سنت ديرينهاي در امريكا است كه رئيسجمهور در ماه اول از سال جديد ميلادي نطق سالانهاي را ايراد ميكند. اين سنت به جورج واشنگتن، اولين رئيسجمهور امريكا، بازميگردد كه در سال 1790 پيام سالانه خود را به كنگره فرستاد كه آن زمان در نيويورك سيتي واقع بود. چون هنوز اين شهر پايتخت امريكاي نوپا بود و واشنگتنديسي ايجاد نشده بود و خريد ناحيه كلمبيا و ساخت شهر واشنگتن تازه در ژوئيه اين سال شروع شد.
در هر صورت، آن پيام واشنگتن نقطه شروعي شد كه روساي جمهور بعد از وي با تغييراتي ادامه دادند تا آنكه مبدل به نطق حضوري رئيسجمهور در كنگره شد و البته از 1966 به بعد هم سنت مقابلي شكل گرفت كه جناح مقابل رئيسجمهور پاسخ نطق سالانه او را بدهد. حالا، اوباما در ابتداي ششمين سال رياست جمهوري خود به كنگره رفت تا به اين سنت عمل كند اما هم كنگره امسال و هم پاسخي كه به او داده ميشود با پنج سال قبل او تفاوت قابل توجهي دارد. اين كنگره بعد از انتخابات مياندورهاي ماه نوامبر با اكثريت جمهوري خواه تشكيل شده چراكه اين حزب هم در مجلس سنا و هم در مجلس نمايندگان موفق شد بر حزب دموكرات غلبه كند. اين برتري جمهوريخواهان در كنگره به عنوان تقابل آنها با اوباما در دو سال پاياني از رياست جمهوري او تعبير شد و از اين جهت، نطق سالانه اوباما به نوعي خطاب او به جمهوريخواهان منتقدش بود تا آن كه طبق سنت يك سخنراني براي كل نمايندگان و ملت امريكا باشد. بنابر اين، اوباما نطق خود را بر محور تقابل با اكثريت جمهوريخواه تنظيم كرد و در وهله نخست خواست نشان بدهد در تقابل و جنگ قدرت داخلي حاضر به انعطاف در برابر طرف مقابل نيست و حاضر است با قدرت سياست و برنامههاي مورد نظر خود را دنبال كند.
او براي بيان اين موضوع دو بخش كلي نطق خود از سرفصلهاي داخلي و خارجي را به نحوي تنظيم كرد تا آن كه از بخش داخلي براي دفاع از سياست خارجي استفاده كند. به همين جهت است كه او ابتدا دو «جنگ طولاني و پرهزينه» دوره بوش را به رخ جمهوريخواهان كشيد تا آنكه دستاوردهاي اقتصادي خود را برجسته كند و بگويد: «در اين لحظه، با اقتصادي رو به رشد، كاهش كسري بودجه، صنعت پويا، و رشد توليد انرژي ما ركود را پشت سر گذاشتهايم تا آزادانهتر از هر كشور ديگري در كره خاكي آينده خود را رقم بزنيم». صحت و سقم اين ادعاهاي اقتصادي او قابل بحث است اما منظور او از بيان آنها در نطق خود بيشتر سياسي بود و البته تاثير اين نحو بيان در دفاع از سياست خارجي قابل توجه است به خصوص مذاكرات جاري بر سر پرونده هستهاي ايران.
از ماه نوامبر به بعد معلوم بود كه اكثريت جديد جمهوريخواه با ابزار تحريمهاي جديد به كنگره وارد ميشود و كاخ سفيد هم با حساسيت اين موضوع را دنبال ميكرد. موضوع با شروع به كار كنگره جديد در همين ماه ميلادي به صورت جديتر مطرح شد و اكثريت جمهوريخواه گزينههاي مختلف خود را براي وضع تحريمهاي جديد مطرح ميكرد و در مقابل، كاخ سفيد نسبت به اين سياست مخالفت خود را اعلام ميكرد تا آنكه اوباما در نشست غير رسمي يك هفته پيش با تعدادي از سناتورهاي دموكرات و كنفرانس مطبوعاتي مشترك با ديويد كامرون، نخست وزير بريتانيا، وتوي هر تحريم جديد از سوي كنگره را بيان كرد.
حالا او در نطق سالانه خود اكثريت جمهوريخواه را در صورت تصويب تحريم تازهاي تهديد به وتو كرده و سه دليل براي وتو ذكر كرده كه عبارتند از: شكست مذاكرات، دور شدن امريكا از همپيمانانش و از سرگيري فعاليت هستهاي ايران. اين سه دليل واقعيتهاي غيرقابل انكار از پيامد تصويب هر تحريم تازهاي است كه اوباما را ناگزير از وتوي تحريم تازه ميكند اما تصميم او به وتو دليل ديگري هم دارد.
كميته بانكي سنا طرح جديدي با عنوان «ايران عاري از سلاحهاي هستهاي سال 2015» براي رايگيري به صحن سنا فرستاده كه نگاهي گذرا به مفاد آن نشان ميدهد جمهوريخواهان علاوه بر تمايل به وضع تحريمهاي جديد عليه ايران، قصد دارند از اين امر براي كنترل دولت و ديپلماسي اوباما استفاده كنند. به همين جهت است كه تعاريف، فرضيات و مأموريتهاي مشخصي براي جان كري، وزير خارجه امريكا، در اين طرح ذكر شده كه در صورت اجراء، كري بيشتر وزير خارجه كنگره خواهد شد تا اوباما و بايد سياست جمهوريخواهان را دنبال كند.
اوباما متوجه اين نحو از برنامهريزي جمهوريخواهان است و به همين جهت تأكيد جدي بر وتو دارد چراكه اگر تحريمهاي تازه را وتو نكند، سياست خارجي او در گرو جمهوريخواهان خواهد بود.
اين نتيجه به معناي باختن قافيه بازي سياسي در دو سال پاياني از رياست جمهوري اوباما است و او نميتواند تن به اين امر بدهد. يك جهت به اين دليل كه ميخواهد نتيجه اين چند سال ديپلماسي را در همين دو سال به دست آورد و يك جهت هم به انتخابات رياست جمهوري 2016 ارتباط دارد كه حزب دموكرات از اين نتايج براي آن انتخابات استفاده كند. بنابر اين، اوباما در جنگ داخلي قدرت چارهاي جز استفاده از سلاح وتو ندارد و البته جمهوريخواهان هم در مقابل تمام تلاش خود را براي كم اثر كردن اين سلاح ميكنند و بايد نتيجه اين جنگ را در ماههاي آينده و دستكم تا پايان مهلت جديد از مذاكرات هستهاي ديد.
