بنياد سينمايي فارابي متولي اصلي ساخت و حمايت از توليد آثار سينمايي كشور است؛ بنيادي كه در جريان عبور از سينماي فيلمفارسي پيش از انقلاب و سينماي انقلابي، شكل گرفت و وظيفه هدايت سينماي ايران به سمت و سوي سينماي مد نظر نظام جمهوري اسلامي را برعهده داشت. اين بنياد امروزه نقش حمايتي خود را حفظ كرده و در كنار آن متولي ساخت فيلمهايي شده است كه به آن فيلمهاي «فاخر» ميگويند. در واپسين روزهاي عمر دولت، نگاهي به ميراث سينمايي كه بنياد فارابي در اين دوره از فعاليت خود برجاي گذاشته است، مياندازيم.
فاخر يا پرهزينه، مسئله اين است!
چند سالي است كه سينماي ايران با واژه فيلمهاي «فاخر» آشنا شده است. حسن نجاريان، قائم مقام بنياد سينمايي فارابي، در گفتوگو با «جوان»، در خصوص فيلمهاي فاخر ميگويد: «فيلم فاخر تعاريف گوناگوني دارد، بعضاً منظور از فاخر فيلمهاي پرهزينه است اما مجلس شوراي اسلامي براي ساخت فيلمهاي فاخر بودجهاي اختصاص داده كه جدا از بودجه جاري سينما است. اين بودجه به فيلمهايي تعلق ميگيرد كه بخش خصوصي به دليل ناتواني از تأمين هزينههاي آن و عدم رغبت به كار روي موضوع فيلم، قادر به ساخت آن نيست. اين واژه فاخر در مقابل با واژه«Big production»، به كار ميرود. اما ما غير از فيلمهايي كه به خاطر پرهزينه بودن عنوان فاخر گرفتهاند، فيلمهاي ديگري نيز داريم كه مايه فخر ما هستند، مانند «هيس دخترها فرياد نميزنند» كه فيلم بسيار خوبي است.»
فيلم فرزند چهارم، از جمله فيلمهاي فاخر ساخته شده توسط بنياد فارابي است كه در اكران عيد فطر قرار گرفته است. نجاريان در مورد اين فيلم و نوبت اكران ساير فيلمها ميگويد: «فرزند چهارم نيز از قاعده فيلمهاي پرهزينه خارج نبود و به دليل موضوعي كه داشت، بخش خصوصي تمايلي به ورود به آن نداشت. اين فيلم در مورد كمكهاي انساندوستانه كشورمان به مردم سومالي است و نگاه انسان دوستانه ايران را به جهانيان نشان ميدهد. هم اكنون نيز به دنبال نمايش فيلم «استرداد» براي اكران دوم عيد فطر هستيم. اين فيلم تاريخي با نگاهي به تاريخ معاصر و فساد حكومت پهلوي ساخته شده است كه در نوع خود بينظير است. همچنين ساير كارهايي كه سال گذشته توليد شدهاند، هم اكنون در انتظار اكران هستند كه اميدوارم در دولت آتي و در مديريت بعد اكران خوبي داشته باشند.»
ميراث سينمايي براي دولت آتي
عمر دولت يازدهم رو به اتمام است و مسلماً بخشي از فعاليتهاي صورت گرفته در مديريت فعلي بنياد سينمايي فارابي در دولت يازدهم، اكران خواهند شد و به ثمر خواهند نشست. قائممقام بنياد فارابي درخصوص ميراثي كه براي مديريت آتي سينما باقي خواهند گذاشت، با اشاره به اينكه در زمان آغاز به كار مديريت فعلي، دو فيلم توليد شده در مديريت سابق اكران شده بودند، ادامه داد: همان طور كه ما از نتيجه كار مديران سابق استفاده كرديم، بخشي از كار ما نيز در دولت بعد به نتيجه ميرسد. فكر ميكنم براي دوستان بعدي كه مديريت بنياد را در اختيار ميگيرند، فيلمنامههاي خوبي به يادگار بگذاريم. هم اكنون فيلمنامههايي با موضوعات مختلف از جمله صدر اسلام، زندگي ائمه(ع)، انقلاب اسلامي و تاريخ معاصر ايران، نگاشته شده و آماده ساخت هستند. بعضي از آنها هم در صورت تأمين مالي كار ساختشان شروع ميشد اما متأسفانه مشكلات مالي اجازه ساخت آنها را نداد. فيلمنامههايي مانند «ايرباس» كار سعيد اسدي، «سواديكا» زندگي شيخ احمد قمي نوشته جمال شورجه، «قطار زمستاني» كاري از خسرو سينايي. در مورد زندگي ائمه نيز بعد از پژوهشهاي انجام شده، زندگي حضرت جواد الائمه(ع) به صورت فيلمنامه آماده شده است.»
