چند روز گذشته در مطلبي از انتخاب فيلم «تاكسي»، تازهترين ساخته جعفر پناهي در دوران ممنوعالكاري، براي حضور در بخش مسابقه جشنواره برلين خبر داديم؛ سومين فيلمي كه در دوران محكوميت پناهي ساخته شده است و در جشنواره برلين به نمايش درميآيد. پناهي پيش از اين دو سال قبل با فيلم «پرده» خرس نقرهاي بهترين فيلمنامه شصت و سومين جشنواره فيلم برلين را به دست آورد و سال قبلش نيز با فيلم «اين يك فيلم نيست» در اين فستيوال حاضر شده بود.
اما نكته مهمي كه در كنار انتخاب فيلم زيرزميني پناهي براي بخش اصلي اين جشنواره، ميتواند تصوير درستتري را از رويكردهاي جشنوارههاي غربي نشان دهد عدم انتخاب فيلم «محمد(ص)» مجيد مجيدي، بزرگترين ساخته تاريخ سينماي ايران، براي شركت در اين جشنواره است.
مسئله اساسي در اين بين اما اين است كه فيلم 30ميليون دلاري «محمد(ص)» تركيبي از بهترينهاي سينماي جهان را هم در مراحل توليد در اختيار داشته و اثري كاملاً بينالمللي است و همين عمق تأثير سياست بر محافل هنري غرب را نشان ميدهد.
عدم حضور فيلم «محمد(ص)» در حالي است كه مجيد مجيدي خود در سال ۲۰۰۸ در همين جشنواره براي ساخت فيلم «آواز گنجشكها» نامزد خرس طلايي شد و پيش از آن نيز براي فيلم «بچههاي آسمان» جزو پنج نامزد نهايي جايزه بهترين فيلم خارجي زبان اسكار قرار گرفته بود. مجيدي براي ساخت «محمد(ص)» هم از بزرگان سينماي جهان بهره برد. ويتوريو استورارو كه براي فيلمهاي «اينك آخرالزمان» (۱۹۷۹)، «آخرين امپراتور»(۱۹۸۷) و «قرمزها»(۱۹۸۱) سه جايزه اسكار گرفته است مدير فيلمبرداري فيلم مجيدي بوده است و اسكات اي. اندرسون نيز كه براي طراحي جلوههاي ويژه «باب» برنده اسكار شده است و طراحي جلوههاي ويژه فيلمهاي «ماجراهاي تنتن»، «ترميناتور۲» «دروازه نهم» و «كينگكنگ» را در كارنامه دارد، طراحي جلوههاي ويژه «محمد(ص)» از جمله حمله سپاه ابرهه را بر عهده داشته است.
با وجود اين تعداد چهره جهاني هم اما بزرگترين فيلم تاريخ سينماي ايران، فيلمي كه برخلاف غالب ديگر آثار ايراني حاضر در اين جشنوارهها، نه عليه حكومت، بلكه با تأييد آن و براي نشان دادن چهره واقعي پيامبر اكرم(ص) ساخته شده است مجوز نمايش در برلين را نيافت؛ جشنوارهاي كه امسال رياست هيئت داوران آن را «دارنآرنوفسكي» برعهده دارد كه اخيراً با ساخت فيلم نوح اعتراضات بسياري را در سطح جهان برانگيخت. نمايش «نوح» در بسياري از كشورهاي جهان ممنوع شد و حتي واتيكان هم آن را خلاف حقيقت و معارض با كتاب مقدس اعلام كرد. آرنوفسكي اما پيش از ساخت اين فيلم يك فيلم «ضدايراني» را هم در كارنامه داشت. فيلم «كشتيگير» كه يكي از گلدرشتترين ساختههاي ضدايراني سالهاي اخير امريكاست در سال 2008 از سوي انجمن فيلم امريكا به عنوان بهترين فيلم سال انتخاب شد، با اينهمه اما نكته اصلي در اين بين عدمحضور فيلم «محمد(ص)» در اين جشنواره يا جشنوارههاي ديگر نيست.
«محمد(ص)» اساساً فيلمي نيست كه ظرف مناسب ديده شدن آن جشنوارههاي غربي باشد. فيلمي است كه احتمالاً پخشكنندههاي بزرگ جهاني نيز به آن روي خوش نشان نخواهند داد و طبعاً به دليل محتواي فيلم بايد به صورت مستقل و با رايزني در كشورهاي مختلف به دست مخاطب جهاني برسد و سيستمهاي مرسوم و شناختهشده جهاني احتمالاً كمكي در جهت ديده شدن اين فيلم نخواهند كرد. نكته اصلي از كنار هم قرار دادن حضور «تاكسي» جعفر پناهي به همراه يكي از فيلمهاي حذفشده جشنواره فجر امسال در برلين و عدمحضور «محمد(ص)» شكل ميگيرد؛ از مقايسه كيفيت ساخت اين فيلمها با هم و توجه به اين سؤال كه «آيا جشنوارههاي جهاني سياسي هستند يا فقط به كيفيت ساخت فيلمها توجه دارند؟»
