عليرضا رضا داد، دبير سي و دومين جشنواره فيلم فجر، مهمترين شخص تصميم گيرنده درباره نحوه اجراي جشنواره فيلم فجر، چگونگي انجام و نتيجه آن است، كاري كه ميتواند سرنوشت سال آينده سينما را تا حد زيادي تحت تأثير قرار دهد. اين مدير سينمايي در اين يك ماه و خردهاي مانده به آغاز جشنواره فجر آنقدر گرفتاري كاري دارد كه نميتوان وي را به راحتي پيدا و درباره چند و چون برگزاري جشنواره با وي صحبت كرد. در صورتي كه در اظهارات رضاداد ميتوان بسياري از نقاط مبهم سينماي ايران را مخصوصاً درباره نحوه اجراي مهمترين رخداد سينمايي كشور جويا شد؛ فرصتي كه بالاخره در حاشيه اختتاميه هفتمين جشنواره سينما حقيقت رخ داد و خبرگزاريها سؤالاتي را درباره سينماي ايران از رضاداد پرسيدند.
بدون پروانهها مشكل لاينحلي نيستند
حضور فيلمهاي بدون پروانه ساخت در جشنواره فيلم فجر، نه تنها يك نگراني از دور زدن قوانين است بلكه تخلفي است كه با ناديده گرفتن آن، راه براي ادامه تخلفات باز ميشود.
در جشنواره سال گذشته، مقاومت دبير جشنواره باعث شد تا چند فيلمي كه به صورت زيرزميني توليد شده بودند، نتوانند در جشنواره حضور داشته باشند. با اين حال امسال چند فيلمي بدون پروانه توسط سازمان سينمايي مجوزدار شدند كه يكي از مهمترين آن فيلمها يعني «قصهها» ساخته رخشان بني اعتماد بود. حضور اين فيلمها ميتواند راه مفري براي ديگر توليدات سينمايي باشد كه به صورت غيرمجاز و بدون پروانه، ساخته شدهاند و حالا ميخواهند راهي براي اكران قانوني پيدا كنند. با اين كار در عمل پروسه پروانه ساخت، زير سؤال ميرفت. دبير جشنواره فجر درباره اهميت بود يا نبود پروانه ساخت گفت: هر فيلمي كه به ما ارائه ميشود، ميبينيم كه پروانه ساخت يا نمايش دارند يا نه. برخي از فيلمها كه به هيئت انتخاب سال قبل ارائه شده و به دلايلي انتخاب نشده، ما و شما مجاز نيستيم براساس داوري يا پيشداوريهاي خودمان يا ديگران آثار ديگران را منتسب كنيم به داشتن اشكال مضموني. مرجع ما در اين مسئله اداره نظارت و پروانه آن است. ما نميگوييم و نميدانيم دليل عدم انتخاب حتماً مضموني بوده است. ممكن است در مقايسه با ساير فيلمها در اولويت انتخاب قرار نگرفته باشد يا ممكن است در آن مقطع اشكال مضموني هم به فرمايش شما داشته باشد، بعد آن اشكال رفع شده باشد و پروانه نمايش گرفته باشد يا بعداً آقايان متوجه شده باشند كه آن اصلاً اشكال نبوده و به فيلم پروانه داده باشند حتي ممكن است فيلم كامل هم نشده باشد اما بعدها تكميل شده باشد. چنانكه امسال هم ممكن است فيلمهايي ارائه شوند و تا آخرين زمان مجاز نتوانند كامل شوند و در نتيجه شانس حضور در جشنواره امسال را از دست بدهند و سال ديگر نسخه كامل يا متفاوت اثر ارائه شود.
استثناها هميشه استثنا هستند
دبير جشنواره فيلم فجر از يكسري اختيارات ويژه برخوردار است به طوري كه ميتواند به صورت مستقيم يا غيرمستقيم باعث حضور فيلمي در جشنواره فيلم فجر شود. اين اختيارات ويژه دبير باعث ميشود تا جايگاه وي به عنوان عنصري تأثيرگذار در روند حركتي سينما شناخته شود. دبير سي و دومين جشنواره فيلم فجر نيز چندي پيش در مصاحبهاي درباره امكان حضور فيلمهايي خارج از روال عادي پذيرش فيلمها صحبت كرده بود. رضاداد بعد از انتقاداتي كه به آن گفتوگو وارد شده بود، صحبتهاي خود را اينگونه تصحيح كرد:
وقتي هيئت انتخاب فيلمها را ديد و كار بازبيني به پايان رسيد، جلسهاي ميگذاريم و وضعيت هر فيلم را بررسي و مشخص ميكنيم كه با هر فيلم چه كار بايد بكنيم. يك فيلمي ممكن است در يك موقعيتهايي نمايش داده شده باشد و با بخشي از رويه معمول جشنواره هماهنگ نباشد. بنابراين براي آن فيلم با توجه به وضعيت ساير فيلمها ممكن است يك تصميم گرفته شود كه اين هم مسبوق به سابقه است و مسئله جديدي نيست. خلاصه كنم كه براي هر فيلم به تناسب تنوع و تناسب سبد سينماي هر سال تصميم گرفته ميشود.
