اصناف با بيش از 3 ميليون واحد صنفي بزرگترين تشكل موجود در كشور است كه انواع شغلها و حرفهها را در بر ميگيرد، لذا با توجه به تعداد وگستردگي صنوف مختلف در سطح كشور، اول تير ماه هرسال را به نام «روز اصناف» نامگذاري كردهاند تا هم بهانهاي باشد براي يادآوري وظيفه و مسئوليت سنگين اصناف در نظام اسلامي و هم فرصتي براي براي تبيين عملكرد و انتظارات جامعه از بازار تا تنگناها و چالشهاي موجود در بازار را از ديد صاحبان حرف و مشاغل و مسئولان اقتصادي كشور بررسي نموده و با فراخواني از گروههاي مختلف جامعه از اساتيد حوزه و دانشگاه، صاحبان فكر و قلم، صاحبنظران و مسئولان و سياستگذاران فرهنگي و اقتصادي كشور راههاي عملي براي اسلامي نمودن بازار ارائه نمايند.
مسئله اقتصاد و كسب معاش از ابتداييترين و ضروريترين مسائلي است كه همواره با زندگي نوع بشر همراه بوده است و قسمت اعظم حيات انساني را تشكيل ميدهد. مطالعه و دقت در قوانين مالي و تجاري و اقتصادي اسلام به خوبي روشن ميكند كه در اسلام هدف از كار و كسب و تجارت علاوه بر بالا رفتن سطح زندگي مادي و بهبود وضع رفاهي جامعه، تكامل روحي و رشد فضائل اخلاقي و انساني و قرب به پروردگار است.
از پيامبر اسلام (ص) روايت شده است كه عبادت 10 قسم است، كه 9 قسم آن كسب روزي حلال و يك قسم ادعيه و كارهاي ديگر است يا در جايي ديگر كاسب را حبيب خدا ميخواند.
از اين روست كه ميبينيم معاملات در بازارهاي اسلامي همواره با اعتماد فراوان صورت گرفته و مسلمانان كار و تجارت و كسب روزي حلال را نوعي عبادت و مايه بركت زندگي ميدانند.
بسياري از شهروندان به ياد دارند كه در گذشتهاي نه چندان دور در جاي جاي اين كشور تجار و بازاريان متدين و خداترسي بودند كه قبل از اشتغال به تجارت در درس مكاسب و اخلاق علماي بزرگ شهر خود جهت فرا گرفتن احكام و آداب معامله و تجارت حاضر ميشدند و سپس به كسب و كار ميپرداختند، در گذشته كاسب مسلمان اعتقاد داشت كه رازق خداوند است و اگر پول و دارايي از راه درست جمعآوري شده باشد ميتواند صرف كارهاي خير شود از اين روست كه ميبينيم درگذشته انجام كارهاي خير و عامالمنفعه مانند تهيه جهيزيه براي نوعروسان، سرپرستي ايتام، دستگيري از نيازمندان، ساخت حسينيه، مسجد، درمانگاه و... به مراتب بيش از امروز صورت ميگرفت.
البته جاي خرسندي است كه درحال حاضر هستند بازرگانان، تجار وكاسبان متعهد و خوشنام و خيري كه وجودشان مايه خير و بركت در بازار است. با نگاهي به سوابق و عملكرد بازار در انقلاب هم ميتوان به نقش بازاريان و تجار بزرگ در تأمين هزينههاي مربوط به انقلاب و اتحاد با مبارزين و پيروي وتبعيت از امام و روحانيت در به ثمر رسيدن انقلاب پي برد.
همچنين بازاريان در دوران دفاع مقدس با پشتيباني مالي و معنوي و كمكرساني به رزمندگان و حضور در عملياتهاي رزمي و خطوط مقدم جبهه و تقديم 60 هزار شهيد و هزاران جانباز و آزاده نقش مهمي را در پيروزي جنگ ايفا نمودند به گونهاي كه در آن زمان حضرت امام (ره) درمورد بازار فرمودند: بازار ايران خوشنام است و هميشه پشتيبان كشور، ملت و اسلام بوده است.
