ازدواج اولين مرحله خروج از خودفردي

حدودا دو هفته از سالروز ازدواج امام‌المتقين اميرالمومنين(ع) و حضرت زهراي اطهر(س) مي‌گذرد؛ روزي كه به روز «ازدواج» منتسب شده است. پس از تبريك اين روز به همه دوستداران اهل بيت(ع) در ادامه مطلبي از كتاب «تعليم و تربيت» استاد مطهري در اين ارتباط آورده شده است.

 

خروج از لاك خودپرستي

در مسئله خودي كه مقصود خود طبيعي است و انسان بايد از لاك خودپرستي خارج شود، خارج شدن از لاك‏ خودپرستي و فردپرستي، مراتب و مراحلي دارد. اولين مرحله‏اش غيردوستي‏ است. در واقع مثل اين است كه «من» انسان - به تعبير راسل در كتاب‏ «اميدهاي نو» و بعضي ديگر - توسعه مي‏يابد. آنها چون «من» را فقط «من» طبيعي مي‏دانند قهراً از اينجا شروع مي‏كنند: مثلاً يك كودك فقط در همان من فردي خودش است و فقط خودش را مي‏بيند و همه چيز را براي خود فردي مي‏خواهد، حتي به پدر و مادر هم به چشم وسيله و ابزار براي خودش‏ نگاه مي‏كند. در دوران جواني كه عشقي پيدا مي‏كند و همسري انتخاب مي‏نمايد، براي اولين بار اين احساس در او پيدا مي‏شود كه به يك شخص ديگر، مانند خود علاقه دارد، يعني از خود به‏ درمي‏آيد، خودش و او يكي مي‏شوند و همه چيز را براي اين خود بزرگ‌تر مي‏خواهد.

خود بزرگ‌تر

مجموع دو «خود» يك «خود» شده‏اند. البته اين در شرايطي است كه شخص واقعا يك علقه‏اي به طرف پيدا كند، علقه مؤانست و به تعبير قرآن وداد و رحمت: «و من آياته ان خلق لكم من انفسكم ازواجا لتسكنوا اليها و جعل بينكم موده و رحمه، ان في ذلك لايات لقوم يتفكرون‏.» تا وقتي كه رابطه زوجين با يكديگر رابطه شهواني يعني رابطه جنسي‏ است، قهراً اينها به هم به چشم يك ابزار نگاه مي‏كنند. رابطه جنسي يك امر حيواني و طبيعي است. براي اطفاي غريزه جنسي، زن براي مرد يك ابزار بيشتر نيست و مرد هم‏ براي زن يك ابزار است، ولي مسئله زوجين و كانون خانوادگي و فلسفه‏ خانوادگي و روح خانوادگي عبارت است از روح مافوق غريزه جنسي كه ميان دو نفر پيدا مي‏شود، يعني شخصيت يكديگر را دوست دارند و تا سنين پيري كه‏ ديگر مسئله غريزه جنسي به كلي ضعيف يا نابود مي‏شود علقه خانوادگي و محبت ميانشان هست و روز به روز هم شديدتر مي‏شود و حتي به گفته علماي‏ جديد مثل ويل دورانت در كتاب «لذات فلسفه» علقه زوجين به يكديگر در اثر معاشرت و تماس زياد شدت پيدا مي‏كند و آنقدر اثر مي‏گذارد كه‏ كم‏كم قيافه‌هاي آنها شبيه هم مي‏شود، يعني تدريجاً روح‌هاي آنها آنقدر با هم‏ انطباق پيدا مي‏كنند كه كم‌كم اجسام آنها نيز با هم انطباق پيدا مي‏كنند و قيافه‌ها به يكديگر شبيه مي‏شود.

جنبه اخلاقي ازدواج

اين اولين مرحله‏اي است كه انسان از لاك‏ خودفردي خارج مي‏شود و به همين دليل ازدواج در اسلام جنبه اخلاقي دارد با اينكه يك امر شهواني است و اين تنها امري است كه با وجود اينكه پايه‏ طبيعي و شهواني دارد جنبه اخلاقي نيز دارد، يعني مثلاً هيچ‌وقت خوردن جنبه‏ اخلاقي پيدا نمي‏كند، ولي ازدواج خودش جنبه اخلاقي دارد و در ميان غرايز شهواني انسان هر غريزه‏اي كه اشباع شود، اشباع آن تأثيري در معنويت‏ انسان ندارد جز غريزه جنسي. لهذا ازدواج از نظر اسلام سنت و مستحب‏ تعبير شده است.

علت اساسي اين است كه هر مقدار كه الفت زوجين به يكديگر بيشتر باشد، يك قدم از «خود فردي» خارج شده‏اند. «خود» كمي كه بزرگ‌تر شد، رقيق‌تر مي‏شود، مثل مايع غليظ كه وقتي آب داخلش كنند رقيق مي‏شود و توسعه مي‏يابد.

تجرد دائمي براي اهداف معنوي

گويي انسان يك نوع كمال روحي دارد كه آن كمال روحي جز در مدرسه خانواده‏، در هيچ مدرسه‏اي كسب نمي‏شود. همه كمالات روحي در مكتب‌ها و مدرسه‌ها حاصل نمي‏شود. مثل شجاعت در مقابل دشمن. آيا انسان با خلوت‏ نشستن و مبارزه كردن با هواي نفس مي‏تواند شجاع شود؟ شجاعت جز در مكتب‏ «جهاد عملي» براي انسان حاصل نمي‏شود و چيزي است كه اگر انسان بخواهد در روحش پيدا شود بايد در عمل درگير شود تا آن را كسب كند. تجربه نشان داده‏ است افرادي كه در تمام عمر به خاطر هدف‌هاي معنوي، مجرد زندگي كرده و نخواسته‏اند زن و بچه داشته باشند كه مانع رسيدن آنها به معنويات شود، در همه آنها يك نوع نقص ولو به صورت يك خامي وجود داشته است.