مركز اسناد انقلاب اسلامي، در چهارمين روز از دهه مبارك فجر كتاب «سيا در ايران» را با ترجمه نعمتالله عاملي منتشر كرد. كتاب «سيا در ايران» حاوي اسناد كودتاي 28 مرداد است و متن اصلي آن توسط دكتر دونالد ويلبر نگارش يافته و با ويرايش كريستوفر پتريك توسط انتشارات «امريكن فري پرس» منتشر شده است.
گزارش اصلي سيا شامل 10 فصل، پنج ضميمه و يك چكيده است كه ويراستار سه ضميمه كوتاه ديگر با عناوين «برادران رشيديان، نزاع بر سرِ نفت ايران و مداخله بريتانيا در ايران» را براي ارائه اطلاعات بيشتر به مخاطبان به متن افزوده است. مطالعه اسناد اين كتاب جزئيات تكان دهندهاي را از جنايات سازمانهاي جاسوسي انگلستان و امريكا در طراحي و اجراي كودتاي ننگين 28 مرداد برملا ميكند.
در قسمتهايي از مقدمه اين كتاب چنين ميخوانيم: دوره مليشدن صنعت نفت و متعاقب آن كودتاي امريكايي انگليسي 28 مرداد، يكي از مهمترين و تأثيرگذارترين دوران تاريخ معاصر ايران به شمار ميآيد. اين كودتا نه تنها ثمره سالها تلاش و مجاهدت ملت ايران براي كسب آزادي و استقلال را از بين برد، بلكه چشمانداز آينده ايران را نيز تا چند دهه تيره و تار ساخت.
دولت بريتانيا كه تا نيمه قرن بيستم حاكميت تقريباً مطلقي بر منابع نفتي ايران داشت ناگهان با بيداري و فرياد اعتراض ملت ايران مواجه شد كه ثمره اين بيداري و مجاهدت در تصويب قانون مليشدن صنعت نفت تجلي يافت. اين قانون كه پاياني بر انحصار نفتي انگليس در ايران به شمار ميرفت شوك سنگيني به دولت بريتانيا وارد كرد. آنها حاضر به پذيرش شرايط جديد نبودند و با تأكيد بر تداوم اجراي قرارداد 1933، تلاشهاي ديپلماتيك خود را آغاز كردند كه البته اين تلاشها نيز راه به جايي نبرد. با شكست تلاشهاي ديپلماتيك آنها به اين نتيجه رسيدند كه براي دستيابي مجدد به منابع نفتي ايران راهي جز براندازي دولت مصدق نيست. از سوي ديگر، امريكا نيز كه از انحصار نفتي انگليس در ايران ناخرسند بود به بهانه خطرِ به قدرت رسيدن كمونيستها و سقوط ايران در پرده آهنين، اما اساساً به طمعِ به دست آوردن سهمي از نفت ايران با دولت بريتانيا همراه شد و هر دو به اين نتيجه رسيدند كه بقاي دولت وقت ايران به مصلحت نيست و بايد براي اين منظور دست به اقدامي مشترك و قاطع بزنند.
نتيجه مذاكرات نمايندگان سرويسهاي جاسوسي امريكا و انگليس، طراحي عملياتي به نام عمليات آژاكس بود كه طي آن سيا و سرويس اطلاعات مخفي انگليس با همكاري عواملِ داخلي خود در ايران توانستند دولت قانوني مصدق را ساقط كرده و سرلشكر زاهدي را كه عامل بيگانه بود به قدرت برسانند. سيا در ايران در شمارگان هزار نسخه و 212 صفحه و به قيمت 5 هزار و 500 تومان روانه بازار نشر شده است.