با اين وجود بايد اذعان كرد كه متأسفانه امروزه جايگاه بازار و برخي از رفتارهاي نسل جديد از بازاريان، با جامعه اسلامي همخواني ندارد، متأسفانه بازارهاي ما به سمتي پيش ميروند كه بسياري از ارزشهاي والاي انساني و اسلامي به فراموشي سپرده شده است. عده اندكي از بازاريان و صاحبان حرف و مشاغل نام و حرمت حبيب خدا بودن را خدشهدار كردهاند و اعتمادها را سلب نمودهاند، امروز تلاش براي كسب ثروت و در آمد به هرطريق ممكن به صورت امري عادي و حتي گاهي به صورت ارزش درآمده است.
كم فروشي، احتكار، گرانفروشي و فريبكاري كه حقالناس را به دنبال دارد و به تضييع حق و ناديده گرفتن مصالح ديگران و جامعه ميانجامد در بازارهاي ما رو به فزوني و گسترش است، اين در حالي است كه در دين اسلام در موارد متعدد و به بهانههاي مختلف توصيههاي زيادي در مورد رعايت انصاف و حقوق مردم شده است. از پيامبر (ص) نقل است كه هركس مسلماني را در خريد و فروش فريب دهد از ما نيست، پيشوايان ما در اين زمينه به اندازهاي دقيق بودند كه پيروان خود را از خريد و فروش درجاهاي كم نور يا در حالي كه آفتاب نزده منع نمودهاند.
اختلاف قيمت كالا و خدمات در منطقه و محلههاي مختلف و حتي از مغازهاي به مغازه ديگر، يكي ديگر از معضلات كنوني بازار است كه بيش از گراني كالا و خدمات باعث نارضايتي و بياعتمادي مردم به بازار گرديده است. بدون ترديد يكسان بودن قيمت كالا و خدمات در شهرها و روستاها مهمترين شاخص درميزان پايبندي فروشندگان و خريداران به مقررات، اخلاق و وجدان و نيز نظارت وكنترل دولتها بر بازار ميباشد.
گرچه در كشور ما در بسياري از موارد به كار بردن قوه قهريه نظير جريمه، تعطيلي موقت واحدهاي تجاري متخلف توسط نهادهاي نظارتي، به طور موقت ثبات نسبي به بازار ميدهد اما به طور قطع اينگونه اقدامات تا زماني كه تلاش براي حاكم نمودن ارزشهاي الهي و اسلامي بر بازار حاكم نشود تنها نقش مسكن داشته و در دراز مدت نتايجي نخواهد داشت.
بدون ترديد اولين مشخصه جامعه سالم وجود بازار و اقتصاد سالم است، از اين رو به نظر ميرسد اسلامي كردن بازار مهمتر از اسلامي كردن ديگر مراكز حتي مدارس و دانشگاههاست چرا كه بنا به آيات و روايات متعدد، تأثير لقمه حلال در تربيت نسلي خداترس، قيامت باور، خيرخواه، معتقد و... بيش از ساير عوامل آموزشي و تربيتي است.
بيگمان در سالي كه از سوي مقام معظم رهبري مزين به اقتصاد و فرهنگ شده است، فرهنگسازي وكاربردي كردن احكام و آداب تجارت در بازارها رسالت عظيمي است كه بر دوش اصحاب فكر و انديشه، رسانهها، حوزه و دانشگاه، ائمه جمعه و جماعات و دولت اسلامي سنگيني ميكند. بدون شك برخورداري از اقتصاد و فرهنگ سالم و متعالي تنها در سايه رزق و روزي حلال تحقق پيدا ميكند.
به اميد آن روز كه انشاءالله احكام نوراني اسلام بر بازار مسلمين ما حاكم شود و بازاريان ما مصداق اين حديث شريف پيامبر باشند كه فرمود: تاجر امين و راستگوي مسلمانان، روز قيامت جزو شهدا خواهد بود.
