مریم احمدی
در دل شهر بوشهر، بافت تاریخی زیبایی، چندین هکتار از مساحت شهر را به خود اختصاص داده که پس از چندین سال هنوز هم جزو زیبایی های منحصربفرد این شهر بندری محسوب می شود. بافت تاریخی بوشهر یکی از نخستین ساختارهای شهری است که برپایه نظام علمی ساخته شده و متناسب با شرایط اقلیمی منطقه در زمان نادرشاه افشار شکل گرفت. زمانی که با تاسیس پایگاه دریایی نارشاه در خور شرقی بوشهر موسوم به خور نادری، بندر بوشهر از یک روستای کوچک ماهیگیری به یک بندر مهم تبدیل شد.این بافت تاریخی به گونه ای شکل گرفته که با یک مکانیزم خودکار، نسیم دریا را در کوچه پس کوچه های شهر به حرکت درآورده و هوای مطبوعی را نصیب ساکنان می کند، اما متاسفانه در سالهای اخیر پای ساخت و سازها به این ساختار منسجم هم رسیده و این بافت را دستخوش تغییراتی کرده و علاوه برآن بی توجهی به حفظ و مرمت بناهای این قسمت به تخریب این اثر ارزشمند تاریخی انجامیده است.
******
بافت تاریخی بوشهر حدود 35 هکتار مساحت دارد که در سالیان دور با استفاده از مصالحی چون سنگ و گچ و سقف های چوبی ساخته شد و حالا پس از گذشت بیش از 100 سال، ساختمان های این بافت قدیمی دوام حقیقی خود را از دست داده و بدون مرمت مداوم و مستمر زمانی نمی گذرد که شاهد نابودی این بناها خواهیم بود. با گذشت سالیان متمادی عمر مفید ساختمانهای درون بافت پایان یافته و حالا وضعیت نابسامان ساختمان های این ناحیه و احتمال تخریب این بافت که به تاریخ و پیشینه بوشهری ها گره خورده، اهالی این شهر را نگران کرده است. علاوه بر آن وقوع زلزله های اخیر در چند شهر استان بوشهر، نابودی این هویت تاریخی را بیش از پیش محتمل کرده است. چرا که کارشناسان معماری و شهرسازی معتقدند عمارتها و بناهای بافت تاریخی بوشهر از نظر استحکامبخشی مانند یکدیگر نیستند و بهدلیل استفاده از مصالحی که با اقلیم منطقه سازگار است، برخی عمارتها با یک مرمت ساده بهگونهای پابرجا و استوار میمانند که حتی یک زلزله شش ریشتری هم آنها را از پا نمیاندازد. ولی متأسفانه برخی عمارتهای تاریخی ارزشمند که به حال خود رها شدهاند، با یک پسلرزه دو ریشتری کاملا از بین میروند!
هر چند در سالهای اخیر برای جلوگیری از تخریب این بناهای تاریخی اقداماتی در جهت استحکام بخشی به ابن بافت ها انجام شده اما بسیاری صاحبنظران معتقدند این اقدامات خود تخریب بیشتر بناها را به دنبال دارد و تنها با مرمت اصولی می توان جلوی از بین رفتن این ساختمان ها را گرفت.
شادی از چهره شهر رخت بربسته!
بافت قدیمی بوشهر که زمانی مرکز تصمیم گیری و قطب فعالیت های مختلف شهر بود و با بناهای منحصر به فردی از تلفیق معماری ایرانی و اسلامی یک قابلیت مهم گردشگری برای شهر محسوب می شد، حالا دیگر حال و هوایی ندارد و از جلوه گری و چشم نوازی رنگ های سفید و زرد و قهوه ای ساختمان های آن هم خبری نیست. این بافت هر سال بیش از پیش رونق خود را از دست می دهد و مهاجرت روز به روز ساکنان این منطقه قدیمی گرد غم آلودی را بر چهره این شهر نشانده تا آنجا که بنا به گفته ساکنان، این منطقه آنقدر سوت و کور شده و رنگ غربت و دلتنگی گرفته که اهالی شهر فقط مراسم های غم و اندوه را در مساجد و حسینیه های بافت قدیم برگزار می كنند!
بی توجهی به نمای بافت های تاریخی، نبود دستگاههای خدمات رسانی، فقدان عزم جدی برای احیای بافت ها و اعمال قوانین خشك و غیر منعطف درساخت، مرمت و بازسازی بافت قدیم بوشهر باعث شده تا بسیاری از شهروندانی كه بهترین خاطرات زندگی خود را در این محله ها سپری كرده اند با وجود اینكه دل خود را در آن جاگذاشته اند اما محل سكونت خود را در بافت های جدید انتخاب کنند.