نجاريان ميافزايد: «قطار زمستاني در مورد پذيرايي و ياري ايرانيان به مردم جنگ زده لهستان در طول جنگ جهاني دوم است، با اينكه كشورمان در آن زمان مشكلات زيادي داشتند اما باز هم به دليل انساندوستي و صلح دوستي ايرانيان است كه به صورت غيرمستقيم پاسخي است به فيلمهاي ضد ايراني كه سعي دارند چهرهاي غيرمتمدنانه و زشت از ايرانيان به تصوير بكشند، ما سعي كردهايم جواب آنها را در قالب سينما بدهيم.»
عقاب صحرا پروژه خوبي است!
يكي از توليدات سينمايي فاخر بنياد سينمايي فارابي، «عقاب صحرا» است. فيلمي كه در زمان اكران در جشنواره فيلم فجر با انتقاداتي روبهرو شد. منتقدان از اينكه يك فيلم سينمايي ايراني كه عنوان فاخر را دارد، نتوانسته در حد و اندازههاي فيلمي مانند «الرساله» (محمد الرسولالله) ظاهر شود، ناراضي بودند. قائم مقام بنياد فارابي، با اشاره به اينكه ساخت عقاب صحرا، هزينههاي زيادي نداشته، ميگويد: «مقايسه ميان اين دو فيلم كار اشتباهي است. با توجه به هزينههاي انجام شده كار قابل دفاعي ساخته شده است. فيلمهاي تاريخي ذاتاً پرهزينه هستند اما هزينهاي كه ما براي ساخت عقاب صحرا انجام دادهايم شايد در حد يكي از اقساط فيلمي چون «الرساله» باشد.»
وي ادامه ميدهد: « در عقاب صحرا سعي كرديم ماجراي صلح حديبيه را در قالب يك داستان عاشقانه بيان كنيم. اين داستان بهانهاي است كه به ماجراي تاريخي صلح پيامبر(ص) و كفار بپردازيم و در آن موضوع ولايتپذيري و وفاي به عهد را نشان دهيم. در اين فيلم به دليل صلح پيامبر، قرار است فردي به كفار تحويل داده شود و اين فرد با وجود اينكه ميداند كشته خواهد شد به دليل تبعيت از دستور پيامبر قبول ميكند. فكر ميكنم به دليل داستان و جوانپسند بودن آن «عقاب صحرا» در گيشه موفق خواهد شد.»
انتظار از وزير ارشاد دولت بعد
دولت دهم از هفته آينده رسماً جاي خود را به دولت يازدهم خواهد داد و طبيعتاً با تغيير وزرا، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي جديد، مديران فرهنگي جديدي را نيز با خود به همراه خواهد آورد. حسن نجاريان به عنوان يك فعال و كارشناس فرهنگي با توجه به وضعيت فعلي سينماي ايران، درباره انتظاري كه از وزير ارشاد دولت آتي و مديران سينمايي كه بر سر كار خواهند آمد دارد، ميگويد: «ما هم اكنون مسائل مختلفي را پيش رو داريم، وقايعي كه در چند روز گذشته اتفاق افتاد و متأسفانه هر كس سعي ميكند ماجرا را به سمت خودش بكشد. عدهاي ميگويند كه امروز و در زمان مديريت فعلي اجازه كار به آنها داده نشده است، در صورتي كه در زمان مديريت خودشان هم به گروه ديگر اجازه كار نميدادند. انتظاري كه از وزير ارشاد بعدي داريم اين است كه هر كس كه ميآيد، نگاه انقلابي و نگاه فرهنگي داشته باشد و بتواند يك سياست فرهنگي خوبي را دنبال كند. سينماي ما، سينماي خوب و نجيبي است و ميتواند مانند گذشته قلههاي افتخار را فتح كند. همان طور كه قبلاً نيز شاهد بوديم، به رغم فراز و نشيبها، سينماي ايران در دورههاي مختلف عملكرد قابلقبولي داشته است.»
