دروغ دروازه تمام بديهاست، كسي كه دروغ بگويد راه بدي را به قلب و روح خويش باز ميكند. اما در مقابل دروغگويي واژهاي زيبا به نام راستگويي وجود دارد كه قطعاً نياز به تمرين و ممارست فراوان دارد. درك درست از چيستي و چگونگي زندگي انسان راستگو چون گوهر ارزشمند است.
راست بگو حتي اگر به ضرر تو باشد
راستي و راستگويي نه تنها در دين مبين اسلام بلكه در تاريخ ايران و نيز در تمامي اديان الهي سفارش شده است. انسانها بايد به شدت از دروغ بپرهيزند و هرگز به سمت دروغگويي نروند.
تلاش همه ما بايد بر اين باشد كه با راستي و راستگويي نظر لطف خداوند را شامل حال خويش كنيم.
پيامبر اكرم (ص) در اين باره ميفرمايند: يا عَلىُّ اصدِق وَ إِن ضَرَّكَ فِى العاجِلِ فَإِنَّهُ يَنفَعُكَ فِى الآجِلِ وَ لا تَكذِب وَإِن يَنفَعكَ فِى العاجِلِ فَإِنَّهُ يَضُرُّكَ فِى الآجِلِ؛ مَن عامَلَ النّاسَ فَلَم يَظلِمهُم وَ حَدَّثَهُم فَلَم يَكذِبهُم وَ وَعَدَهُم فَلَم يَخلِفهُم فَهُوَ مِمَّن كَمُلَت مُرُوءتُهُ وَ ظَهَرَت عَدالَـتُهُ وَ وَجَبَت اُخُوَّتُهُ وَ حَرُمَت غيبَتُهُ: اى على راست بگو اگر چه در حال حاضر به ضرر تو باشد اما در آينده به نفع توست و دروغ نگو اگر چه در حال حاضر به نفع تو باشد ولى در آينده به ضرر توست. هر كس در معاشرت با مردم به آنان ظلم نكند، دروغ نگويد و خلفوعده ننمايد، جوانمرديش كامل، عدالتش آشكار، برادرى با او واجب و غيبتش حرام است.
دروغگويي با رفتار
نكتهاي كه در اينجا بايد به آن اشاره شود اين است كه دروغگويي فقط به وسيله زبان نيست. كسي كه كم فروشي ميكند دروغگو است، كسي كه به عهدش وفا نميكند دروغگو است، كسي كه قول و عملش نيز يكي نيست دروغگو است. با اين توضيح بايد ببينيم اكنون چقدر جامعه ما درگير دروغ است؟ در زندگي امروزيمان تا چه اندازه دروغگويي رواج دارد يا اينكه چرا اين معضل زشت براي بعضيها به يك عادت تبديل شده است؟
در حديثي از امام صادق (ع) روايت شده كه ايشان ميفرمايند: لا تَغتَرّوا بِصَلاتِهِم وَ لا بِصيامِهِم، فَإِنَّ الرَّجُلَ رُبَما لَهِجَ بِالصَّلاةِ و َالصَّومِ حَتّى لَو تَرَكَهُ استَوحَشَ، و َلكِنِ اختَبِروهُم عِندَ صِدقِ الحَديثِ و أداءُ الأمانَةِ: فريب نماز و روزه مردم را نخوريد، زيرا آدمى گاه چنان به نماز و روزه خو مىكند كه اگر آنها را ترك گويد، احساس ترس مىكند، بلكه آنها را به راستگويى و امانتدارى بيازماييد.
مراقب گرگ دروغگويي باشيد
دروغ مانند سيل نيست كه با سر و صدا بيايد و انسان را متوجه آثار ويرانگرش كند. دروغگويي مانند جويده شدن ستونهاي چوبي يك خانه توسط موريانه است. كمكم ادامه پيدا ميكند تا ناگهان تمام خانه را روي سر صاحبش ويران ميكند. به عنوان مثال اگر چوپان دروغگو ميدانست كه در انتهاي تمام دروغهاي كوچك و خندهدارش گرگي در كمينش است هرگز دروغ نميگفت. بنابراين همه ما بايد در تمام لحظات زندگيمان مراقب گرگ دروغگويي باشيم.
دعوت به صداقت و پرهيز از دروغگويي
دعوت مردم به صداقت و پرهيز از دروغگويي، از مهمترين وجوه مشترك در ميان ائمه، اوليا و پيامبران الهي بوده است. صداقت انسان مستلزم شناخت خود، پيبردن به معايب دروني خود و تلاش به منظور جدا و خلاص شدن از كمبودهاي نفساني و وجودي و در نهايت خودشكوفايي است.
اگر انسان با نفس خويش يا حتي با مردم صادق نباشد، نه خودش را ميشناسد و نه ديگران را و در پي آن هم خودش را گول زده است و هم ديگران را. آن هم تنها به اين خاطر كه تصور و تصويري نادرست، نامناسب و ناشايست نسبت به خويش و ديگران داشته است.
از اين رو، از مهمترين ملاكها و اصول مشترك در ميان تمامي اديان پاك و منزه الهي تأكيد آن هم با ضرس قاطع بر واژه صداقت و پرهيز از خودفريبي و ديگرفريبي است. تمامي اديان الهي به طور يكسان نسبت به صداقت ارزش و احترام قائلند و آن را ارج مينهند و علاوه بر آن دروغ و دروغگويي را مانع رسيدن انسان به عزت، شرافت، كمال و انسانيت دانسته و آن را محكوم ميكنند.
نمونه يك انسان واقعي براي الگو قرار دادن در صداقت، رسول اكرم(ص) است كه ما انسانها بهتر است ايشان را الگوي زندگي خود قرار داده و مسير زندگي مان را تعيين كنيم.
نبي مكرم اسلام (ص) در سخنان ارزشمند و رفتار شايسته خود به قدري بر اهميت و ضرورت صداقت انسانها تأكيد فرمودهاند كه حد ندارد. ايشان صداقت را بنياد نجات و عاقبت به خيري انسانها دانسته و ميفرمايند: اياكم و الكذب فان الكذب مجانب للايمان: از دروغ بپرهيزيد كه دروغ با ايمان سازگار نيست. ايشان در حديثي ديگر ميفرمايند: الكذب يسقي اصول الشر كما سقي الماء اصول الشجر: دروغ ريشههاي شر را آبياري ميكند، همانگونه كه آب ريشههاي درختان را.
*استاد حوزه و دانشگاه