با مهاجرت قدیمی ها برخی واحدها به غیر مالکان اجاره داده شده كه بدلیل عدم تعلق خاطر و دلبستگی ، توجه چندانی به حفظ آن ندارند!
این در حالی است که با وجود وخامت اوضاع، مسئولان امر همچنان دست روی دست گذاشته اند و نابودی این هویت کهن را به نظاره نشسته اند!
مسئول کیست؟
با وجود اینکه مسئولیت رسیدگی به وضعیت بافت های تاریخی شهر به عهده اداره میراث فرهنگی است اما در چند سال اخیر اقدام اساسی از سوی این اداره انجام نشده و از طرفی چون مقررات خاص میراث فرهنگی بر بافت تاریخی بوشهر حاكم است دیگر دستگاه های حاكمیتی نمی توانند دراین مورد مداخله كنند!
چندی پیش رییس شورای اسلامی شهر بوشهر با بیان اینکه وضعیت موجود بافت قدیم بوشهر موجب نگرانی مردم شده است گفت: بافت قدیم و تاریخی بوشهر مشابه همه بافت های تاریخی بدلیل ویژگی خاص ریزدانگی، نفوذ پذیری و فرسودگی بنا به مرور زمان درحال تخریب بوده و تك بناهای تاریخی و ارزشمند بافت تاریخی در سالیان گذشته به وسیله میراث فرهنگی مرمت شده است.
محمدی باغملایی افزود: اقدامات انجام شده در بافت قدیم بوشهر كفایت نمی كند و سازمان میراث فرهنگی برنامه جامعی برای نجات بافت و یا تعیین تكلیف آن تاكنون ارایه نداده است و فعالیت ها به صورت نقطه ای و تك بنا در قالب مرمت و بهسازی انجام شده است.
وی با اشاره به اینكه قسمت اعظم بناهای بافت قدیم بوشهر رو به تخریب، نابودی و فرسایش است گفت: دولت باید تسهیلات و اعتبار لازم را به طور ویژه در اختیار مردم قرار دهد و میراث فرهنگی نیز باید تكلیف این بافت را مشخص كند كه آیا نگاه موزه ای به آن دارد یا مداخله گرانه می خواهد امور را ساماندهی كند.
بنا به گفته این مسئول، شورای اسلامی درقالب مصوبه ای به شهرداری بوشهر اجازده داده است كسانی را كه قصد احیای واحد خود را دارند از پرداخت عوارض صدور پروانه ساختمانی معاف کند!
میراث در وسط گود است؟!
در حالی که انگشت اشاره به سمت اهمال کاری اداره میراث نشانه رفته است، اواسط ماه گذشته سرپرست اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان بوشهر اعلام کرد: بر اساس برنامهریزیهای صورت گرفته تا اسفند ماه امسال طرح ساماندهی، بهسازی، پاکسازی و نورپردازی بافت تاریخی، فرهنگی بندر بوشهر بهویژه در معابر و جدارهها و جداره ساحلی بافت اجرا میشود.
نصرالله ابراهیمی با اشاره به اجرای دو طرح ورزشی در بافت تاریخی بوشهر گفت: به منظور ترویج ورزش در محلات تاریخی و زنده سازی و رونق بافت دو پروژه برای ساماندهی با طراحی جدید برای زمین های ورزشی خاکی محلات و فنس کشی، چمن مصنوعی و امکانات ورزش دیگر زمینها در دستور کار قرار دارد.
گویا قراراست امکانسنجی برای بازگشایی معابر برای دسترسی آسان به محله های بافت تاریخی بوشهر به صورت میدانی از سوی کارشناسان انجام شود و اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان بوشهر نیز در ماه های باقی مانده تا پایان سال تعمیر، مرمت و تعویض شناشیرها، پنجره ها و تزئینات چوبی جداره ساحلی بافت قدیم در محور را بر عهده گیرد!
البته معاون امور عمرانی استاندار بوشهر نیز با تاکید بر توسعه خدمات شهری در بافت مذکور اعلام کرده بافت قدیم بوشهر با برنامهریزیهای انجام شده ضمن اینکه احیاء میشود رونق هم مییابد!
بنا به گفته شاپور رستمی طرح شبکه فاضلاب شهری در بافت قدیم و تاریخی بوشهر تا پایان امسال اجرایی می شود.
حالا باید ماند و دید قسمت های ارزشمند شهر که در طی چندین سال تخریب شده آیا جان دوباره می گیرد؟!