دبير جشنواره فجر در پاسخ به اين سؤال كه اين همان بخشي است كه ميگويد قانون هم ممكن است استثنا داشته باشد، گفت: از حرف من سوءبرداشت نشود. من گفتم قانون، قانون است و در هر قانوني هم موارد استثناي آن قاعدتاً پيشبيني شده است. هيچ قانوني بدون پيشبيني شرايط مختلف وضع نميشود و براي هر شرايطي در قانونها قاعدتاً پيشبينيهاي لازم براي موارد استثنايي از كل انجام شده است.
انتظارها براي رونمايي از ويترين سال 93
كمتر از 50 روز تا آغاز جشنواره فيلم فجر باقي مانده است و اين جشنواره كه محل تلاقي مهمترين فعاليتهاي سينمايي ايران در طول سال است، ويترين سال 93 سينما را به صورت فشرده به نمايش ميگذارد. امسال اولين جشنواره فجري خواهد بود كه توسط سازمان سينمايي دولت يازدهم ساماندهي ميشود با آنكه بسياري از فيلمهاي سرشناسي كه در آن حضور دارند عملاً در قبل از روي كار آمدن دولت جديد، توليد شدهاند اما فجر و چگونگي برگزاري آن، آنقدر مهم است كه اولين كارنامه سازمان سينمايي را بر اساس آن شكل دهيم. رئيس سازمان سينمايي از ابتداي آغاز به كارش شعار سينماي اميد سر داده است. ميتوان انتظار داشت آنچه در فجر امسال شاهد آن خواهيم بود، بخشي از همان سينماي اميد وعده داده شده باشد؛ سينمايي كه مديريت سازمان سينمايي بر تحقق آن پافشاري دارد.
دبيرخانه جشنواره از هم اكنون دست به تغييراتي در نحوه اجراي جشنواره زده است. به نحوي كه بعد از سالها روند حضور اهالي رسانه در كاخ جشنواره متفاوت ميشود. رضا داد درباره چرايي اين تغييرات گفت: اما براي آنكه بتوانيم از خودمان شروع كنيم بايد ابتدا رسانههاي غيرمرتبط را از رسانههاي مرتبط جدا ميكرديم و سپس حجم درخواست رسانههاي مرتبط را ارزيابي و به تناسب ظرفيت و تقاضا براي رسانههاي مرتبط اعم از دستهبنديهاي گوناگون حرفهاي كه وجود دارد مثل خبرگزاريها، سايتهاي تخصصي، سايتهاي عمومي داراي بخش هنر و ادب و سينما، روزنامههاي تخصصي، روزنامههاي عمومي داراي صفحه هنر و ادب و سينما، راديو، تلويزيون و ساير طبقههاي مرتبط ظرفيت و سهمي متناسب با رفع تمام نيازهاي آنها تعيين ميكرديم. اين كار قبل از دريافت اطلاعات مربوط به حداكثر تقاضا امكانپذير نبود و ممكن بود ما را بر اساس اطلاعات قبل به اشتباه بيندازد. لذا همكاران در روابط عمومي، سايتي را با زحمت طراحي كردند تا بتوانيم اين رفتار حرفهاي صورت بگيرد و رسانهها در آنجا ثبتنام كنند و بعد هم از طريق سردبيران و مسئولانشان تأييد بشوند تا ما بتوانيم فايل رسانههاي حرفهاي سينما را از طريق اين طبقهبندي، سازماندهي كنيم و خيالمان راحت شود كه آنها در محيطي حرفهاي و با آرامش ميتوانند كارشان را انجام دهند و سپس بعد از انتخاب فيلمها برويم سراغ بخش اصلي ديگر كاخ جشنواره كه هنرمندان، صاحبان آثار و عوامل فيلمها هستند.
هم اكنون مهلت ثبتنام در سايت جشنواره به پايان رسيده است. خبرنگاران منتظر روشن شدن وضعيت صدور كارتها هستند، زيرا در سالهاي گذشته حضور افراد نامرتبط در كاخ جشنواره باعث شده بود تا جشنواره و نظم اجراي آن دچار اختلال شود و در برخي از موارد ناهنجاريهاي فرهنگي باعث دلخوري حاضران در برج ميلاد گردد.
