اخباري كه از گوشه و كنار درز ميكند، حاكي از اين است كه ايران در دور اخير مذاكرات هستهاي در قبال افزايش مقدار اقساط ماهانه پولهاي بلوكه شدهاش تعهدات بيشتري در مقابل آژانس بينالمللي انرژي اتمي به گردن گرفته است.
به گزارش فارس، «پيتر جنكينز» سفير سابق انگليس در آژانس بينالمللي انرژي اتمي طي يادداشتي با مرور عملكرد ايران در طول سال گذشته نوشت، ايران بيشتر از تعهداتش در چارچوب معاهدات ان. پي. تي عمل كرده است.
وي در اين يادداشت نوشت ديدگاه ايران و امريكا پيرامون مسئله غنيسازي بيش از هر زمان ديگري به يكديگر نزديك شد، اما با تمديد هفت ماهه مذاكرات، همچنان ريسك يافتن زمينههاي مشترك در اين مدت زمان باقي است. جنكينز ادامه ميدهد با نگريستن از زاويه حقوقي بينالمللي به موضوع مذاكرات هستهاي آنچه اهميت دارد متن ان. پي. تي (معاهده منع گسترش سلاحهاي هستهاي) است كه ايران و امريكا در سال مشابهي به چارچوب آن متعهد شدند اما در معاهده ان. پي. تي، امريكا كشوري با سلاح اتمي و ايران كشوري بدون سلاح اتمي است.
بر اساس ان. پي. تي، دستيابي به دانش غنيسازي در كشورهاي عاري از سلاح هستهاي، ممنوع نيست؛ همچنين هيچ محدوديتي براي ميزان يا تعداد تجهيزات غنيسازي براي اين كشورها وجود ندارد. به علاوه، بر اساس ان.پي.تي، كشورهاي عاري از سلاح هستهاي تنها بايد دانش خود را در جهت اهداف صلح آميز به كار گرفته و كليه مواد هستهاي براي مصرف تجهيزات و همچنين مواد توليدي اين تجهيزات تحت تدابير امنيتي آژانس بينالمللي انرژي اتمي باشند. جنكينز ادامه ميدهد: در مذاكرات اخير، ايران به امريكا اين اطمينان را داد كه به تعهدات ان پي تي خود با جديت پايبند خواهد بود. همچنين ايران تصريح كرد نيتش در استفاده از دانش غنيسازي هستهاي تنها براي اهداف صلحآميز است. همچنين ايران گفته است تاكنون به معاهده ان پي تي كه در سال 1975 امضا كرده بود، پايبند بوده است.
برخي افراد فرض را بر اين گذاشتند كه اين حرفهاي ايران بيارزش بوده و براي اثبات فرض خود به نقض توافق ان. پي. تي بين سالهاي 1991 تا 2003 ميلادي اشاره ميكنند. اما جيكينز براي اثبات عدم صحت اين فرض در ادامه مينويسد هيچ يك از اقدامات ايران بين سالهاي 1991 تا 2003 نشاني براي اثبات عملكرد ايران از نقض ان پي تي، نداشته همچنين هيچ يك از اقدامات ايران اثبات نميكنند ايران قصد بهرهبرداري غير صلحآميز از انرژي اتمي داشته است. جنكينز اضافه ميكند، سازمان جاسوسي امريكا هم تاكنون به هيچ مدركي دال بر اين دست نيافته است؛ «امريكا تنها سوء ظن به نيت ايران براي دستيابي به سلاح اتمي دارد و هيچ مدركي در اين رابطه به دست نياورده است». جنكينز در ادامه ادعا ميكند، در حين مذاكرات اخير گزارشات بسياري حاكي از آن است كه ايران در راستاي آخرين مرحله از توافق ژنو، به صورت «دو فاكتو» و داوطلبانه پروتكل الحاقي را اجرايي خواهد كرد.
