كنفرانس بينالمللي مرور پيمان منع گسترش سلاحهاي هستهاي از روز دوشنبه 27 آوريل در مقر سازمان ملل در نيويورك برگزار شد و حدود يك ماه هم جريان داشت. برگزاري اين كنفرانس هر پنج سال يك بار انجام ميشود؛ سنتي كه به سال 1995 برميگردد و از همان موقع قرار شد كنفرانسي براي مرور ان پي تي در مقر سازمان ملل برگزار شود و با وجود آنكه قرار بود يك يا دو بار بيشتر نباشد اما مسائل جديد باعث تداوم آن تا امسال شده است. هدف اصلي اين كنفرانس در به روز كردن ان پي تي است كه از سال 1968 به تصويب جامعه جهاني جهاني رسيد و از همان موقع، اين معاهده مبنايي شده براي حركت جامعه جهاني براي خلع سلاح هستهاي. اين هدف بعد از گذشت 48 سال دست نيافتني به نظر ميرسد چراكه كشورهاي دارنده سلاح هستهاي و به ويژه امريكا و روسيه به عنوان دارنده حدود 90 درصد از سلاحهاي هستهاي حاضر به اقدام مؤثري براي رسيدن به اين هدف نشدهاند، هرچند اين دو كشور در مقاطعي و با معاهدههايي نظير استارت يك و دو حداقل در ظاهر تعداد سلاحهاي هستهاي خود را كاهش دادهاند اما بر كسي پوشيده نيست كه اين اقدام دو كشور بيشتر نمايشي بوده چراكه هر دو فقط از كميت سلاحهاي هستهاي خود كاستهاند و با ساخت سلاحهاي جديد بر كيفيت آنها افزودهاند.
ناكامي در رسيدن به هدف اصلي ان پي تي باعث شده به جاي توجه به حل كلان، موضوع بيشتر در سطح منطقهاي مورد توجه قرار بگيرد و البته حساسترين منطقه هم خاورميانه است. ايران از سالها پيش مبتكر اصلي ايده خاورميانه عاري از سلاح هستهاي بوده كه از سال 1974 اين ايده را دنبال ميكرده و كشور ديگر منطقه مصر بوده كه گاه همراه ايران و گاه جداگانه از اين ايده حمايت كرده است. پيگيري چندين دهه اين ايده باعث شد از همان اولين كنفرانس در سال 1995 توافق جامعه جهاني بر خاورميانه عاري از سلاح هستهاي به دست آيد، هر چند جامعه جهاني 20 سال پيش بر اين موضوع حساس توافق كردند اما در سالهاي بعد كوچكترين گامي به سوي اين هدف برداشته نشد كه دليل اين بيتحركي هم روشن است. واقعيت اين است كه رژيم صهيونيستي تنها دارنده سلاح هستهاي در خاورميانه است كه با وجود سياست ابهام اين رژيم و عدم اعتراف به داشتن اين نوع سلاح، برآوردها بر اين است كه 80 تا 400 كلاهك هستهاي در اختيار اين رژيم است. رژيم صهيونيستي حاضر به امضاي ان پي تي نشده و آن را مخالف منافع ملي خود ميداند و با حمايت امريكا مانع اصلي براي تشكيل كنفرانس خاورميانه عاري از سلاح هستهاي بوده است. پنج سال پيش اراده جامعه جهاني بر تصويب قطعنامهاي براي تشكيل اين كنفرانس در سال 2012 بود كه امريكا در جريان مذاكرات كارشكني ميكرد اما در مقابل اين اراده مصمم چارهاي جز تسليم نداشت هر چند به كارشكني خود ادامه داد تا آنكه كنفرانس تا پايان سال 2012 تشكيل نشود. وضعيت اين دوره كنفرانس به طور كلي تغيير كرد و معلوم بود كه حركت پنج سال پيش با جديت بيشتري دنبال ميشود و همين امر هم باعث شد رژيم صهيونيستي براي نخستين بار نمايندهاي به عنوان ناظر را راهي نيويورك كند. حالا گفته ميشود كه امريكا و روسيه بر سر تشكيل كنفرانسي تا ماه مارس 2016 با عنوان خاورميانه عاري از سلاح هستهاي توافق كردهاند و امريكا هم توماس كانتريمن، دستيار ارشد وزير خارجه امريكا در امور امنيت بينالملل را راهي فلسطين اشغالي كرده كه مقامهاي وزارت خارجه امريكا تنها گفتهاند او مأموريت «بسيار حساسي» دارد، بدون ارائه توضيحاتي بيشتر. روشن است امريكا ديگر نتوانسته در مقابل فشار جامعه جهاني براي تشكيل اين كنفرانس مقاومت كند و حاضر به عقبنشيني شده اما نميتوان گفت كه با اين عقبنشيني، معاملهاي بر سر منافع رژيم صهيونيستي در كار است. در واقع، سفر اين مقام ارشد امريكايي به فلسطين اشغالي براي توجيه مقامهاي رژيم صهيونيستي است كه به آنها توضيح دهد چرا امريكا بر سر تشكيل اين كنفرانس در سال آينده ميلادي موافقت كرده و نگرانيهاي آنها را در اين زمينه برطرف كند. از طرف ديگر، تجربه ناكامي در تشكيل اين كنفرانس در سه سال ميتواند بار ديگر هم تكرار شود و با توجه به نقش امريكا در آن ناكامي، ميتوان گفت كه اين كشور با وجود موافقت فعلي اما باز هم ميتواند عامل اصلي در عدم تشكيل كنفرانس خاورميانه عاري از سلاح هستهاي در سال آينده باشد. بايد توجه داشت كه سال آينده زمان اوج گرفتن مبارزات انتخاباتي درون حزبي امريكا براي انتخابات رياست جمهوري است و به دليل لابيهاي بانفوذ صهيونيستي در اين كشور، هيچ كدام از دو حزب امريكا نميخواهند دولت آنها براي تشكيل اين كنفرانس كاري بكند. با توجه به اين عوامل است كه ميتوان گفت موافقت فعلي امريكا براي تشكيل اين كنفرانس و فرستادن مقام ارشدش به فلسطين اشغالي تنها حركت تاكتيكي اين كشور است تا آنكه كنفرانس بازنگري ان پي تي حداقل اين دستاورد را داشته باشد اما در عمل، احتمال بيشتري براي تكرار سناريوي سه سال قبل و ناكامي در برگزاري كنفرانس خاورميانه وجود دارد.
