مهر: مد و مدگرایی در ایران از زمان قاجاریه و با سفر ایرانیان به فرنگ آغاز میشود. همچنین تاریخ نگاران از دوره قاجار به عنوان آغاز دوره غربگرایی یاد میکنند، البته دو مفهوم «غربگرایی» و «مدگرایی» معنا و مفهوم متفاوتی دارند، ولی در سیر تحولات تاریخی و اجتماعی، سرنوشت ایندو موضوع، به هم گره خورده است، به گونهای که هرگاه صحبت از مدگرایی به میان میآید ناخودآگاه مفهوم غربگرایی در ذهن متبادر میشود.
در دوره قاجار، درباریان با مسافرتهای پرهزینه به اروپا برای نخستین بار با پوششهای غربی آشنا شدند. همچنین ادامه تحصیل برخی دانشجویان و محصلان ایرانی در فرنگ، هرچه بیشتر، زمینه تغییر دیدگاه نسبت به هویت ملی- مذهبی را فراهم آورد.
با آغاز دوره پهلوی، الگوسازی نادرست از مظاهر پیشرفت به اوج خود رسید. پهلوی اول پس از مسافرت به ترکیه و دیدار با آتاتورک و دیدن مظاهر غرب، به کشف حجاب از زنان و یکدست کردن لباس مردان دستور داد. در این برهه از تاریخ کشور، تغییر و تحولات در پوشش زنان و مردان، با نام «مد و مدگرایی» صورت نگرفت، ولی نوعی تحمیل مدهای اجباری به ایرانیها بود که با مقاومت مردم و روحانیت روبه رشد و نقطهای تاریک در تاریخ کشور است.
مدگرایی اختیاری به شکل امروزی در زمینه پوشاک، با بازگشت یک بانوی تحصیل کرده ایرانی، به نام زینت جهان شاه از فرنگ آغاز شد. جهان شاه که به همراه پدرش، سرهنگ حبیب الله فرود سرپرست محصلان وزارت جنگ آن زمان، ایران را به مقصد آلمان ترک کرده بود، پس از چند سال زندگی در کشورهای آلمان، سوئیس و فرانسه، هنر خیاطی، طراحی مد واداره بوتیک را نزد طراحان و مدسازان مطرح آن دوره از جمله پیر بالمن فرا گرفته بود .
در سال ۱۳۲۱ به همراه همسرش که یکی از افسران نظام بود به ایران باز میگردد. او در بدو ورود به ایران، اقدام به افتتاح یک بوتیک و خیاط خانه در خیابان امیریه شهر تهران میکند، او در مدت سه ماه موفق میشود نود دست لباس زنانه برای هنگام صبح، عصر و شب، تولید و با پوشاندن به تن مانکنها و دخترها، آنها را در معرض مشاهده پانزده تن از زنان از فرنگ برگشته قرار دهد که با مدروز اروپا آشنا بودند.
مد لباس جهان شاه، آمیزهای از مدهای غربی و دید شخصیاش بود او برای تمام لباسهای ایرانی، از روی فصول یا گلها نام انتخاب کرده بود. جنس لباسها اغلب از مخمل و لمه بود. مدل پالتوها و استینها آزاد و یقهها بسته بودند، کتها و دامنها نیز مناسب با اعتقادات دینی زنان ایرانی طراحی شده بود و پیراهن شب به سبک دکولته (بنددار) طراحی شده بود که روی آن منجوق وپولک دوزی شده بود به جلوی این لباس قسمتی اضافه میشد که به تن بایستد.
کفشها هم نوک گرد و بی پاشنه و باریک طراحی شده بود. در میان مدلهای لباس، از پالتو پوست و کلاه به علت گرانی پوست و عدم امکان فروش خبری نبود. از سوی دیگر جهان شاه کلاه دوز خوبی هم سراغ نداشت تا طرحهایش را به او سفارش دهد. در عوض کیفهای مدل«موت» که هردودست در داخل کیف قرار میگرفت به نمایش گذاشته شده بود. رنگهایی که در مدلها استفاده شده بود بیشتر سیاه و قهوهای بود.
البته جهان شاه در نمایش مدلهای خود به بازدیدکنندگان با مشکلاتی هم روبرو بود از جمله روش راه رفتن و ایستادن مانکنها و سادگی و بیآرایشی گیسوان آنها بود به ویژه در مورد آخر، آرایشگاههای خاصی در ایران وجود نداشت. با این حال زنانی که وصف نمایش خیره کننده جهان شاه را شنیده بودند استقبال زیادی از جادوی مد او کردند و کار او رونق فراوانی گرفت.
این زن پس از ده سال از افتتاح بوتیک و خیاط خانه خود به فکر استفاده از لباس قدیمی در کار خود افتاد و با الهام از موزه مردم شناسی مانتویی را طراحی کرد که شبیه ردای مردان قدیمی بود و آستینهای گشادی داشت که با استقبال فراوانی روبرو شد او تا سال ۱۳۷۴ به کار خیاطی و مدسازی ادامه داد وی شروع کننده راهی شد که ابتدا توسط فرزندش و سپس دیگران ادامه یافت. جهان شاه درباره مد، حرفی دارد، او میگوید: شیک پوشی خیلی خوب است، ولی نباید«آلامد» شد و دربست و چشم بسته از مد پیروی کرد. همیشه پیرو مد بودن، زیبایی نمیآورد بلکه رعایت اعتدال و شخصیت در لباس پوشیدن است که یک خانم را برازنده جلوه میدهد. به اعتقاد من یکی از اصول شیک پوشی خانمها، همان ساده پوشی و رعایت اعتدال در مد است.