بر اساس اين ادعا، ايران تعداد سانتريفيوژهايش را كاهش خواهد داد و اين اقدامات براي جلب اعتماد طرف مقابل صورت گرفت، همچنين ايران گفت از غنيسازي اورانيوم بيش از 5 درصد اجتناب كرده و برخي از ذخاير اورانيوم 5 درصد 235خود را تغيير داده تا براي مواد اوليه قابل استفاده نباشد و همچنين بر اساس پروتكل الحاقي، ايران مابقي ذخيره اورانيوم خود را به روسيه ميفرستد تا براي سوخت شركت «روس اتم» كه سوخت نيروگاه اتمي بوشهر را تهيه ميكند، به كار گرفته شود. در ادامه اين گزارش آمده است بر اساس اين تعهدات ايران شش ماه براي توليد اورانيوم غني شده كافي براي تجهيزات هستهاي و هشت ماه براي توليد سوخت زمان نياز داشت.
جنكينز در اين يادداشت تصريح ميكند، به عبارت ديگر، ايران در اين مذاكرات بستهاي را به طرفين غربي ارائه داده است كه فراتر از تعهداتش در ان پي تي است. بنابراين بازرسان آژانس بايد به اين اطمينان رسيده باشند كه هيچ فعاليت هستهاي يا مواد اتمي نامشخصي در ايران وجود ندارد. جامعه جهاني بايد بداند كه ايران شش تا هشت ماه زمان نياز دارد تا از ظرفيت غنيسازي خود سوءاستفاده كند.
جنكينز در ادامه ميپرسد با اين همه، چرا مذاكره كنندگان وين به اين واقعيت نرسيدند؟ وي در پاسخ مينويسد دليل عدم خواست مذاكره كنندگان وين در رسيدن به اين واقعيت كه فعاليتهاي هستهاي ايران صلحآميز است، حضور تيم مذاكره كننده امريكايي در مذاكرات ايران ميباشد. امريكا خواستار عدم توانايي ايران براي ساخت سلاح هستهاي است اما به نظر ميرسد اين تمام خواسته امريكا نيست. بلكه «امريكا نه تنها در پي آن است كه ايران هيچ تجهيزات هستهاي نداشته و كليه سانتريفيوژهايش را نابود كند بلكه ميخواهد اطلاعات، دانش و تجربه موجود در ذهن همه دانشمندان هستهاي ايراني را پاك كند».
روايت المانيتور از جزئيات جديدوبسايت خبري- تحليلي المانيتور در گزارشي به نقل از يك منبع ناشناس گزارش داد:«ايران بر اساس توافق هفت ماهه موقت با گروه 1+5 تحقيق و توسعه سانتريفيوژهاي پيشرفته را محدود خواهد كرد، به آژانس بينالمللي انرژي اتمي دسترسي خواهد داد و نيمي از اورانيوم غني شده 20 درصدي خود را به اكسيد جهت توليد سوخت رآكتور تبديل خواهد كرد».
در ادامه اين گزارش آمده است:«در اين توافق، شش كشور موافقت كردند كه در هر ماه 700 ميليون دلار به ايران بدهند و همچنين تعليق تحريمهاي تجارت پتروشيمي، فلزات گرانبها و قطعات خودرو ادامه يابد».
المانيتور مينويسد:«تحت توافق هفت ماهه ايران پذيرفته بيش از نيمي از ذخاير اوررانيوم 20 درصد غني شده خود را به اكسيد براي سوخت رآكتور تحقيقاتي تهران تبديل كند. ايران 35 كيلوگرم باقي مانده از 75 كيلوگرم اورانيوم 20 درصد خود را به اكسيد مورد استفاده از سوخت رآكتور تبديل كند». در ادامه گزارش اينچنين آمده است:«ايران دسترسي بيشتر و گستردهتري به آژانس بينالمللي انرژي اتمي براي بازديد از تاسيسات موجود توليد سانتريفيوژ خواهد داد. آژانس اكنون ميزان دسترسي به سايتهايي كه ايران در آن سانتريفيوژ توليد ميكند را دو برابر خواهد كرد و اين كار را در شكل بازرسيهاي سرزده و ناگهاني انجام خواهد داد يعني هر زماني كه خودش انتخاب كند».
