در بين اين منابع آبي كشف رود يكي از رودخانه هاي مهم وحياتي در استان خراسان رضوي است كه در چند سال اخير به خاطر برداشت زياد ، ورود انواع واقسام آلودگي ها در وضعيت بحراني قرار گرفته است به طوري كه مسئولين استاني براي جلوگيري از بحران دست به دامان دولت شدند تا با تصويب بودجه آنها را در حل اين مشكل ياري كند.
******
رودخانه به قدمت نيم قرن
رودخانه کشف رود یکی از بزرگترین رودخانه های شمال شرق ایران محسوب می شود. سرشاخه این رودخانه از ارتفاعات خواجه علی، پشته پر و شاه جهان واقع در رشته کوه های هزار مسجد و بینالود در شرق شهر قوچان سرچشمه می گیرد. حوضه آبریز این رودخانه با مساحت معادل ۱۶۵۰۰ کیلومتر مربع، آب تمامي رودخانه های فرعی و سیلاب های فصلی دشت مشهد را به داخل خود زهکش می كند.اين منبع مهم آبي در شرق پس از ادامه مسیر، در محل پل خاتون سرخس، به رودخانه هریرود میپیوندد و از آنجا به بعد، رودخانه تجن نام گرفته و به سمت ترکمنستان ادامه مییابد ومقدار قابل توجهي از آب مورد نياز اين كشور را نيز تامين مي كند.اين رودخانه از جمله ذخاير آبي در استان خراسان رضوي است كه كه بيش از 50 سال است كه منابع آبي اين استان وكشاورزان را تامين مي كندواهميت ان به حدي است كه كارشناسان محيط زيست نابودي اين رودخانه را باعث بحران زيست محيطي در منطقه مي دانند.
آغازبحران زيست محيطي
تا چند سال قبل اين رودخانه در وضعيت خوبي به سر مي برد اما از زماني كه انواع فاضلابهاي شهري وصنعتي بهاين رودخانه وارد شد بحران اين منبع مهم آبي آغاز شد چرا كه مواردي همچون فاضلابهاي شهرک صنعتی توس ، واحدهای آبکاری منطقه دهرود، صنایع پوست و چرم همت آباد، واحدهای قالیشویی منطقه التیمور، فاضلاب خانگی تصفیه خانه اولنگ و پرکندآباد، زه آب های کشاورزی حاوی سموم و کودهای شیمیایی و فاضلاب های تصفیه نشده مناطق مختلف مشهد به راحتي وارد آن مي شد .همچنين از آنجايي كه مناطق شمالي شهر مشهد فاقد شبكه فاضلاب است.فاضلابهاي مناق پر جمعيتي همچون التیمور و گلشهر به طور غیرقانونی به کشف رود هدایت می شوند.از طرفي به دلیل اختلافاتی که بین شهرداری و شرکت آب و فاضلاب وجود داشت تانکرهای حامل فاضلاب كه يكي از عاملان اصلی آلودگی کشف رودبودند ،به جاي اينكه فاضلاب خود را در تصفیه خانه اولنگ تخلیه كنند آن را در کشف رودرها مي كردند .اما در كنار آن كشاورزان اطراف اين رودخانه با استفاده از آب اين رودخانه كه رايگان بود ضربه ديگري بود كه بر پيكر آن وارد آمد البته اين تنها يك طرف ماجرا بود چرا كه رها شدن انواع آلودگي هاي موجود در آب واستفاده آنها براي محصولات كشاورزي بحران ديگري را در پي داشت وآن تهديد سلامتي استفاده كنندگان از اين محصولات بود.
