عرفان‌هاي كاذب و نشان انسان به جاي خداوند!

محمد حسين جعفريان

خسته از يك روز كاري سخت، عازم منزل هستيد يا در جاده حين مسافرت يا... . راديوي اتومبيل را باز مي‌كنيد. مجري مي‌گويد: همه سختي‌ها آسان‌ مي‌شوند و تمام غم‌ها شادماني، اگر شما بخواهيد. اگر اراده كنيد جهان به كام شما خواهد شد. فقط بايد بخواهيد و ... بي‌گمان شما نيز در طول سال‌هاي اخير با نمونه‌هايي از عرفان‌هاي كاذب در پيرامون خود روبه‌رو شده‌ايد. گاه با شگرد آموزش شيوه‌هاي مديريتي، گاه به بهانه تنظيم روابط خانوادگي، گاه كلاس‌هاي آموزشي موفقيت و غيره. هر بار سخنراني چيره دست در سالني با انبوهي از مخاطب به منبر مي‌رود و ترجيع‌بند تمام آنها، اتكا به خود است. همه آنها مدعي‌اند اگر شما هر آنچه را مي‌خواهيد، به راستي اراده كنيد، به دست خواهيد آورد. مدعي‌اند جهان بر مدار ميل غالب ما مي‌گردد. برخي تا آنجا پيش مي‌روند كه ادعا مي‌كنند اگر به راستي اراده كنيد، قادريد در هوايي صاف و آفتابي در وسط تابستان، كاري كنيد كه باران ببارد! 

با اين رويكرد طي يكي دو دهه اخير سيلي از كتاب‌ها، الواح فشرده و حتي برخي نشريات پديد آمدند و جمع عظيمي را متقاعد كردند. بنگاه‌ها و شركت‌هاي اقتصادي از اين رويه استقبال و از سخنرانان مدعي اين شيوه دعوت كردند تا براي مديران آنها، كارگاه‌هاي آموزشي خصوصي بگذارند. گاه در سال چند بار بنگاه‌ها از هم سبقت مي‌گرفتند و سخنرانان با لفاظي و تسلطي كه بر كلام داشتند، هر بار دستمزدهاي كلان‌تر و قراردادهاي سنگين‌تري طلب مي‌كردند. براي ورود به اين كارگاه‌ها يا به تعبير آنها «ورك شاپ»‌ها، انبوهي از مردم مأيوس و در جست‌وجوي خوشبختي، وروديه‌هاي كلان مي‌پرداختند. كار به آنجا رسيد كه حتي بسياري از وزارتخانه‌ها و مراكز دولتي آستين بالا زدند. سخنرانان اين مسلك را از خارج كشور با دستمزدهاي سنگين دعوت كردند و ... 

تمام اين ادعاهاي بي‌اساس، شالوده همان عرفان‌هاي كاذب است كه تلاش مي‌كند از سرخوردگي و عدم‌موفقيت مخاطبان خود، پلكان سازد تا آنان را به سمت و سوي مورد نظر خود سوق دهد. اگر به وجه مشترك تمام اندرزهاي اين جماعت دقت كنيد، همه چيز به فرد، اراده شخص و خواست خود او ختم مي‌شود. به عبارت ساده‌تر، اين جماعت به مخاطبان خود ياد مي‌دهد تا خود را به جاي خداي خود قرار دهند. آنها نمي‌گويند اگر شما بندگي و تقوا پيشه كنيد، خدا بهترين معامله‌كنندگان است، بلكه مي‌گويند: خودتان اگر اراده كنيد، همه آنچه را طالبيد را به دست مي‌آوريد. 

اگر شما فقيريد، از آن روست كه نخواسته‌ايد ثروتمند باشيد و... . حيرت‌آور است مسئولان فرهنگي كشور متوجه تضاد آشكار اين آموخته‌ها با باورهاي ديني ما نشدند و هر روز كتاب‌ها، جلسات و... مبلغ اين تفكر، رشد حيرت‌آوري يافت. البته برخي از نمونه‌هاي بومي اين رويه، سعي در سوءاستفاده از اعتقادات مذهبي و آميختن ادعاهايشان با نقش كمرنگ از دين و دينداري نيز دارند. بدبختانه كار تا آنجا پيش رفت كه رهبر انقلاب نسبت به گسترش اين خطر هشدار دادند و متعاقب آن سفر يكي از چهره‌هاي برجسته و سخنرانان خارجي مدعو از خارج كشور لغو شد.
اين پديده براي نسل جوان ما يك سم تمام عيار است و اميد آنكه كه رسانه‌هاي ما بتوانند جلوي اين هجوم تازه را سد كنند، نه آنكه غير‌مستقيم، مبلغ آن باشند.