محمد رضا هادیلو
امروزه اشتغال زایی یكی از دغدغه های هر جامعه ای به شمار می آید و با در نظر گرفتن معضلات ناشی از بیکاری که به اقتصاد و اجتماع ضربات بی شماری وارد می کند، دولت ها در صددند تا برای رفع این مشکل برنامه های اشتغالزایی شان را در راس تمام برنامه ها و اولویت ها قرار دهند. حتما توجه و استفاده از ظرفیت های بالقوه در زمینه های مختلف از جمله صنایع نفت، كشاورزی، صنعت، حمل و نقل و تجارت خارجی در ایجاد اشتغال و پایین آوردن نرخ بیکاری بسیار مهم است اما در این میان هرگز نمی توان از توان و قدرت صنعت گردشگری و نیز صنایع دستی برای كار آفرینی و اشتغال چشم پوشی کرد.
***
از صنایع دستی زیاد گفته و نوشته شده است. صنایعی که در زمره صنایع کوچک و زود بازده به شمار میآیند و هر چند در برنامههای سوم و چهارم توسعه نیز بر اهمیت آنها تاکید شده اما باز هم با تاسف باید گفت برنامهریزان اقتصادی کمترین توجه را به اقتصادیبودن این هنرهای سنتی و صنایع دارند و چنان این حوزه را به دست فراموشی سپرده اند که بازار را به صورت سرقفلی به چینی ها سپرده اند تا در برابر چشم هنرمندان داخلی شاهد تاخت و تاز صنایع بنجل و بی اصل و نسب آنها باشیم.
یکی از مزیتهای فرهنگی، اجتماعی و جغرافیایی ایران موضوع صنایع دستی و مزیت دیگر موضوع صنعت توریسم آن است که جای بسیاری دارد که روی ظرفیتهای عظیم اقتصادی و اشتغالزایی این صنایع برنامهریزی شود.
*صنعتی در ورای صنایع دیگر
صنایع دستی به دلیل فراوانی مواد اولیه، ارزانی، دسترسی آسان به آن، عدم نیاز به سرمایهگذاری بالا، نداشتن آلایندگی زیست محیطی و ارزش افزوده بالا میتواند بهترین گزینه برای رفع بیکاری و ایجاد اشتغال باشد. با این تفاسیر وجود این صنعت در توسعه کشور، بالا بردن سطح اشتغال با هزینههای بسیار کم، ازدیاد درآمد سرانه ملی، جذب گردشگران خارجی و توسعه صنعت توریسم، ارزآوری مناسب بهواسطه صنعت توریسم و تاثیر در توسعه صادرات کالاهای غیرنفتی غیر قابل انکار است همچنین این صنایع بهدلیل بار فرهنگی قوی میتواند به عنوان سفیر فرهنگی کشور عمل کند و ابزاری برای ورود به دیگر کشورها و گشودن بابی برای گفتوگوی بین تمدنها باشد.
صنایع دستی با صنعت توریسم ارتباط بسیار نزدیکی دارند که می توان از آن در جهت جذب گردشگران خارجی به کشور استفاده کرد. در تمام دنیا باب است که هر مسافر و گردشگر داخلی و خارجی، در خرید هایشان، اتنخاب اول را به آثار هنری یا صنایع دستی همان شهر یا منطقه اختصاص می دهند که این موضوع قابلیت بهرهبرداری اقتصادی از صنایع دستی هر کشوری را به یکی از اصلیترین مزایای پرداختن به صنعت گردشگری و تقویت آن اختصاص می دهد.
البته نباید فراموش کنیم که در کشور ما به دلیل عدم ورود توریست هایی که تعدادشان قابلتوجه نیست و رکود در این صنعت، صنایع دستی نقاط مختلف کشور نیز به تبع آن از بازار توریستی محروم شده و عدم وجود تعاونیهای تخصصی و حرفهای در صادرات صنایع دستی هم موجب شده که بازار صادرات برای این صنایع و هنرهای دستی فعال نباشد.
*خداحافظی هنرمندان با هنرها
در شرایطی که در کل کشور، میلیون ها نفر از افراد جویای کار در روستاها ساکن هستند، بخش عمدهای از هنرهای بومی و خاستگاه تولیدات صنایع دستی و مواد اولیه ساخت صنایع دستی نیز در روستاها و مناطق عشایرنشین قرار گرفته اند، با این وجود چنین به نظر می رسد که می توان با توجه ویژه به موضوع صنایع دستی و ورود آن به چرخه اقتصاد کشور، یکی از اولویتهای برنامهریزی اشتغال در صدر کارها قرار خواهد گرفت.
البته برای توسعه اشتغال در هر صنعتی، ابتدا باید سطح فعلی اشتغال در آن صنعت حفظ شود. به عبارتی ابتدا باید وضعیت اشتغال هنرمندان و صنعتگران صنایع دستی در استان ها و کل کشور ساماندهی شود و بعد با ایجاد بازارهای جدید و رونق در فروش محصولات صنایع دستی، تقاضا و نیاز به تولید جدید و به تبع آن اشتغال جدید را برنامهریزی کرد. متاسفانه در حال حاضر، به دلیل سختی کار و درآمد نسبتاً کم، بسیاری از هنرمندان صنایع دستی از این کار فاصله گرفته و برای کسب درآمد بیشتر به سایر صنایع و مشاغل که حقوق و دستمزد بیشتری دارند، گرایش پیدا می کنند.
* ایجاد شغل های کم هزینه
از جمله دلایل رکود صنایع دستی کشور که هنرمندان این حوزه را رنج میدهد، عدم وجود بازارهای فروش و کاهش تقاضا برای خرید است همچنین از دیگر مشکلات فعالان این عرصه، می توان به ناپایدار بودن شغل پیش روی هنرمندان صنایع دستی، نوسان قیمت در تهیه مواد اولیه مرغوب و نبود مکان مناسب برای آموزش وایجاد کارگاه اشاره کرد. بالا رفتن اجاره ها به صورت سالانه، تغییر مکان کار و کسب هنرمندان را به دنبال دارد که همین مسئله آنها را مجبور کرده تا بیشتر به صورت کارگاهی و خانگی به فعالیت بپردازند که در چنین شرایطی به لوازم پیشرفته نیز دسترسی نداشته و بیشتر متکی به تخصصهای بومی، سنتی و خلاقیت خود فرد سازنده پیش می رود.
چندی پیش وزارت كار آماری را منتشر کرده بود که بر اساس آن نرخ رسمی بیكاری در برخی شهرهای كشور بیش از ۲۵درصد بود که می تواند بسیار تامل برانگیز باشد. ازسوی دیگر و با توجه به مزیت ها و ظرفیت های موجود در هر منطقه به طور متوسط ایجاد هر شغل بین ۳۰۰تا ۴۰۰میلیون ریال هزینه در بردارد.
صنایع دستی میتواند در بحث مشاغل خانگی، مشاغل زنان سرپرست خانوار و حتی برای مشاغلی که به عنوان کمک درآمد یا درآمدهای مکمل به آنها پرداخته میشود نیز نقش اساسی ایفا کند.
فعالان این عرصه می گویند ايجاد شهركهای صنايع دستي گام موثری در احیا و حمایت از این صنعت است زیرا این شهرک ها، فقط مكاني براي تجميع و گردهمآمدن صنعتگران اين حوزه نخواهد بود، بلكه راهكاري براي رفع موانع گسترش هرچه بيشتر اين توانمندي و برطرف كردن مشكلات فعالان اين عرصه است.
