از ديرباز كوچنشيني يكي از شيوههاي زندگي در ايران محسوب شده است. عشاير ايران متشكل از ايلات، طوايف، تيرهها، قبايل و... هزاران سال است كه بر اساس مباني اكولوژيكي با سادهترين روابط اجتماعي و شيوه اقتصادي همواره با اصالتهاي فرهنگي به زندگي در ييلاق و قشلاق تن در داده و در طول تاريخ پربار و پرماجراي ايران از حدود و ثغور ايران پاسداري و دفاع كردهاند و در جدال بيامان با بيگانگان و دشمنان داخلي و خارجي در صحنه ملي حضور مؤثر داشته است.
به طور كلي ميتوان ويژگيهاي مختلفي براي زندگي و فرهنگ عشايري بر شمرد كه بعضي از آنها عبارتند از:
۱- عشاير در طول تاريخ براي حكومتهاي قلدر و زورگو همواره خطري بالقوه بودهاند.
۲- از نظر اعتقادي مسلمان و محب اهل بيت رسول بودهاند.
۳- از نظر اخلاقي بسيار صديق راستگو و داراي احساسات و عواطف پاك انسانياند و بسيار سلحشور و مقاوم بودهاند. داراي زندگي بسيار ساده خودكفا و مولد فرهنگ اصيل و خاص پيوند قلبي تنگاتنگ با روحانيت و تاريخ زندگي مملو از مبارزه و سلحشوريهاي بيباكانه عليه متجاوزان دين بوده است.
همچنين از نقطه نظر اقتصادي و توليدي، عشاير با داشتن بهترين و خالصترين نژادهاي دام سبك كشور به عنوان يكي از استعدادهاي ارزنده توليد محسوب ميشوند. آنها سالانه ۱۸۰ هزار تن گوشت سالم توليد ميكنند. همچنين ميتوان گفت ۲۰ درصد پروتئين مرتبط با دام كشور توسط اين قشر توليد ميشود. مساحت مراتع در اختيار عشاير ۵/۳۲ ميليون هكتار است كه حدود ۳۸ درصد مراتع كشور را تشكيل ميدهد.
افزون بر اين عشاير از مؤلفههاي قدرت ملي و امنيت پايدار نظام محسوب ميشوند و از نظر تأمين امنيت ملي نيز نقشي ويژه و استراتژيك دارا هستند به طوري كه عشاير از نقطه صفر مرزي تا عمق استراتژيك كشور حضور داشته و در رفت و آمد هستند، حضور بخشي از عشاير در نقاط مرزي آنان را بسان مرزبانان و ديدهباناني تبديل كرده كه نخستين فعل و انفعال دشمن را در مرزها رصد نموده و نسبت به آن واكنش نشان ميدهند. براي پي بردن به اين جايگاه مهم ميتوان به مقاله مبسوط سرلشكر رحيم صفوي مشاور ارشد مقام معظم رهبري در نشريه «علوم سياسي مطالعات دفاعي استراتژيك» مراجعه نمود كه با دقتي ويژه و مستند به ابعاد اين مهم پرداخته است.
توجه و تأكيدات امام خميني(ره) بر نقش مهم عشاير مبين جايگاه منحصر به فرد اين عزيزان ميباشد.
امام(ره) در اين باره ميفرمايد: اين عشاير ما در اطراف ايران پشتوانههاي استقلال ايران بودند... عشاير پشتوانه اين مملكت بوديد و انشاءالله هستيد... پشتوانه مملكت ما ايلات و عشاير بودند كه از آن جمله ايل بختياري كه من سوابق با آنها دارم... عشاير ايران يكي از پشتوانههاي بزرگ كشور بودند... عشاير ايران در زمان سابق يكي از پشتيبانهاي كشور بودند... يكي از خيانتهاي رضا شاه به ملت ما اين بود كه مأمور شده بود عشاير ما را سركوب كند... عشاير و ايلات ما را خواستند به شكست برسانند تا وحدت ملي ما از دست برود... آنها عشاير را سركوب ميخواستند بكنند براي اينكه راه را براي اجانب باز كنند...
