اعتماد كردن يا نكردن به نظام سلطه و در رأس آن ايالات متحده امريكا؛ امروز يكي از موضوعات مهمي است كه در سطح جامعه پيرامون آن بحث ميشود و به عنوان يكي از مباحثي است كه برخي از جريانات سياسي تلاش ميكنند با آن كاسبي كرده و بهوسيله آن موفقيتهاي انتخاباتي كسب كنند.
در مواجهه با چنين پديدهاي دو گروه ميتوان ترسيم كرد، جماعتي كه بهصورت مطلق معتقدند ميتوان به غرب خوشبين بود و در يك فضاي عادلانه با آنها به تعامل و رقابت پرداخت و براي پيشرفت و توسعه كشور به ناچار بايد از آرمانها و اصول انقلاب اسلامي عدول كرد و دست نياز را به سوي مقامات غربي دراز كرد. در مقابل گروهي هستند كه معتقدند غرب اصلا قابل اعتماد و اطمينان نيست و براي پيشرفت كشور بايد بر ظرفيتها و توان داخلي متمركز شد.
با بررسي 20 ماه مذاكره هستهاي ايران و گروه 5+1 و حواشي مربوط به اين مسئله ميتوان تا حدود فراواني به پاسخ اين پرسش رسيد كه آيا غرب قابل اعتماد بوده و براي توسعه كشور بايد به نظام سلطه رجوع كرد يا آنكه راه پيشرفت از مسيري غير از اعتماد به غرب ميگذرد و آن اعتماد به نيرو و توان داخلي است.
حال با توجه به آنكه دسته نخست به توسعه برونزا و دسته دوم به توسعه درونزا معتقدند، بايد به بحث پيرامون اقتصاد مقاومتي و توسعه با نگاه به درون پرداخت، آن هم در شرايطي كه مقام معظم رهبري هفته اخير برنامه ششم توسعه اقتصادي را به رئيسجمهور با محوريت توسعه درونزا و اقتصاد مقاومتي ابلاغ كرده و در يكي از بندها خواستار «تدوين راهبرد ملي مبارزه با فساد» و در گام بعدي خواستار «اولويت دادن به ديپلماسي اقتصادي» شدهاند.
تأكيدات رهبري در باب ضرورت نگاه به درون
رهبر انقلاب كه فرجام چشم دوختن به بيرون و بيتوجهي به ظرفيتهاي داخلي را براي كشور، فرجامي خوشايند و مثبت نميديدند، از همان ابتداي آغاز به كار دولت يازدهم، نسبت به پرهيز از گرفتار شدن دولت در توهم اميد به غرب تلاش كردند و در اين زمينه به كرات به دولتمردان تذكر دادند. ايشان در مراسم تنفيذ حكم رياست جمهوري بيان فرمودند:«درس بزرگي كه ما از اين فشارهاي اقتصادي دريافت كرديم، اين است كه هرچه ميتوانيم، بايد به استحكام ساخت داخلي قدرت بپردازيم؛ هرچه ميتوانيم، در درون، خودمان را مقتدر كنيم؛ دل به بيرون نبنديم. آنهايي كه دل به بيرون ظرفيت ملت ايران ميبندند، وقتي با يك چنين مشكلاتي مواجه شوند، خلع سلاح خواهند شد. ظرفيتهاي ملت ايران خيلي زياد است. ما بايد بپردازيم به استحكام ساخت دروني اقتدار ملي.»
نگاهمان به درون باشد
رهبر انقلاب همچنين در هفته دولت در ديدار اعضاي هيئت دولت، باز هم نسبت به لزوم توجه به ظرفيتهاي داخلي كشور و پرهيز از نگاه به بيرون تذكر دادند و از اعضاي دولت خواستند براي حل و فصل مشكلات كشور، به توانمنديهاي نخبگان و منابع داخلي توجه كنند:«نگاهمان به بيرون نباشد. اين، توصيه ما است؛... اميدمان را به بيرون از ظرفيت داخلي كشور ندوزيم.... اما ميگوييم اطمينان نكنيد، اعتماد نكنيد، چشم به آنجا ندوزيد، چشم به داخل بدوزيد. در داخل كشور خيلي امكانات وجود دارد كه اگر چنانچه نگاه ما - چه در زمينههاي اقتصادي، چه در زمينههاي فرهنگي، چه در زمينههاي گوناگون ديگر - [به آنها باشد و] اگر بتوانيم از اين نيروهاي داخلي استفاده كنيم، كليد حل مشكلات اينجا است.»
