مریم احمدی
بزرگترین حوزه آبریز کرمان این روزها نفس آخرش را می کشد و بی توجهی مسئولان و دخالت های انسانی در فاصله چند کیلومتری آن، راه نفس این باتلاق بین المللی را بسته است و باتلاقی که زمانی مقصد پرندگان مهاجر کمیاب بود حالا به بیابانی تبدیل شده که تصویری از نابودی و فنا را در پیش چشم دوستداران طبیعت به نمایش می گذارد.
*******
گونه های نادر، در یک قدمی نابودی
بیش از 15سال است که زمین های کرمان به دلیل خشکسالی مداوم و کمبود بارندگی لب تشنه اند و مناطق طبیعی این استان هم که زمانی جزو جاذبه های گردشگری به شمار می رفتند حالا در اثر بروز این پدیده از رونق افتاده اند. باتلاق جازموریان از جمله مناطقی است که زمانی به عنوان یکی از مهمترین اکوسیستمهای مهاجر پذیر پرندگان ایران شناخته شده بود و هر سال میزبان انواع پرنداگان نادر بود اما حالا چراگاه دامها شده است.
زمانی این باتلاق از رودخانه های دائمی هلیل رود و بمپور سیراب می شد اما پس از چند سال دخالت های انسانی از جمله احداث چندین سد در بالادست رودخانه مذکور در شهرستانهای بافت و جیرفت و عدم رعایت حق آبه جاموزیان و برداشت بی رویه آب کشاورزی از منابع زیر زمینی، در کنار کاهش بارندگی و شرایط جوی، این تالاب را خشکاند تا آنجا که امروز دیگر هیچ اثری از دریاچه زیبای جازموریان نیست.
این مسئله علاوه بر ضربه اقتصادی که به کشاورزان و دامداران این منطقه وارد کرده حیات گونه های نادر جانوری را هم با خطر مواجه کرده است.
با خشک شدن تالاب، بسیاری از گونه های گیاهی نابود شده و گونه های جانوری هم ناگزیر به کوچ شده اند. مدتهاست که پرندگان مهاجر هم در گذر از مسیر مهاجرت توقفی در جازموریان ندارند! مهاجرت فلامینگو، غاز، اردک ها و فرار عقاب، شاهین ،خرس سیاه آسیایی و گراز هم از اتفاقات ناخوشایندی است که با خشک شدن تالاب شدت گرفته است.
هوبره، یکی از پرندگان نادر و ارزشمند حیات وحش ایران، سالها باتلاق جازموریان را به عنوان مکان زندگی انتخاب کرده بود اما شرایط فعلی جازموریان، زیست این گونه کمیاب و مورد حمایت را هم با خطر مواجه کرده است.
از سوی دیگر امروز با خشک شدن عرصه طبیعی، بر وسعت بیابانهای اطراف این باتلاق نیز افزوده شده و چندین هکتار از جنگل های حاشیه هلیل رود و باتلاق به عرصه های خشک و بیابانی تبدیل شده است.
دامها گرسنه مانده اند!
قبل از بروز خشکسالی، منطقه جازموریان مرتع و منبع اصلی تولید غذای دام مرتعی جنوب کرمان و بخشی از استان سیستان و بلوچستان بود و پس از این واقعه، کاهش شدید علوفه مرتعی و آب سالم، سبب کاهش مقاومت دام ها در برابر بیماری های عفونی، متابولیک و مسومیت ها شد.
چندی پیش مدیرکل اداره دامپزشکی جنوب استان کرمان با تایید اینکه تداوم خشکسالی در منطقه جازموریان موجب کاهش کیفیت لاشه دامها و افزایش بروز بیماریهای عفونی شده است، گفت: کاهش شدید علوفه مرتعی و نبود منابع آبی سالم مورد استفاده در تامین آب شرب دام باعث فقر غذایی دام و به دنبال آن افت لاشه، کاهش تولید شیر، پشم، کرک، فقدان آبستنی، افزایش سقط در دامهای مولد، شیوع بیماریهای دامی و در نهایت ایجاد تلفات در دام شده و دامداران منطقه را با مشکلات زیادی روبرو کرده است.
