يكي از تهديداتي كه شوروي بزرگ در زمان حياتش همواره با آن مواجه بود، اعتقادات نيرومند مذهبي در مناطق مسلماننشين و خاصه در مرزهاي جنوبياش از جمله آسياي مركزي و سرزمينهاي حاشيه خزر از تركمنستان در شرق تا آذربايجان در غرب آن بود. روسها بيش از همه اين دغدغه را براي آذربايجان داشتند. اين جمهوري كوچك بيش از 95 درصد ساكنانش مسلمان و مهمتر از آن بيش از 80 درصد آنها شيعه بودند. با اين تركيب آذربايجان پس از ايران دومين كشور شيعهنشين دنيا از نگاه درصد جمعيتي بود. انقلاب اسلامي در ايران و نگاه جمهوريهاي مسلماننشين به آنچه در تهران ميگذشت، نگراني مسكو را تشديد كرده بود. در اين بين از نگاه آنها آذربايجان از هر جاي ديگر مستعدتر بود، چرا كه فرهنگ تقليد و اقتدا به مراجع در ميان شيعيان بسيار جدي و پررنگ بود و همين آموزهها اسباب محبوبيت امام (ره) و همراهي مردم براي سرنگوني رژيم قدرتمند و مخوف پهلوي را فراهم آورد.
پس از فروپاشي شوروي در آغاز نيز همين حس و نگاه وجود داشت. آذريها بيمحابا خود را به آبهاي خروشان ارس ميزدند تا از ساكنان سواحل جنوبي و همزبانان ايراني خود در آن سوي رودخانه تصاوير امام(ره) را بگيرند. در تمام جمهوريهاي مسلماننشين كمابيش اين حس در حال شكوفايي بود. تاجيكيها در خيابانهاي «دوشنبه» به خيابان ريخته و شعار ميدادند: «راه ما راه علي است / بروگمشو كمونيست» يا «كمونيست، كمونيست، مرگ به نيرنگ تو/ خون شهيدان ما ميچكد از چنگ تو» و ... حالا روسها نگران همان روسيهاي كه برايشان به ارث رسيده بود نيز شده بودند. مناطق و سواحل شمالي خزر، ناحيه داغستان و جمهوري چچن به سرعت به سمت احساسات تند و افراطي مذهبي ميرفت و ... همه اينها سبب شد مسكو براي هر يك از جمهوريهاي مسلماننشين نسخهاي بپيچد. به قدرت رساندن ديكتاتورهاي دستنشانده اولين چاره بود و در آنجا كه مردم مقاومت كردند، نظير تاجيكستان كار به برادركشي و جنگهاي خانمانسوز داخلي كشيد و روشن بود كه مخالفان برابر دولتي كه سلاح و سربازان و ارتش سرخ حامياش بود، كاري از پيش نبردند.
در اين ميان و در كمال حيرت آذربايجان در قدم اول با دسيسه روسها به جنگي بينتيجه با ارمنستان سوق داده شد و پس از آن در مبارزه با مذهب و خفقان سياسي گوي سبقت را از تمام جمهوريها ربود. الهام علياف آنقدر به غرب نزديك شد كه حتي مسكو را به هراس انداخت. باكو نخستين سفارت اسرائيل را در ميان تمام جمهوريهاي تازه استقلال يافته پذيرا شد. در ادامه «الهام علياف» كه سايه حكومت وحشت، ترور و پليس و امنيتياش سالهاست بر سر مردم اين كشور سنگيني ميكند، اولويت اول خود را جنگ با مذهب و دينداران گذاشت. پنهان و آشكار در اين مدت فجايعي بر متدينين اين كشور رفت و ميرود كه باور كردني نيست. ماه محرم، همواره امنيتيترين زمان براي حكومت ديكتاتوري در باكو است. آنها هميشه از چندين ماه قبل براي كم اثر كردن حضور مردم و مقابله با تجمعات عزاداران در اين ماه برنامهريزيهاي موذيانهاي ميكنند. امسال همزمان با محرم راهپيمايي همجنسبازان با پرچم ويژه آنها از باكو آغاز شد. حيرتآور آن است كه همجنسبازان حتي در دوره شوروي نيز در كل اين جمهوريها ممنوع بود و امروز هم خود روسها با آن قوانين مرتبطش به شدت مشكل دارند، اما باكو چنان كه آمد براي عناد با دينداران آذري به هر حربهاي چنگ ميزند تا حدي كه شدت نزديكياش به غرب، مسكو را نيز هراسان كرده است. بايد منتظر ماند و ديد كاسه صبر مردم اصيل و متدين اين سرزمين چه وقت لبريز ميشود، چنان كه تومار اين ديكتاتوري نيز در هم بپيچد.