آن گشايشي ارزش دارد كه متكي باشد به قدرت دروني يك ملت
دو ماه بعد مقام معظم رهبري اين بار در ديدار دانشجويان و دانشآموزان به مناسبت سالروز 13 آبان، بر لزوم تمركز مسئولان روي پيشرفت داخلي تأكيد كردند:«همه حرف ما با مسئولان - چه مسئولان گذشته، چه مسئولان امروز - همين است كه بايد براي گشايش مسائل كشور و مشكلات كشور، از جمله مشكلات اقتصادي، نگاه به درون باشد. ما در كشور ظرفيتهاي زيادي داريم.»
«نگاه به ظرفيتهاي دروني» تنها راهكار حل مشكلات
معظم له در ديدار فرماندهان و كاركنان نيروي هوايي ارتش، بار ديگر نسبت به پرهيز از اميد بستن به بيرون براي برطرف كردن مشكلات تذكر دادند و توجه به تقويت ساخت دروني اقتصاد را يادآور شدند: «راه برطرف كردن مشكلات اقتصادي كشور نگاه به بيرون نيست، نگاه به برداشتن تحريم دشمن و مانند اينها نيست؛ راه آن، اين است كه به درون نگاه كنند؛ ساخت دروني اقتصاد را تقويت كنند... ملت توجه داشته باشد. ببينند كه بايد يك كشور اقتدار دروني خود را حفظ كند؛ اين توصيه هميشه ما به مسئولان است. مشكلات كشور را تنها يك چيز حل ميكند، آن هم عبارت است از نگاه به ظرفيتهاي دروني - كه اين ظرفيتها هم بحمدالله بسيار است، بيشمار است - و استفاده از اين ظرفيتها به شكل حكيمانه.»
اقتصاد مقاومتي؛ علاج مشكلات كشور
رهبر معظم انقلاب، نه تنها توجه ظرفيتهاي داخلي كشور را به مسئولان و دولتمردان به طور مكرر تذكر دادند كه حتي به نظريهپردازي در اين زمينه نيز پرداختند و بحث مهم اقتصاد مقاومتي را طرح كردند و تكيه بر آن را راه علاج مشكلات كشور عنوان كردند: «علاج مشكلات كشور پيمودن راه اقتصاد مقاومتي است؛ يعني تكيه به درون. چشم را ندوزيم به دست ديگران؛ ما تواناييم، ما ثروتمنديم، هم ثروت انساني داريم هم ثروتهاي زيرزميني؛ ثروتهاي ما فوقالعاده است.» ايشان همچنين ميفرمايند: «در اين سياستهاي اقتصاد مقاومتي تكيه اصلي روي ظرفيتهاي داخلي است، كه بسيار هم گسترده است. نه به اين معنا كه ما چشممان را به روي امكانات بيرون كشور ميبنديم؛ نه، حتماً استفاده ميكنيم - استفاده حداكثري هم ميكنيم- منتها نگاه ما، تكيه ما، اعتماد ما بيشتر روي مسائل داخلي است؛ تمركز ما روي امكانات داخلي كشور و داشتههاي دروني كشور است.» رهبر معظم انقلاب در جاي ديگري تأكيد ميفرمايند: «اقتصاد مقاومتي اقتصاد درونزا است. يعني از دل ظرفيتهاي خود كشور ما و خود مردم ما ميجوشد؛ رشد اين نهال و اين درخت، متكي است به امكانات كشور خودمان.»
تكرار توجه به اقتصاد درونزا در سال 94
مقام معظم رهبري همچنين در نخستين روز سال 94 در حرم رضوي هم فرمودند: «امروز عرصه اقتصاد، بهخاطر سياستهاي خصمانه امريكا، يك عرصه كارزار است، يك عرصه جنگ است، جنگي از نوع خاص. در اين عرصه كارزار، هر كسي بتواند به نفع كشور تلاش كند، جهاد كرده است. امروز هر كسي بتواند به اقتصاد كشور كمك بكند، يك حركت جهادي انجام داده است. اين جهاد است؛ البته جهادي است كه ابزار خودش را دارد، شيوههاي مخصوص خود را دارد، بايد اين جهاد را همه با تدبير مخصوص خود و سلاح مخصوص خود انجام بدهند.» در ادامه فرمايشات معظمله همچنين اشاره شد كه براي پيشرفت اقتصاد كشور دو ديدگاه وجود دارد كه ديدگاه نخست مربوط به درون كشور و ديدگاه دوم مربوط به مسائل خارجي است.