ايجاد سيستم تصفيه فاضلاب وجلوگيري از برداشت آب
با بحراني شدن وضعيت رودخانه كشف رود وهمچنين استفاده كشاورزان از آبهاي آلوده براي مصارف كشاورزي سبب شد تا ايجاد تصفيه خانه در دستور كارمسئولان شهري قرار بگيرد.سرانجام با راه اندازی کارگروه ثابت بررسی و ساماندهی کشف رود كه مسئوليت آن بامعاون هماهنگی امور عمرانی استانداری خراسان رضوی بود برنامه هاي ويژهاي براي نجات آن در نظر گرفته شد.مشهد محمد حسن واحدی معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری خراسان رضوی در اين خصوص مي گويد:از آنجايي كه حفظ اين رودخانه از اهميت خاصي براي شهر مشهد دارد به همین منظور دستگاههای اجرایی شامل آب منطقهای، آب و فاضلاب مشهد، جهاد کشاورزی، تعاون، محیط زیست، دانشگاه علوم پزشکی، منابع طبیعی، شهرداری مشهد، شرکت شهرکهای صنعتی، نیروی انتظامی و دادگستری با قبول شرح وظایف و تکالیفی در حوزه ماموریت خود در اجرای طرح نجات کشف رود مشارکت مي كنند .وي با اشاره به اختصاص بودجه یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان برای لایروبی و اصلاح کشف رود به شرکت آب منطقهای استان مي گويد : از آنجايي كه كشاورزان با استفاده از آب اين رودخانه كه به علت ورود فاضلاب بسيار آلوده است اقدام به كشت برخي محصولت مي كنند احداث کمربند سبز به مساحت حدود هزار هکتار و جایگزین کردن کشتهای غیرخوراکی در دستور كار قرار گرفت واز طرفي سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی نیز موظف به مطالعه و تعیین الگوهای کشت مناسب در کنار صنوبرکاری شد.يكي از مشكلات اين رودخانه استفاده بي رويه آب از سوي كشاورزان است چرا كه آنها تنها با خريد يك دستكاه پمپ به راحتي آب موردنياز مزارع خودرا تامين ميكردند وجود 140 پمپ آب در كنار اين رودخانه گواه براين ادعاست .محسن انتظاری هروی رئيس شوراي اسلامي شهر مشهد با تاييد اين موضوع به جوان مي گويد: مسیر کال کشف رود ۴۲ کیلومتر بوده که در حال حاضر ۱۷ کیلومتر از آن به منظور ساماندهی و بهسازی مورد توجه قرار گرفته است.وي ادامه مي دهد :يكي از معضلات مسير 42كيلوتري اين رودخانه وجود زمينهاي كشاورزي است كه از طريق آبهاي آلوده اقدام به آبياري زمينهاي خود مي كنند ومسئله ديگر وجود 140 پمپ غير مجاز آب براي آبياري است كه تاكنون تعداد قابل توجهي از آنها جمع آوري شده است . رئيس شوراي اسلامي شهر مشهدادامه مي دهد :در مرحله اول قرار است از 42 كيلومتر مسر اين رود خانه 17 كيلومتر آن ساماندهي شود ودر مرحله بعد مابقي مسير اصلاح شود كه براساس این طرح ۷۰۰ میلیارد برای تملک اراضی حاشیه شهر و ۷۵۰ میلیارد تومان نیز به منظور اجرای طرح در نظر گرفته شده ومابقي نيز برعهده شهرداري گذاشته شده است.در كنار اين احداث چند تصفیه خانه لوکال برای ساماندهی کال كشف رود يكي از برنامه هايي بود كه در دستور كار قرار گرفت .صولت مرتضوي شهردار مشهد نيز در اين رابطه به جوان مي گويد : در ديداري كه با استاندار به عنوان نماينده دولت داشتيم از آنها خواستيم كه 160ميليارد تومان اعتبار ساماندهي كشف رود را در اختيار شهرداري قرار دهد تا 27 کیلومتر از بستر و حریم کشفرود در گام نخست ساماندهی و احداث چند تصفیه خانه لوکال نیز برای ساماندهی این کال در دستور کار قرار بگيرد .وي اظهار اميدواري مي كند اگر اعتبار مصوب شده در سفر اخیر هیات دولت به مشهد در اختیار شهرداری قرار بگیرد؛ این کانال یک تا دو سال آینده ساماندهی شود .
ايجاد فضاي سبز در كنار كانال كشف رود
يكي از برنامه هايي كه براي ساماندهي اين رودخانه در نظر گرفته شده است ايجاد فضاي سبز در دوطرف كانال كشف رود است .صاحبي رئیس کمیسیون خدمات شهری شورای اسلامی شهرمشهد در اين خصوص مي گويد: در همین راستا اقدامهای لازم انجام شده و تاکنون ۱۰ کیلومتر از بستر کانال کشف رود آزاد سازی شده است.وي ادامه مي دهد: تا كنون درازبخشي مجموع اراضی قابل تملک اطراف کانال کشف رودكه یک هزار و ۹۹۰ هکتار است درختکاری و فضای سبز ایجاد شده است.البته تاكنون برنامه هاي خوبي در اين رابطه در حال انجام است وقرار است اين منطقه به محلي براي گردشگري تبديل شود اما تا زمان رسيدن به مطلوب بسيار است كه مردم منطقه اميدوارند هرچه زودتر اين رودخانه به دوران گذشته خود باز گردد.
