ترافیک یکی از معضلات اصلی کلانشهرهای ایران است که با وجود چاره اندیشی و راه حلهای کوتاه و بلندمدت، باز هم شهروندان در شهرهای بزرگ از این مشکلات رنج می برند. مشکلات افراد در این حوزه به صورت جابه جایی در شهر،ازدحام و ترافیک، تلف شدن وقت و آلودگی هوا بیشتر دیده میشود و با افزایش جمعیت و رشد و توسعه شهر میزان آن افزایش پیدا میکند. شیراز جزو کلانشهرهایی است که به دلیل موقعیت مناسب گردشگری، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی با معضل ترافیک دست به گریبان است و از سالهای نه چندان دور مدیران برای غلبه بر این مشکل به دنبال راه حل بودهاند. از دهه 70 تاکنون مسئله راهاندازی متروی شیراز به عنوان بهترين وسيله نقليه عمومي در جریان است و در این مدت با وجود تلاش زیاد فقط فاز نخست خط یک متروی این شهر شروع به کار کرده است. در واقع از زمان مطرح شدن این پروژه تا به مرحله اجرا رسیدن، پروسه طولانی طی شد تا اینکه کلنگ احداث آن در سال 81 زده شد.
****
انتظار 12 ساله
از سال 81 مردم شیراز اميدوار بودند که با راه انداری متروی شیراز مشکل رفت وآمد در خیابانهای شهرشان برطرف شود و تا اندازهاي از بار ترافیک کاسته شود. پروژه متروی شیراز به دلیل طول مسیرو شبکه، بعد از تهران، دومین خطوط بزرگ مترو در کشور است که طول ان به 90 کیلومتر میرسد. این پروژه بزرگ 6 خط جداگانه دارد که شمال شیراز را به جنوب وصل میکند. فاز۱ خط یک مترو به طول 14 کیلومتر از شمال غرب شیراز یعنی از ایستگاه پایانه احسان شروع شده و با طی کردن مسیر بلوار معالی آباد و حاشیه بزرگراه چمران و خیابان قصردشت، به مرکز شهر و میدان نمازی میرسد. در این مسیر تنها 8 ایستگاه قرار دارد که شیرازیها برای افتتاح آن نیز 12 سال چشم انتظار بودند!
قبل از این قرار بود خط سه مترو نیز همزمان با خط یک راهاندازی شود اما به دلیل مشکلات، کار ساخت مترو تا همین مرحله پیش رفت. مترو شیراز در تاریخ ۲۰ مهر ۹۳، با حضور معاون اول رئیس جمهور و مسئولین استانی شیراز، بطور رسمی افتتاح شد و از آن پس مردم این شهر می توانستند برای تردد از این وسیله حمل و نقل عمومی استفاده کنند. اما این اتفاق نیفتاد و مترو نیز نتوانست از بار ترافیک شهر کم کند، چرا که یکی از دلایل حل نشدن اين مشکل، کم بودن ایستگاه های مترو بود. درواقع فاز اول خط یک تنها چند خیابان این شهر را شامل می شود و حجم اصلی ترافیک در مناطق دیگر است که ایستگاههای مترو نیز در انها راه اندازی نشده است.
معضل دیگر متروی شیراز به زمان بندی و فاصله بین حرکت قطارها برمی گردد که عدم استقبال و هم کمبود قطار عامل اصلی ان است. از زمان افتتاح رسمی تا تیرماه سال جاری، ساعت کار متروی شیراز 6 ساعت بود که از اواخر تیرماه به 8 ساعت در طول روز افزایش پیدا کرد. می توان گفت که مردم شیراز فقط از ساعت 7 صبح تا سه بعدازظهر میتوانند از خدمات قطارشهری استفاده کنند در حالیکه شلوغی شهر و بار اصلی ترافیک از ظهر به بعد تا عصر و در ساعات تعطیلی مترو اتفاق میافتد. همچنین در این مدت در بهترین حالت هر يك ساعت یکبار قطار در ایستگاهها توقف میکند و فاصله بین حرکت قطارها باعث شده که شهروندان شیرازی سایر وسایل حمل و نقل عمومی را به مترو ترجیح بدهند. در آينده اي نزديك قرار است سرفاصله زمانی حرکت قطارها با ورود واگنهای در حال تست به چرخه حرکت، به نیم ساعت کاهش یابد. اگر هرکس بخواهد برای رسیدن به مسیر مورد نظرش این همه زمان صرف کند، ديگر صرفهجویی در وقت معنی ندارد و یکی از ایرادهایی که شیرازی ها به قطار شهري وارد میکنند همین مسئله است.
