نامزد حزب سوسياليست متحد ونزوئلا با كسب ۴/۵۴ درصد آرا بر «انريكو كاپريلس» رقيب خود از حزب«اول عدالت» كه فقط ۹/۴۴ درصد آرا را به خود اختصاص داده بود پيروز شد. با اين انتخاب، چهارمين دوره شش ساله حاكميت انديشههاي سوسياليستي بر ونزوئلا از فوريه ۲۰۱۳ كليد خواهد خورد. مسلماً تاريخ به راحتي نميتواند از اين واقعه، گذر كند: هوگو چاوز با اين انتخاب، به شخصيتي مهم و تأثيرگذار در امريكاي لاتين تبديل شده و آينده از او به عنوان نمادي از چپ سياسي ياد خواهد كرد.
ظاهر شدن چاوز با در دست داشتن شمشير نمادين سيمون بوليوار، ترجماني عيني از انديشههاي سوسياليستي رهبر انقلابي ونزوئلا است. چاوز آنگونه كه خود ميگويد آمده است تا انقلاب سوسياليستي قرن ۲۱ خودش را كامل كند. وي در برنامههاي مبارزاتي خود قول داد تا برنامههاي كمك عمومي و مليگرايانه را تحكيم بخشد اما تحكيم اين برنامه بدون ترديد با چالشهاي سياسي و اقتصادي مهمي مواجه خواهد شد.
نزديكي آراي چاوز به آراي انريكو كاپريلس رقيب، زنگهاي تغيير بافت پايگاه اجتماعي را به صدا در آورده است. اگرچه انريكو كاپريلس، قويترين نامزد رقيب چاوز از انتخابات سال ۱۹۹۸ بوده است اما چنانچه حزب حاكم و رئيسجمهور نتوانند ابتكارهايي را براي تغيير موضع مخالفان و آراي خاموش به نفع خود ايجاد كنند آينده حيات سياسي آنها تحولاتي مهم به خود خواهد ديد. اعتراضات نسبت به رشد جرم و جنايت و ناكارآمدي دولت براي غلبه بر اين مشكلات ميتواند آتش عقبه رقيب در اين خط از جبهه باشد.
در بعد اقتصادي، مقاومتها و موانع اما پاياتر و ريشهايتر هستند. آينده سرمايهگذاري در ونزوئلا، رشد تورم، كاهش ارزش پول و بيماري چاوز، مهمترين متغيرهايي هستند كه اقتصاد ونزوئلا و برنامههاي سوسياليستي چاوز با آنها روبهرو خواهند بود.
قول چاوز مبني بر مستحكمتر كردن سوسياليسم قرن ۲۱ به معناي دخالت بيشتر دولت در اقتصاد است. وي با بمبهاي اقتصادي غير زمانبندي شدهاي مواجه است كه با افزايش شتابان بدهي عمومي، نرخ بالاي تورم و واحد پول ضعيف منفجر خواهد شد. تورم ۱۸ درصدي ونزوئلا و كاهش ارزش واحد پول بوليوار بدون ترديد به افزايش قيمت كالاها ميانجامد و به اين ترتيب دولت در اختصاص سوبسيد بيشتر با مشكل مواجه ميشود. با نرخ رشد ۲ درصدي احتمالاً تورم تا مرز ۳۰ درصد نيز خواهد رسيد.
همانگونه كه ميدانيم پايدارترين رئيسجمهور منتخب ونزوئلا از دور انتخاب اول خود، برنامه ملي كردن صنايع و انقلاب سوسياليستي را در پيش گرفته و سرلوحه شعارها و اقدامات دولت قرار داده است. او تا كنون بيش از ۱۰۰۰ شركت و داراييهاي آنها را ملي كرده و با استفاده از پشتوانه درآمدي كه از منابع غني نفت ونزوئلا كسب ميكند خدمات بهداشتي را در ميان اقشار ضعيف، توسعه بخشيده، مسكنهاي ارزانقيمت احداث و در اختيار متقاضيان قرار داده است و بر مواد غذايي سوبسيد وضع كرده و طعم رفاه را در ميان طبقات پاييني وارد كرده است.
آلبرتو راموس، اقتصاددان ارشد امريكاي لاتين در «گلدمن ساچز نيويورك» ميگويد بدون ترديد، برنامه چاوز در اين مرحله، تعيين خطمشي نيست بلكه آنچه اهميت مييابد سرعت انجام برنامههاي تعيين شده است. شاهد اين ادعا نيز سخنان اوست. وي در مبارزات انتخاباتي خود تأكيد كرد كه ميخواهد انقلاب را كامل كند و سياستهاي او بازگشتناپذير هستند.
زيربناها آماده شده است و اين بار بايد سرعت و شتاب بيشتري بگيرد. اكنون تحليل و پيشبيني اينكه آيا چاوز به سراغ ديگر بخشهاي اقتصاد از قبيل بانكها و صنايع غذايي و بهداشتي خواهد رفت به موضوع اصلي بدل شده است. رفتار رئيسجمهور ونزوئلا بر ملي كردن واحدهاي محلي شركت اكسون موبايل(XOM) و SAN نشان ميدهد كه او باكي از ملي كردن شركتهاي بزرگ نيز ندارد اما افزايش شتاب، بدون ترديد براي بازار سرمايهگذاري، تبعاتي منفي به بار خواهد آورد به گونهاي كه سرمايهگذاران به بيرون كردن سرمايه از داخل كشور ميانديشند.
بيماري چاوز و دست و پنجه نرم كردن او با سرطان لگن، چهرهاي ژانوسي برنامههاي او خواهد بود. اگرچه چاوز مدعي است بيماري او برطرف شده است اما برخي معتقدند ترس او از حاد شدن وضعيت سلامت جسمانياش، دليلي خواهد بود تا وي برنامهها را با سرعت بيشتري ادامه دهد. در مقابل، عدهاي ادعا ميكنند بيماري چاوز باعث ميشود تا حضور و تأثير او در برنامههاي دولت و اجتماع كم و كمرنگ شود.
در همين حال، عدهاي معتقدند احتمال خارج شدن او در اواسط دوره جديد، سبب شده است تا مخالفان، منسجمتر از گذشته برنامههاي خود را تدوين كنند. مخالفان از جمله كاپريلس به شدت سعي ميكنند با پيروزي در انتخابات فرمانداري دسامبر آينده و كسب كرسيهاي بيشتر، تأثير حضور مخالفان در برنامهريزي و سياستگذاريهاي آينده را پررنگتر كنند و دولت را وادار به بازي دادن مخالفان كنند. بدين ترتيب، اثرگذاري خود را بر برنامههاي آينده افزايش دهند.