ابراهیم توکلی ادامه داد: بر اثر خشکسالی بیشتر دامداران و عشایر به علت نداشتن توان نگهداری دام و زیاد بودن قیمت علوفه حتی مجبور به فروش دام خود یا اعزام آن به کشتارگاه قبل از پروار شدن می شوند که نتیجه آن کاهش کیفیت لاشه، افزایش میزان لاشه ضبطی، کاهش قیمت دام زنده و اعزام دامهای مولد به کشتارگاه است.
بنا به گفته این مسئول در صورت ادامه وضع موجود جمعیت دامی منطقه با خطرات جدی روبرو خواهد شد.
بسیاری از عرصه های اطراف باتلاق جازموریان زمانی مملو از مراتع، نیزارها و آبگیرهای کوچک و بزرگ بود و پس از خشکی این باتلاق، عشایر منطقه و مردم محلی برای استفاده از پوشش سبز گیاهی باقی مانده در مناطق گود باتلاق که زمانی پرآب تر بود، به سکونت در طراف این منطقه روی آوردند و با استفاده از ته مانده این پوشش های گیاهی به عنوان مرتع دامهای خود تیر خلاص را به سرسبزی منطقه نشانه رفتند.
کمی شتاب لازم است!
با وجود اینکه جازموریان از راه بزرگترین رودخانه دائمی جنوب شرق کشور یعنی هلیل رود و رودخانه بم پور تغذیه میشود اما احداث چهارسد کوچک و بزرگ در مسیر این رودخانه ها عملا انتقال آب از سرشاخه های رودخانه را به جازموریان متوقف کرده تا آنجا که دیگر هلیل رود نه تنها توان آبگیری کامل سد جیرفت را ندارد بلکه نمی تواند قطره ای آب به جازموریان برساند
با اینکه مدتهاست این سدها حیات منطقه را به نقطه نابودی رسانده اند اما سدسازی در منطقه مذکور همچنان ادامه دارد و عملا اقدامی در جهت رفع مشکل این اکوسیستم انجام نمی شود.
این معضل سبب شده که اهالی و برخی مسئولان استان برای رفع آن دست به دامان این مسئول و آن مسئول شوند و به عنوان اخرین تلاش برای رساندن صدای اعتراض و نگرانی شان در خصوص نابودی محیط زیست و اقتصاد شهر و استانشان از مقامات مربوطه از جمله معاون محیط زیست رئیس جمهور بخواهند از نزدیک، منطقه را بازدید کند تا شاید بالاخره راهی برای نجات جازموریان یافت شود.
چندی پیش نماینده مردم جیرفت و عنبرآباد در مجلس شورای اسلامی در پاسخ به ابراز نگرانی اهالی منطقه، خواستار توجه بیشتر مسئولان برای نجات جازموریان شد و با بیان اینکه همان طور که نجات دریاچه ارومیه مهم است نجات جازموریان نیز برای حیات محیط زیست و حتی زندگی مردم محلی از اهمیت بسیار بالایی برخودار است تاکید کرد: وضعیت موجود در منطقه بسیار نا مناسب است و باید هر چه سریعتر چاره اندیشی شود.
فرج الله عارفی با اشاره به اینکه چهار سد بر روی سرشاخه های رودخانه ها احداث شده و عملا راه رسیدن آب به دریاچه مسدود است گفت: اقتصاد بومی منطقه که به قطب تولید محصولات کشاورزی در کشور شهرت دارد بسته شده است و اگر این روند ادامه یابد در آینده شاهد مهاجرت منطقه خواهیم بود.
حالا باید منتظر انجام راهکاری از سوی مسئولان امر شد تا شاید این تالاب ارزشمند به عاقبت دریاچه ارومیه گرفتار نشود.