هزینه های کلی
در مدت 12 سالي كه متروي شيراز در حال ساخت بود چندين بار اين پروژه به دليل مشكلات مالي و فاينانس متوقف شد. در اين مدت نيز مسئولان شيرازي از طريق منابع مختلف برای تامین اعتبار ادامه روند كار را در دستور کار قرار دادند. البته شیراز تنها شهری بود که توانست برای نخستینبار در سال 92 اوراق مشارکت قطار شهری را به مبلغ 120 میلیارد تومان به فروش برساند و از اين طريق براي فاز اول تامين اعتبار كند. همچنانكه براي ادامه فاز دوم خط يك 180 میلیارد تومان اوراق مشارکت فروخته شد و به غير از بودجههاي در نظر گرفته شده از اين راه نيز مشكلات ماليشان را برطرف كردند.
طبق گفته مدیرعامل قطار شهری شیراز در خصوص تأمین اعتبار مترو، استفاده از اوراق مشارکت، پتانسیلهای اقتصادی مسیر و همچنین صندوق توسعه ملی و فاینانس مورد توجه سازمان قطار شهری شیراز قرار گرفت. حاجی زمانی سال قبل در مورد تامين واگن نيز گفته بود: 30 میلیون دلار مجوز صندوق توسعه ملی دریافت كردهايم و با تزریق مبلغی که خودمان پرداخت کرديم برای قرارداد اصلی تأمین واگن مشکلی نداريم. با اين شرايط دلیل عمده به درازا کشیدن عملیات قطار شهری شيراز نبود اعتبار کافی بوده است كه سعي كرديم اين مسئله را به روش هاي مختلف حل كنيم.
مشكل ترافیک شهر همچنان باقي است!
در ميان پروژههاي مختلف قطار شهري، شيراز به دليل استفاده از منابع مالي مختلف زودتر از بقيه راهاندازي شد اما با شروع به كار متروي شيراز هيچ يك از مشكلات شهر را از بين نرفت و همچنان ترافيك در ساعات مختلف روز مردم را آزار ميدهد.
نماینده مردم شیراز در مجلس شورای اسلامی در اين مورد گفت: برخلاف انتظارات، قطارشهری شیراز تا کنون با اقبال مناسبی از سوی مردم مواجه نشده و تاثیر بسزایی در کاهش بار ترافیکی در سطح شهر شیراز نداشته است. سید حسین ذوالانوار افزود: بخشی از این عدم استقبال عمومی طبیعی بوده چراکه قطار شهری شیراز سال اول افتتاح و بهره برداری خود را پشت سر میگذارد و طبعا برای آنکه استفاده از آن بین مردم رواج مناسبی یابد باید زمان بیشتری سپری شود و ساعات کار آن نیز مطابق استانداردهای جهانی به ۱۶ ساعت در روز برسد. از طرفی به نظر میرسد حجم تبلیغات صورت گرفته درباره معرفی این پروژه به شهروندان چندان مطلوب نبوده است و ميتوانستند در این باره تبلیغات بیشتری انجام دهند.
وي در خصوص علل عدم استقبال مناسب عمومی از قطار شهری ادامه داد: عامل مهم دیگري که باید به آن اشاره کرد، مسیر مورد بهره برداری قرار گرفته این پروژه است که در حال حاضر، حد فاصل میدان احسان تا میدان نمازی را پوشش میدهد که این مسیر، در همه ایام سال بار ترافیکی نداشته و با توجه به پراکندگی و بافت جمعیتی مناطق شهری طول این مسیر نمیتوان انتظار داشت در همه ایام سال این فاز از قطار شهری شیراز با استقبال عمومی مواجه باشد.
ذوالانوار گفت: اگر یکی از اهداف اصلی پروژه قطار شهری شیراز را از یک سو خدمت رسانی به اقشار محروم جامعه و از سوی دیگر تسریع در سفرهای حمل و نقل درون شهری و کاهش بار ترافیکی شیراز بدانیم، باید اذعان کنیم این پروژه با اهداف چشم انداز خود فاصله بسیاری دارد.وي ادامه داد: افتتاح و بهره برداری از فاز دوم خط یک قطار شهری تا حد بسیاری در برگیرنده اهداف و چشم انداز کلی قطار شهری شیراز خواهد بود چراکه هم مناطق شرقی و جنوبی شهر را پوشش میدهد و هم می تواند بخش عمده ای از بار ترافیکی شیراز را برطرف کند.
در اين شرايط تنها ميتوان گفت كه شيرازيها براي فرار از معضل ترافيك شهر بايد اميد به راهاندازي فاز دوم و خط 2و 3 مترو داشته باشند تا با استقبال شهروندان و فعاليت بيشتر قطارشهري اين مشكل رفته رفته برطرف شود.
