فيلمسازي از جمله هنرهايي است كه به دليل وجود تصوير همراه با تخيل ميتواند بر مخاطبان تأثير زيادي داشته باشد؛ به همين خاطر فيلمسازان همواره از پيشقراولان فرهنگي در دنيا محسوب شدهاند. آدام شماش فيلمساز جواني از كشور كاناداست. عمده فيلمهاي او در حوزه مستند و درباره فرهنگ و سنن ملتهاست. آدام پدرش اهل بغداد عراق و مادرش كانادايي است همين باعث شده تا به فرهنگ و منش مسلمانان علاقهمند باشد و چون همواره از ايران در رسانههاي مختلف گفته ميشود خيلي دوست داشته تا سفري به ايران بيايد و از نزديك با اين كشور و مردمانش آشنا شود. فرصتي پيش آمد تا با او گفتوگوي كوتاهي داشته باشيم؛ البته او فارسي نميداند، ترجمه كار با همكاري مهرداد صادقي انجام شده است.
شما در مستندهاي خود به گونهاي به فرهنگ و سنن پرداختهايد. علت خاصي دارد؟
بله، به نظرم بايد در قالب فيلم مستند بتوانيم فرهنگ و آداب و رسوم كشورها را به تصوير بكشيم. اين كار مهمي است كه وظيفه فيلمسازان مستندساز است. يكي از فيلمهاي مستندم «لافيا» نام دارد؛ يعني سرزمين من. فيلم در مورد مردي آفريقايي است كه به دلايلي به كشور كانادا مهاجرت كرده و در آنجا رستوراني تأسيس ميكند. فيلم براساس وقايع و روند زندگي و كار اين مرد آفريقايي تنظيم شده است كه در رستورانش فرهنگ و آداب و رسوم كشور خودش را از صحراي آفريقا به كشور كانادا ميآورد و به مردم اينجا ارائه ميكند.
به عنوان يك فيلمساز چقدر با سينماي ايران آشنا هستيد؟
من هميشه ايران را دوست داشتهام، الحمدلله شانس اين را هم به دست آوردهام كه چند فيلم ايراني را ببينم، زيرا كارم فيلمسازي است، طبيعتاً در مورد فيلمهاي ايراني هم مطالعه كردهام.
اگر بخواهيد سينماي ايران را با يك فيلم بشناسيد كدام فيلم را نام ميبريد؟
فيلمهاي ايراني زيادي هستند كه قابليت ديدن دارند و اصولاً ايرانيان فيلمسازان خوبي هستند اما يكي از فيلمهاي مورد علاقه من كه خيلي تحت تأثير قرار گرفتم فيلم «به رنگ خدا» به كارگرداني مجيد مجيدي است، فيلمي كه با وجود سادگي داستان خيلي زيباست و متن بسيار شاعرانهاي در دل دارد و به همين خاطر فيلم برايم جالب بود.
به عنوان فيلمسازي كه به فرهنگ مسلمانان علاقه داريد چقدر با بيداري اسلامي آشنا هستيد؟
راستش را بخواهيد گفتن اينكه الان چه اتفاقاتي در جهان ميافتد سخت است، حوادث بسياري به وقوع پيوسته. نظر شخصي من چيزي است كه زماني استادم به من آموخت اينكه بايد بيداري اسلامي را ابتدا از درون خود شروع كرد و بعد برون، زيرا به خيابانها آمدن و اعتراض كردن يك چيز ديگري است و در مرحله آخر بايد به آن پرداخت؛ آنچه اهميت دارد بيدار شدن درون انسان است. حرف اسلام اين است همان طور كه پيامبر(ص) فرمودند بايد با نفس خودمان بجنگيم. وقتي صحابه بعد از جنگ برميگشتند پيامبر(ص) فرمودند: حالا بايد به جهاد اكبر برويم. آنها پرسيدند جهاد اكبر چيست؟ ما با كساني جنگيديم كه ما را تهديد كردند كه ميكشند. پيامبر اسلام(ص) خطاب به آنها فرمود: آن مبارزه با نفس است.
فكر ميكنيد الان اين مبارزه با نفس و بيداري اسلامي درون در حال اتفاق افتادن است؟
لزوماً تظاهرات در خيابانها به اين معنا نيست كه مردم از درون بيدار شدهاند. به نظر من ما به عنوان فيلمساز و در كل تمام رسانههاي مسلمان كه به نوعي دغدغه دين اسلام را داريم بايد به خرد تكيه كنيم، آن هم خردي كه درگذشته پيامبراسلام (ص) و امامان (ع) ما داشتند زيرا اگر روش درستي براي اداره جامعه وجود نداشته باشد انقلاب اجتماعي بيفايده و بيتأثير است. تاكنون انقلابهاي زيادي در جهان اتفاق افتاده است كه مردم به آن چشم اميد داشتند مثل كمونيسم و سوسياليسم اما هيچ كدام براي مردم مفيد نبودند يا براساس خرد ديني اتفاق نيفتادهاند.
به نظر شما نقش هنر به خصوص سينما در بيداري اسلامي چيست؟
بازگو كردن داستانها و وقايع خيلي مهم است. ما براي پيشرفت بايد بدانيم كه هستيم و از كجا ميآييم و در كل هويت ما چيست. اگر تمام داستانها با تقليد صرف باشد يا از طرف هاليوود يا هر جاي ديگري دنبال شود ما به عنوان هنرمند اسلامي، هيچ هويتي نخواهيم داشت. بنابراين بايد قهرمانان فرهنگي زندگي خودمان را ببينيم و از روي آنها فيلم و سريال بسازيم. اين يك حقيقت است كه امروز مردم به اندازه گذشته كتاب نميخوانند و اهل مطالعه نيستند پس تصوير بهخصوص در قالب فيلم مهمترين شيوه بيان داستان است. ما بايد آن خرد و دانايي گذشته را در تلويزيون و سينما به كار ببنديم و عملياتي كنيم به شكلي كه براي مردم دنيا جذاب و ديدني باشد، لذا جشنوارههاي بينالمللي سينمايي بين كشورهاي اسلامي و مسلمان موقعيت و فرصت بسيار مناسبي براي سينماگران مسلمان در سراسر جهان است.
برگزاري جشنوارههاي بينالمللي سينمايي بين كشورهاي مسلمان چطور ميتواند مؤثر باشند؟
خيلي ميتواند مؤثر باشد. دنيا دنياي ارتباطات و تعاملات است لذا وقتي فيلمسازان در كشورهاي مختلف گرد هم بيايند موقعيت خوبي براي ايجاد روابط و تبادلنظر و انديشه شكل ميگيرد به خصوص اگر اين جشنوارهها در ايران باشد زيرا ايران هميشه مركز تمام نگاههاي دنيا بوده و اين مسئله در تغيير ديدگاههاي منفي عليه كشور ايران مؤثر است.
گفته ميشود سينماي غرب وابسته به سكس و خشونت است به همين خاطر رونق خوبي دارد. نظر شما چيست؟
بله، البته اين يك نقشه از پيش طراحي شده نيست، بلكه هدف بيارزش شدن ارزشها و باورهاي مردم است زيرا با اين روش فيلمسازان ميتوانند پول و منفعت بيشتري به دست آورند.
