مذاكرات بر سر رسيدن به يك توافق جامع در خصوص پيچيدهترين پرونده ديپلماسي جهان همچنان در وين در حال پيگيري است. مذاكراتي كه پس از چندين بار تمديد و تطويل دو ساله حالا به روزهاي نهايي رسيده و قرار است تا دهم تيرماه، با حصول يك توافق ميان ايران و گروه 5+1، بحران غربساخته پرونده هستهاي ايران پايان يابد.
اما آنچه تا به امروز از روند مذاكرات برميآيد، عدم امكان حصول يك توافق تا فردا يعني دهم تيرماه است. دليل آن نيز اين ميتواند باشد كه علاوه بر حجم مسائل باقي مانده در پرونده هستهاي كشورمان، زيادهخواهي و كارشكني طرف غربي باشد كه با اين روند تمديد مذاكرات دور از ذهن نيست.
چه كساني مخالف تمديد مذاكرات هستند؟
البته در اين ميان طرح موضوع تمديد مذاكرات مخالفاني نيز دارد كه اين مخالفان در جبهه غربي مقابل ايران قرار دارند. بر اين اساس امريكاييها يكي از مخالفان سرسخت تمديد مذاكرات هستند و دليل آن نيز فشارهاي كنگره به دولت و تيم مذاكرهكننده اين كشور براي رعايت ضربالاجل توافق با ايران است چراكه اگر مذاكرات در اين تاريخ به نتيجه نرسد، بر اساس قانوني كه كنگره به تصويب رسانده، تحريمهاي جديدي عليه جمهوري اسلامي ايران اجرايي خواهد شد.
اجرايي شدن اين تحريمها نيز عملاً در تضاد با توافقنامه اوليه ژنو است كه تأكيد ميكند نبايد در طول مذاكرات تحريمهاي جديدي عليه جمهوري اسلامي ايران تصويب و اجرايي شود. ماجرايي كه ميتواند تير خلاص به مذاكرات دو ساله و تمام تلاشهاي صورت گرفته در اين روند باشد.
بنابراين با توجه به نياز باراك اوباما به نتيجه مذاكرات با ايران، امريكاييها به هيچ عنوان مايل نيستند با تمديد مذاكرات كه در حقيقت شكست اين روند است، اين امتياز مهم براي مشروعيتزايي سياسي در انتخابات آتي رياست جمهوري ايالات متحده را از دست بدهند. نكته جالبتر در خصوص مشكلات امريكاييها در تمديد مذاكرات نيز اين است كه امريكاييها به دليل آغاز تعطيلات كنگره اين كشور در 18 تير، بسيار تأكيد دارند كه تا قبل از اين تاريخ به توافقي با جمهوري اسلامي ايران دست پيدا كنند.
در طرف مقابل، يكي ديگر از مخالفان تمديد مذاكرات نيز جمهوري اسلامي ايران است، زيرا جمهوري اسلامي در طول اين مدت براي اثبات حسن نيت خود بسياري از فعاليتهاي صلحآميز هستهاي خود را متوقف كرده و بيشك تمديد مذاكرات كه باعث ادامه اين توقف خواهد شد، به هيچ عنوان به سود جمهوري اسلامي ايران نخواهد بود. روندي كه ميتواند زمينهساز تحليل توان هستهاي كشورمان نيز باشد. از اين رو جمهوري اسلامي نيز چندان با تمديد مذاكرات موافق نيست. اگرچه قرار نيست شكست اين مذاكرات منجر به خروج ايران از روند مذاكره شود اما قطعاً ادامه مذاكرات با شرايطي تازه از سوي جمهوري اسلامي ايران همراه خواهد بود. از اين رو، به نظر ميرسد كه تنها راه حل ادامه مذاكرات وين و عدم توقف در اين روند تا حصول يك توافق نهايي باشد و اين موضوعي است كه مورد توافق همه طرفها در مذاكرات است. در همين ارتباط محمدجواد ظريف وزير امور خارجه كشورمان به خبرنگاران گفت: «رسيدن به توافقي سنجيده از رعايت مهلت زماني مهمتر است.»