اين پايگاه گزارش داد: ايران تحقيق و توسعه سانتريفيوژهاي پيشرفته را محدود خواهد كرد و عملياتي كردن «آيآر 2» اجتناب و به سانتريفيو «آي آر 5» گاز اورانيوم تزريق نخواهد كرد و نيز تست گاز «آي آر 6» را انجام نخواهد داد و نيز «آي آر 8» در نيروگاه پايلوت نطنز نصب نخواهد كرد. اين تعهدات همگي تضمين ميكند تا در زمان مذاكرات چند ماهه پيش رو براي توافق نهايي همه انواع سانتريفيوژهاي ايران به مرحله بعد از تست حركت نخواهد كرد».
تحريمهاي بيشتر يعني انفجار مذاكراتسوزان رايس، مشاور امنيت ملي امريكا درمخالفت با اظهارات رابرت منندز، سناتور تندرو دمكرات سناي امريكا كه خواهان تشديد تحريمها عليه ايران است، گفت: اعمال تحريمهاي بيشتر عليه ايران، مذاكرات هستهاي را با شكست مواجه خواهد كرد. رايس روز سهشنبه در جريان كنفرانس خبري افزود: اعمال تحريم هاي بيشتر عليه ايران تبعاتي خواهد داشت، از جمله اين تبعات گروه 1+5 از هم خواهد پاشيد و جامعه بينالملل نيز امريكا را بابت شكست مذاكرات سرزنش خواهد كرد نه ايران را و ايرانيها هم به اين نتيجه خواهند رسيد كه ديگر دليلي براي ادامه روند مذاكره نميبينند. رايس با تأكيد بر اين نكته كه تحريمهاي بيشتر در اين مقطع سازنده نيست، افزود: امريكا امروز با تهران بر سر سطح غني سازي، نيروگاه توليد پلوتونيوم اراك وهمچنين شفافيتي بيسابقه در برنامه هستهاي ايران به توافق موقت رسيده است. رايس تصريح كرد: ايرانيها اعلام كردهاند چنانچه مجازات مالي جديد عليه آنها به كار گرفته شود از مدار ديپلماسي بيرون خواهند رفت. وي ادامه داد: اين احمقانه خواهد بود با اعمال تحريمهاي بيشتر از شر پيشرفتي كه در گفتوگوها به دست آمده است، خلاص شويم.
بر پايه گزارش پايگاه خبري هيل و وال استريت ژورنال، در اين كنفرانس خبري كه به مناسبت نشست سالانه هيئت رئيسه اين روزنامه امريكايي برگزار شده بود، علاوه بر سوزان رايس، سناتور رابرت منندز، رئيس كميته روابط خارجي سنا كه در حال ترك پست خود است به همراه سناتورراند پل نيز حضور داشتند. با دور نماي از سرگيري مذاكرات هستهاي ايران در اواخر دسامبر، سناتور منندز از كنگره خواسته است چنانچه ايران تا ضربالاجل تعيين شده مارس 2015 با توافق بر سر چارچوب موافقت نكند، تحريمهاي بيشتري عليه ايران تصويب شود.
مننذز نيز در اين كنفرانس خبري ادعا كرد: اين تحريمها بود كه ايران را به پاي ميز مذاكره كشاند و در ادامه همين روند، تحريم هاي بيشتر ايران را به سمت توافق سوق خواهد داد. وي افزود: بررسي خواهد كرد ببيند آيا ميتواند طرح تحريمهاي بيشتر عليه ايران را براي تصويب به لايحه اختيارات دفاعي كه در كنگره معلق مانده است الحاق كند يا نه. منندز گفت: در طول يك سال و اندي مذاكرات هر آنچه كه از پيشرفت در مذاكرات سخن گفته ميشود در حقيقت نزديكتر شدن هرچه بيشتر امريكا و شركايش در مذاكرات به سمت مواضع ايران بوده است نه اينكه ايران بر سر مباحث مهم سازش كرده باشد.
