روانپزشكيدر مورد اختلالات رواني نظرات مختلفي وجود دارد و با اينكه هر اختلال نشانههاي خاص خود را دارد، اما علائمي وجود دارند كه در اكثر انواع اين اختلالات مشترك هستند و با شناسايي آنها ميتوان متوجه وجود اشكال در سلامت رواني افراد شد؛ علائمي مانند پرخاشگري و حالتهاي تهاجمي بيشتر از حد طبيعي، باورهاي غلط و دشواري و ناتواني در تمركز، تحريك پذيري و حساسيت بالا، اضطراب و بيقراري و كنارهگيري از ديگران و گرايش به انزواطلبي.
با اين تفاسير معاون وزير بهداشت طوري در مورد اين بيماران صحبت كرده كه گويي نياز به بستري شدن دارند.
سياري با بيان اينكه بايد تختهاي مورد نياز بيماران روانپزشكي را افزايش داد، گفت: «بايد بين ما و بيمارستانها سيستمي باشد كه از بيماران مراقبت كند. اين موارد شامل مراقبتهاي خانگي، خدمات سرپايي، همراه بودن يك دستيار براي روانپزشك و غيره است.» وي سه شهرستان تبريز، مشهد و كرمان را به عنوان شهرهاي پايلوت براي اجراي طرح مركز جامع خدمات روانپزشكي در شبكه بهداشتي درماني معرفي كرد.
معاون بهداشت وزير بهداشت همچنين بروز ساير مشكلات اجتماعي مثل سيگار، اعتياد و الكل را از مشكلات افراد مبتلا به اختلالات روان عنوان كرد و ادامه داد: «متأسفانه ميزان مصرف سيگار، قليان و مواد مخدر صنعتي در اين گروه بيشتر است. ما در بررسيهاي خود مشاهده كرديم كه در بعضي مكانهای ارائه قليان مواد مخدر صنعتي نيز به آنها اضافه ميشود كه براي جامعه خطر بزرگي محسوب ميشود.» سياري همچنين عنوان كرد: «آسيبها در افرادي كه مبتلا به اختلالات روانپزشكي هستند و شغل و حمايت اجتماعي را از دست ميدهند، چند برابر افزايش پيدا ميكند. ما بايد اين مورد را نيز جزو مشكلات سلامتي بدانيم و كمك كنيم كه هم خدمت به دست آنها برسد و هم مشكلاتشان حل شود.»