همچنين فرانك والتر اشتاين ماير، وزير امور خارجه آلمان پيش از ورود به وين ابراز خوشبيني كرد كه مناقشه اتمي ايران قابل حل است، اگرچه به گفته او نه تا مهلت تعيين شده ۳۰ ژوئن. اشتاين ماير در مصاحبه با روزنامه آلماني «ولت ام زونتاگ» گفت: «هدف ما اين است كه تا پايان ژوئن به نتيجه برسيم، اما ممكن است كه ۳۰ژوئن بيش از ۲۴ ساعت داشته باشد.»
آيا توافق دو مرحلهاي ميشود؟
اما به رغم مخالفت صريح رهبر معظم انقلاب با امضاي يك توافق دو مرحلهاي با غرب، به نظر ميرسد ديپلماتهاي غربي به دنبال تحميل يك روند به جمهوري اسلامي ايران هستند كه منجر به توافقي دو مرحلهاي ميشود. بر اين اساس منابع غربي از سناريويي جديد سخن به ميان ميآورند كه طي آن براي جلوگيري از شكست مذاكرات و كاهش فشار رسانهها، كليات يك توافق در اين مدت مورد توافق طرفين قرار بگيرد و جزئيات كامل آن نيز طي ماههاي آينده و در مذاكراتي در سطح مديران كل تهيه شود. موضوعي كه ميتوان نام توافق دو مرحلهاي را بر روي آن نهاد. اگرچه به نظر ميرسد جمهوري اسلامي ايران به دليل كارشكنيهاي پيشين ايالات متحده و تأكيد رهبر معظم انقلاب در خصوص حصول توافق يك مرحلهاي زير بار چنين طرحي نرود.
پيشرفت متن تا چه حد بوده است؟
در همين ارتباط بر اساس اخباري كه رسانهها از محل مذاكرات در وين منتشر كردهاند، متني كه تاكنون نوشته شده، در بخش اصلي حدود 20 صفحه است كه چهار ضميمه برايش نوشته شده و شايد ضميمه پنجمي هم در ميان باشد اما هنوز تكليف آن مشخص نيست. ضمائم شامل جزئيات فني هستهاي، تحريمها، همكاريهاي صلحآميز هستهاي و كميسيون مشترك ايران و 5+1 است. ضميمه احتمالي پنجم مربوط به برنامه اجرايي است كه شايد محتواي آن در متن اصلي توافق بيايد. در مجموع، ضمائم حدود 60 صفحه است.
شرايط اجراي توافق چگونه است؟
در همين حال بر اساس اخبار دريافتي از محل مذاكرات، عنوان شده كه نگارش متن نهايي بر اساس بيانيه لوزان در حال انجام است و گفتههاي مقامات غربي در اين خصوص يك بازي رسانهاي براي امتيازگيري در مرحله نگارش متن است. بر اساس آنچه تاكنون در اين خصوص نگارش شده است و در صورت موافقت تمامي طرفها با اين متن، اجراي توافق طي سه مرحله صورت ميگيرد. بر اين اساس، مرحله اول اين توافق روز ارائه اين متن و ضمائم آن به عنوان يك سند سياسي است و اعلام پذيرش رسمي آن از سوي تمام طرفها است. در اين روند، شوراي امنيت بايد قطعنامهاي صادر كند و امريكا نيز متن توافق را براي بررسي به كنگره بفرستد. اين روند حدود 30روز به طول خواهد انجاميد.
مرحله دوم اجراي توافق به مرحله عمليات مشهور شده كه طي آن امريكا و اروپا زيرساختهاي تحريمها را لغو ميكنند و جمهوري اسلامي نيز اقداماتي را كه در متن متعهد شده، شروع خواهد كرد. هماكنون تيمها در حال مذاكره پيرامون همزماني اين دو مورد هستند. مرحله سوم، روز اجرايي شدن نهايي توافق است كه بر اساس آن همه مراحل تكميل ميشود و جمهوري اسلامي تمامي تعهدات را اجرايي كرده و طرفهاي غربي نيز تمامي تحريمهاي خود را لغو ميكنند. از اين رو اگر اين روند مورد توافق تمامي طرفها قرار بگيرد، به نظر ميرسد لغو كامل تحريمها تا اواخر امسال به طول بينجامد.
