از روزنامه و نشرياتي كه در تقلا براي بالا كشيدن خود از اعماق فروپاشي نفسنفسزنان به نمايشگاه امسال ميرسند تا نشرياتي كه تحت تأثير بحران كاغذ با تعداد صفحات كمتر و شكل و شمايلي متفاوتتر از سالهاي گذشته راهي مصلاي تهران ميشوند و نيز جاي خالي نشرياتي كه تسليم ناهمواريهاي اقتصادي حوزه مطبوعات شدهاند، به نظر ميرسد كه رسانهها به عنوان ستون استراتژيك و اهرم اثرگذار راهبردي حوزه فرهنگ، براي بقا در سراشيبي مشكلات اقتصادي اولويت محسوب نميشوند.
از مطبوعات به عنوان يكي از اركان اثرگذار در راهبرد مسائل كشور ياد ميشود؛ ابزاري رسانهاي كه نقش انكارناپذيري در سمت و سو بخشيدن به حوادث مختلف جامعه و تفهيم مسائل مختلف و شكافتن حقايق دارد. با اين وجود طي ماههاي اخير بحران كاغذ در گير و دار پرداختن به نيازهاي اقتصادي كشور، رسانهها و نشريات را در شرايط دشواري قرار داده است تا آنجا كه به رغم اعلام خبر توزيع كاغذ يارانهاي، بسياري از نشريات ناگزير راه كاستن تعداد صفحات خود، افزايش قيمت و حتي توقف انتشار را در پيش گرفتهاند.
بر اساس اين گزارش، هفته نامه پنجره به عنوان يكي از تأثيرگذارترين و جريانسازترين نشريات فرهنگي و سياسي كشور كه به دليل مشكلات فراوان مالي در معرض تعطيلي قرار گرفته است، در هفته گذشته منتشر نشد. همچنين خبرها حاكي از وضعيت اقتصادي نامطلوب اين هفتهنامه در پرداخت تعهدات مالي خود است.
از سوي ديگر «خيمه» ماهنامه هيئات مذهبي كشور نيز كه در دو سال گذشته با شمايل تازه و تغيير در مديريت خود توانسته بود مخاطبان قابلتوجهي را به خود جذب كند، به دليل مشكلات متعدد مالي و ناتواني در تأمين كاغذ و انتشار، در معرض تعطيلي قرار گرفته است. در ميان روزنامههاي سراسري نيز اگرچه برخي نشريات همچون همشهري با افزايش محدود قيمت در ماههاي اخير سعي كردهاند تا از بار تعهدات مالي خود اندكي كم كنند اما روزنامههايي چون جمهوري اسلامي و قدس براي مقابله با اين وضعيت دست به كاهش صفحاتشان زدهاند و مخاطبان را از برخي صفحات مياني روزانه خود محروم كردهاند. بسياري از مجلات كشور نيز كه تا پيش از اين با كاغذ گلاسه يا تحرير منتشر ميشدند، زير فشار قيمت كاغذ ناچار به تغيير جنس كاغذ خود از تحرير به كاهي شدهاند.
اين اتفاقات در حالي رخ ميدهد كه همواره در خلال مشكلات اقتصادي، حوزه فرهنگ از جمله آسيبپذيرترين بخشها بوده و حوزه مطبوعات نيز از جمله حوزههاي فرهنگي است كه بيش از ساير بخشها متحمل آسيبهاي اقتصادي شده است. هر چند نظريهپردازان معتقدند كه حتي در اوج مشكلات اقتصادي نيز نبايد رسانه را به حال خود رها كرد يا رويه تضعيف اين ابزار اطلاعرساني را در پيش گرفت.
بر اساس اين گزارش، به موازات مشكلات اقتصادي اخير كاغذ مطبوعات در هفته گذشته به قيمت كيلويي ۱۷۰۰ تومان در بازار رسيده است كه گفته ميشود دليل عمده اين گراني، توقف واردات كاغذ به كشور و نيز عدم توزيع به موقع كاغذهاي موجود در انبارها بوده است. از سوي ديگر تنها
۲۰تا ۳۰ درصد كاغذ روزنامهها از طريق كارخانههاي داخلي تأمين ميشود و برهمين اساس وزارت ارشاد تنها ميتواند بخشي از كنترل قيمت داخلي را در دست بگيرد.
معاونت مطبوعاتي وزارت ارشاد نيز پس از برگزاري نشستهايي با مسئولان كارخانه چوب و كاغذ مازندران كه اصليترين منبع توليد داخلي كاغذ در كشور به شمار ميرود، تصميم گرفته است توزيع كاغذ ايراني ويژه مطبوعات را از طريق يكي از شركتهاي تابع خود انجام دهد؛ كاغذي كه در مرحله نخست تنها به نشريات سراسري تعلق ميگيرد و اين در حالي است كه تجهيزات كارخانه توليد كاغذ در جنوب زير باران در حال پوسيدن است. وضعيت مبهم پرداخت يارانه مطبوعات نيز از ديگر چالشهاي پيش روي مطبوعات است كه به نظر نميرسد با معيار مبهم و مكانيزم تخصيص نامشخص خود بتواند بارقههاي اميد مطبوعات را در اين شرايط سخت زنده نگه دارد. همچنين بالا رفتن تعرفه درج آگهي در روزنامهها نيز نتوانسته حلال مشكل نشرياتي باشد كه در روزهاي سخت اقتصادي شاهد افزايش بهاي كاغذ و توزيع نامتناسب آگهيهاي دولتي در ميان مطبوعات بودهاند.
به واقع دليل آنكه افت و خيزهاي اقتصادي كشور بيش از ساير بخشها مطبوعات و رسانهها را درگير گردباد اقتصادي كشور كرده، چيست ؟! گردبادي كه شايد استراتژي رسانهاي يكي از مهمترين راههاي فرونشاندنش از ميان حجم زيادي از راهكارهاي پرهزينه ديگر باشد.
رسانههاي كشورمان در حالي به واسطه نزديك شدن به رويداد مهم انتخابات و تند شدن فضاي سياسي كشور به بهار فعاليتهايشان نزديك ميشوند كه دشواريها و قطع برخي حمايتها در ماههاي گذشته آنها را دچار خزان زودرس كرده است تا نشريات به عنوان اركان اصلي و استراتژيك انتقال و تفهيم مسائل روز كه از اين حيث سزاوار بيشترين حمايتها هستند با مچاله شدن رؤياي كالاي نادر و لوكسشان، در كابوس گريز از فروپاشي تقلا كنند.
