خوشرويي در حد اعتدال
آيا خوشاخلاق بودن و خوشرويي با ديگران موجبات سوءاستفاده و بيتوجهي به انسان ميشود و اصلاً چگونه ميتوان اخلاق خوب و رويي خوش همراه با ابهت و جديت داشت؟ پاسخ به اين پرسش روشن است. اسلام دين اعتدال و ميانهروي است. با توجه به دستورات اهلبيت(ع) بايد در كنار خوشخلقي كه اصل در رفتار است، مواظبت نمود كه اين عمل پسنديده از حد خود خارج نگردد؛ يعني بايد در اين عمل معتدل بود تا موجب سوءاستفاده ديگران نشود، به عبارت ديگر حسن خلقي مناسب است كه با حقيقت و حقطلبي توأم باشد و اين رفتار ميتواند مانع سوءاستفاده ديگران گردد. البته بايد توجه داشت كه خشونت و اخلاق بد با ابهت و عظمت فرق دارد و اين دو بايد از همديگر جدا انگاشته شوند و نهايتاً بايد حد محبت و خوشاخلاقي را شناخت. غالب افراد فكر ميكنند كه حسن خلق و لطف معاشرت و به اصطلاح امروز اجتماعي بودن اين است كه انسان همه را با خود دوست كند، ولي بايد گفت تنها محبت و خوشرفتاري كافي نيست، بلكه محبتي كه با حقيقت و حقطلبي توأم باشد مد نظر اسلام است. اسلام دين محبت است. قرآن مجيد، پيامبر اكرم(ص) را «رحمهًْللعالمين» يعني رحمت براي جهانيان معرفي ميكند. قرآن به مؤمنين نيز دستور ميدهد كه با مردم به خوبي رفتار كنند و اگر انسانهاي نادان به آنها توهين كردند با اغماض از آن عبور كنند. آن محبتي كه قرآن دستور ميدهد اين نيست كه مطابق ميل شخص مقابل رفتار كنيم و فرد را در تمايلاتش آزاد بگذاريم يا تمايلات او را تأييد و امضا كنيم، بلكه اسلام هميشه موافق طرفداري از حق در همه شئون زندگي است. به طور كلي اعتدال به همراه رفتار حق طلبانه مورد تأييد اسلام است.
حسن خلق در كلام معصومين (ع)
برخورد خوش و توأم با لبخند و ملاطفت با مردم، هديهاي است كه هر فردي ميتواند به برادران و خواهران ايماني خود تقديم كند و نه تنها با اين كار چيزي از شخصيت او كم نميشود بلكه بر ارزش و اعتبارش نيز افزوده ميشود.
حسن خلق از نگاه معصومين(ع) موجب عزت آدمي و بد اخلاقي باعث خواري انسان نزد مردم و خداوند است، تا جايي كه رسول خدا(ص) فرمود: «اسلام يعنى حسن خلق.»
رسول خدا(ص) ميفرمايد: خداوند هنگامى كه ايمان را خلق كرد آن را به خوشاخلاقى و سخاوت تقويت نمود و همچنين هنگامى كه كفر را آفريد آن را نيز به بد اخلاقى و بخل تقويت نمود.
به فرموده رسول خدا(ص) «كاملترين مردم از حيث ايمان و شبيهترين آنها به من، خوشاخلاقترين آنها است.»
على(ع) نيز فرمود: چه بسيار انسانهاى عزيزى كه اخلاق بد ايشان را ذليل ساخته است و چه بسيار انسانهاى ذليلى كه با اخلاق خوش به عزت رسيدهاند.
به فرموده امام صادق(ع) «هيچ زندگىاى گواراتر از زندگى همراه با خوشاخلاقى نيست.» به فرموده ايشان «حسن خلق روزى را زياد مىنمايد، بر عمر انسان مىافزايد و گناهان را آب مىنمايد؛ همانگونه كه آفتاب يخ را آب مىكند.»
امام صادق(ع) درباره بداخلاقي نيز ميفرمايد: «بداخلاقى عمل و عبادت انسان را باطل مىنمايد همانگونه كه سركه عسل را فاسد مىكند.»
على(ع) نيز فرمود: «اخلاق بد، بدترين همنشين انسان است، دوستان انسان را فرارى مىدهد و چيزى وحشتناكتر از بداخلاقى نيست.»
به فرموده رسول خدا(ص) «به راستى ممكن است بندهاى به خاطر بداخلاقى به پايينترين دركات جهنم سقوط نمايد.» على(ع) فرمود: «بداخلاقى روزى انسان را كم مىنمايد.»
توحيد، راز كسب خوشاخلاقي راستين
بدون شك راه بنيادين تحصيل خوشاخلاقى، توجه به توحيد است؛ يعنى توجه به اين معنى كه تمامى انسانها مظاهر حق تعالى هستند و هرگونه برخوردى با آنها، در واقع برخورد با صانع آنها محسوب مىشود. احترام و مهربانى با هر پديدهاى، در واقع احترام و مهربانى با پديدآورنده آن است و ترشرويى و نامهربانى با آن پديده نيز به پديدآوردنده آن برمىگردد. بايد به اين نكته توجه نماييم كه هرگونه معامله با خلق از جهتى معامله و برخورد با خالق آنها نيز به حساب مىآيد و هرگز خداى تعالى راضى نيست كه با بندگان و مظاهرش برخوردى نامناسب و ناشايست شود.
گشادهرويى با خلق خدا و تحصيل رضايت مخلوق، موجب كسب رضايت خالق آنها مىشود. همانطور كه در روايات وارد شده است كسى كه از مخلوق تشكر نكند از خالق آنها نيز تشكر نكرده است.
از خوشرويي تا خوشبختي
يكى از ابعاد مهم وجودى انسان عواطف طبيعى، انسانى و ايمانى او است. ايجاد رابطه عاطفى با ساير انسانها قابل رشد و تربيت است. قسمت بزرگى از لذت و شادى زندگى انسان از طريق ايجاد ارتباط عاطفى با ديگران تأمين مىشود. بايد توجه نمود كه اين شادى و لذت از طريق خوشاخلاقى يعنى ايجاد رابطه عاطفى مثبت بهدست مىآيد و بداخلاقى كه در واقع همان رابطه عاطفى منفى است، بر عكسش عاطفه مثبت، موجب كدورت و عذاب زندگى مىباشد و ديگران را از گرد انسان مىپراكند. به فرموده على(ع) «بداخلاقى زندگى را سخت مىكند و موجب عذاب نفس است.» از جمله راههاى خوشاخلاقى و رفع بداخلاقى تمرين عملى خوشاخلاقى هنگام برخورد با ديگران است. هر كس قادر است با يك تصميم قوى، عزم جزم و با رعايت اصل تدريج، به تمرين عملى در اين زمينه بپردازد. اگر كسى تصميم بگيرد حداقل به مدت 40 روز در برخورد خود نسبت به اطرافيان تجديد نظر نمايد و در اين مدت با رويى گشاده، لبى خندان و رابطهاى صميمى برخورد نمايد، قطعاً نتايج خوبى خواهد گرفت. بيشك خوشرويي و خوشرفتاري با مردم از كليدهاي اصلي خوشبختي و سعادت است و به فرموده اميرالمؤمنين(ع) «خوشرويى از نشانههاى رستگارى است.»