مقام معظم رهبري نيز در اين خصوص سخنان مهم و مبسوطي دارند از جمله اينكه «مسئله عشاير در كشور ما، يكي از مسائل حساس و مهم است. در سرتاسر كشور، مخصوصاً در مناطق مهم و حساس مرزي، مجموعههاي عشاير از قديمالايام سكونت دارند و با لهجههاي مختلف و آداب و عادات متفاوت، زندگي ميكنند. درعينحال، خصوصيات مشتركي هم دارند كه همان خصوصيات اصيل اسلامي ملتايران است. فرهنگ فاسد و مفسد غرب، در بعضي از مردم نقاط كشور تأثير گذاشت و رفتار و اخلاق اسلامي خوب آنها را عوض كرد اما در اين مردم مؤمن و پرشور و بااخلاص مؤثر واقع نشد و دست بيگانگان به اعماق و زواياي زندگي عشاير و طوايف كشور ما نرسيد... دقت در ويژگيهاي عشاير از صداقت، شجاعت، اخلاق، ايمان و استقامت آنها حكايت دارد و اين درحالي است كه فرهنگ فاسد غرب در قبل از پيروزي انقلاب نتوانست اين مردم پرشور و بااخلاص را تحت تأثير خود قرار دهد... عشاير در همه جاى كشور، از لحاظ فداكارى و شجاعت و شهامت، جزو بهترين افراد مردمند... عشاير همان طورى كه امام فرمودند، ذخائر انقلابند. همه عشاير، مرزداران، سنت داران، حافظان هويت و حيثيت بومى اين كشورند؛ در اين هيچ شكى نيست...»
سردار دكتر جمشيدي، رئيس سازمان بسيج عشايري در باره نقش و جايگاه عشاير در طول هشت سال دفاع مقدس چنين ميگويد: «عشاير، يكي از مهمترين بخشهاي مردمي در جبهههاي جنگ حق عليه باطل هستند. اين مردم غيور و شجاع، همواره نقش خود را در لحظات حساس تاريخ ايفا كردهاند. در حال حاضر نيز نقش خود را به خوبي ايفا ميكنند. تكتيراندازان ۷۰ ساله عشاير در جنوب و غرب كشور كه در پشت سنگرهاي داغ دشت و كوه نشسته بودند، برنوهاي خود را نشانه گرفته، بدون اينكه حتي يك تيرشان به خطا رود، خالي سرخ، بر پيشاني مزدوران بعثي مينشاندند.
مجموعه خصلتهاي عشايري ايلات ايران يعني آزادي، فداكاري و ايثار در راه اسلام، هميشه نقشههاي شوم استعمارگران و ايادي آنها را نقش بر آب كرده است.
عشاير به عنوان يك ركن قوي در حراست از مرزهاي ايران، بايد همواره مورد توجه باشند. بسياري از سرداران نامدار شهيد كه در جبهههاي دفاع مقدس مسئوليتهاي فرماندهي را داشتند از عشاير هستند.
حال با اين توصيفات بايد اين پرسش مهم را مطرح نمود كه تلويزيون و سينماي ما در پرداختن به نقش عشاير و انعكاس آن به مخاطبان داخلي و بينالمللي چه كرده است. سهم عشاير در سينماي دفاع مقدس تاكنون چند درصد بوده و چرا دستگاهها و نهادهاي فرهنگي و سينمايي نسبت به اين بخش مهم، حماسه ساز و مظلوم كشور غفلت كرده است. چرا هر بار كه سينماي ما به شكل حداقلي نيز به عشاير پرداخته يا نگاهي توريستي به آنان داشته يا اينكه آنان را درگير مشكلات، قاچاق و معضلات اجتماعي و... نشان داده است، البته شايد يكي از علل غفلت در زمينه پرداختن به حماسهسازان عشاير، نبود يا كمبود حمايت از چنين آثاري است كه سختيهاي خاص خود را داشته و نيازمند حمايت بيشتر و جديتر است، به طور نمونه اينجانب به عنوان يك محقق و فيلمنامهنويس، وقتي كه چند سال پيش پس از ماهها تحقيق و پژوهش ميداني و كتابخانهاي و با حضور در مناطق صعبالعبور عشايري فيلمنامهاي تحت عنوان «كارواني ميرسد» را با موضوع حماسهسازان عشاير نگاشتم، گرچه اين كار بدون استثنا در چند شبكه مورد تصويب قرار گرفت و كد توليد نيز دريافت نمود اما تهيهكننده مربوطه به دليل اينكه بودجه در نظر گرفته شده براي اين فيلم در حد يك فيلم شهري و آپارتماني بود، نتوانست از عهده توليد آن برآيد، حال آنكه توليد اينچنين آثاري نيازمند حمايت، امكانات و بودجه بيشتر است وگرنه همين ميشود كه فيلمنامهنويس و كارگردان و تهيهكننده ترجيح ميدهند به جاي پرداختن به اين مضامين، وقت خود را صرف فيلمهايي سازند كه ماجراي آن در پايتخت و چند آپارتمان يا حداكثر در كنار سواحل شمال ميگذرد.
در اين شرايط انتظار ميرود كه نهادهاي سينمايي كه وظيفه ذاتي آنها پرداختن به نكات مغفول دفاع مقدس ميباشد و نيز سازمان بسيج عشايري كه ارتباطي تنگاتنگ، برادرانه و مخلصانه با آحاد جامعه عشايري دارد، با پرداختن به اين مضامين و حمايت از اين آثار، حماسه هموطنان خونگرم عشاير را از طريق قاب تلويزيون و پرده سينما جاودانه ساخته و به يك الگوسازي صددرصد ايراني و اسلامي بپردازند.