ايشان فرمودند: «ما پيشرفت اقتصاد را بايد از ظرفيتهاي درون كشور و درون مردم تأمين بكنيم؛ ظرفيتهاي بسيار زيادي در كشور وجود دارد كه از اين ظرفيتها يا استفاده نشده است يا درست استفاده نشده است؛ از اين ظرفيتها استفاده كنيم؛ [يعني] اقتصاد درونزا؛ اقتصادي كه مايه خود و ماده خود را از درون كشور و از امكانات كشور و از تواناييهاي مردم خودمان به دست ميآورد.» مقام معظم رهبري همچنين تأكيد كردند: «نگاه دوم به اقتصاد كشور نگاه به پيشرفت اقتصاد با استفاده از كمك بيرون از مرزهاست؛ ميگويد سياست خارجيمان را تغيير بدهيم تا اقتصاد ما درست بشود، با فلان مستكبر كنار بياييم تا اقتصاد رونق پيدا كند، تحميل قدرتهاي مستكبر را در بخشهاي گوناگون و مسائل گوناگون بپذيريم تا اقتصادمان رونق پيدا كند؛ اين هم نگاه دوم است. امروز شرايط كشور به ما نشان داده است كه اين نگاه دوم يك نگاه كاملاً غلط، عقيم و بيفايده است.»
رمضان 94: اقتصاد مقاومتي را جدي بگيريد
حضرت آيتالله خامنهاي در ماه رمضان امسال و در ديدار كارگزاران نظام تقواي جامعه را قابل تعميم به مسائل اجتماعي و اقتصادي دانسته و بار ديگر تأكيد ميكنند: تقواي جامعه در مسائل اقتصادي، همان اقتصاد مقاومتي است كه كشور را در مقابل تكانههاي ناشي از حوادث جهاني يا در مقابل تيرهاي زهرآگين سياستهاي معارض جهاني حفظ ميكند. ايشان با يادآوري هشدارهاي مكرر خود در سالهاي گذشته درخصوص لزوم استحكام بخشي كشور در مقابل خيز اقتصادي قدرتها خاطرنشان كردند: در اين سالها مسئولان در حد و توان خود تلاشهاي خوبي را انجام دادند اما موضوع اقتصاد مقاومتي بايد با استفاده از همه توان و ظرفيت كشور پيگيري و محقق شود. رهبر انقلاب اسلامي با تأكيد بر اينكه الگوي اقتصاد مقاومتي در برخي كشورهاي ديگر اجرا و تأثيرات مثبت آن ديده شده است، نقطه كانوني اقتصاد مقاومتي را درونزايي و نگاه به درون دانستند و گفتند: اين درونزايي به معناي انزواطلبي نيست، بلكه تكيه به ظرفيتها و تواناييهاي دروني، با نگاه به بيرون است. حضرت آيتالله خامنهاي با تأكيد بر اينكه تدوين سياستهاي اقتصاد مقاومتي محصول خرد جمعي و مشورتهاي طولاني بوده است، افزودند: بعد از ابلاغ اين سياستها، بسياري از صاحبنظران اقتصادي آن را تأييد كردهاند و اكنون اقتصاد مقاومتي وارد ادبيات و فرهنگ رايج اقتصادي كشور شده است.
تجربه 20 ماه مذاكرات لزوم توجه به توسعه درونزا را تأكيد ميكند
همانگونه كه مقام معظم رهبري طي ماههاي اخير تأكيد داشتهاند، پيشرفت مبتني بر توان و سرمايههاي داخلي تا به امروز پيشرفت و اقتدار فراواني چه در عرصه داخلي و چه از حيث بينالمللي نظير «پيشرفتهاي چشمگير در توليد علوم پيشرفته نانو، هوافضا، سلولهاي بنيادين و بيوداروها»، «خودكفايي در توليد بنزين»، «ساخت جنگنده قاهر»، «دستيابي به فناوري ساخت زيردرياييهاي مدرن»، «پيشرفت خيرهكننده در مقوله انرژي هستهاي و ازجمله تأمين سوخت ۲۰درصد و توليد صفحات سوخت» و «دستيابي به فناوري توليد پهپادهاي رادارگريز» داشته است آن هم در شرايطي كه كشور در بيسابقهترين تحريمها و محدوديتهاي بينالمللي به سر برده و غرب تلاش كرده تا مسير پيشرفت كشور را با دستانداز جدي مواجهه كند. حال با داشتن چنين تجربه گرانبهايي بايد كارگزاران نظام به ويژه قوه مجريه - در شرايطي كه مذاكرات با افت و خيزهاي فراوان مواجه است و پيشرفت هستهاي ما همچنان در ابهام به سر ميبرد- تمركز خود را به ظرفيت و توان داخلي دوخته و در 24ماه باقيمانده از عمر دولت يازدهم در مسيري حركت كند كه خواست و مطالبه عموم جامعه است.
