يكسال گذشت و هنوز كوره هاي سنتي آجر پزي يزد مشغول به كارند. اين در حالي است كه سال گذشته قرار شد مجوز شش كوره آجرپزي استان پس از تخريب به يك واحد صنعتي آجرپزي اعطا شود اما همچنان اين كوره ها مشغول به كار هستند و مسئولان از آماده نبودن زيرساخت هاي لازم از جمله آماده نبودن زمين شهرك فخاران خبر مي دهند. كوره هاي آجر پزي شهر يزد كه روزگاري در حريم اين شهر قرار داشتند و به دور از ايجاد مزاحمت براي مناظر شهري، آلودگي صوتي و افزايش آلودگي مشغول فعاليت بودند، امروز و با توجه به گسترش روز افزون شهر یزد و توسعه مناطق شهری در حریم شهر قرار گرفتند و به يكي از معضلات اصلي اين شهر تبديل شده اند. هرچند در گذشته این کوره های سنتی با بهره گیری از نیروی انسانی ارزان، سوخت کم هزینه و خاک شهر یزد باعث رونق كسب و كار در اين شهر بودند اما امروز به معضلي جدي تبديل شده اند كه مسئولان را به فكر جابه جايي كوره ها به فهرج انداخته اند.
انگيزه اي براي جابه جايي نيست
آجر دستی(فشاری)هفت هزار سال است که با دستان قشر زحمتکش، عامل شکل گيري و استحکام تمدن ايران زمين بوده، اما امروزه این صنعت ۷هزار ساله با تعطیلی کورههای آجرپزی سنتی آخرین نفسهای خود را میکشد. نبود کارگر یا ممنوع شدن کار بعضی کارگران مهاجر، بالا رفتن قیمت سوخت کورههای آجرپزی و عدم گاز رسانی به واحدهای آجرپزی كه منجر به افزايش آلودگي توليدي توسط اين واحد ها شده است، چندی از عوامل تعطیلی کورههای آجرپزی هستند.
در يزد نيز از يكسال پيش و پيرو مطرح شدن موضوع تجمیع و انتقال این کوره ها به منطقه ای در فهرج، بسیاری از مسئولان اين استان از جمله مدیر کل محیط زیست و رئیس خانه صنعت و معدن تاکید بر این داشتند كه با آماده شدن يك قطعه زمين ۶۰۰ هکتاري در منطقه فهرج كه برای کوره های آجرپزی در نظر گرفته شده بود، واحدهای دستی پس از تجمیع به واحد صنعتی تبدیل شوند و انتقال كوره ها با سرعت بیشتری انجام شود.
در آخرین نشستی که به همین منظور سال گذشته در محل خانه صنعت و معدن یزد و با حضور اعضای اتحادیه فخار یزد، رئیس خانه صنعت و معدن و مدیر کل محیط زیست استان برگزار شد، قرار شد چند تن از صاحبان کوره های سنتی برای تجمیع و دریافت مجوز کوره صنعتی اقدام کنند اما نه این اقدام راه به جایی برد و نه مشکلات موجود، انگیزه ای برای ادامه کار فخاران باقي گذاشت.
داشتن صنعت پاک حق همه مردم
رییس خانه صنعت و معدن با بيان اينكه متاسفانه موضوع انتقال کوره های آجرپزی به صورت کلان دیده نشده و این پروسه به برنامه ها و راهکار های خاص خودش احتباج دارد، گفت: خواست همه مردم و مسئولین، داشتن صنعت ایده آل و پاک و نیز محیط زیست سالم است و باید براساس برنامه ریزی و دیدگاهی بلند مدت به این مهم دست پيدا كنيم.
محمد حسین فنایی با اشاره به اينكه کورههای آجرپزی بر اساس توسعه شهري در حریم مناطق مسكوني قرار گرفته اند و برای برون رفت از این معضل، دولت باید به وظایف خود عمل کند،تصریح کرد: کوره های سنتی که از سالیان گذشته در این استان مشغول به کار بوده اند، با شرایط موجود در فرآیند اقتصادی آزاد و رقابتی به خودی خود از صحنه خارج می شوند بنابراین به حمایت و توجه نیاز دارند تا این صنعت در استان متوقف نشود.
فنایی ایجاد شهرک آجر در این استان را ضروری خواند و اظهار داشت: اولین نیاز برای این کار فراهم آوردن زمین مناسب با قیمتی معقول است که هم واحدها توان تحمل بار مالی آن را داشته باشند و هم از نظر کارآیی مناسب باشد و با در نظر گرفتن همه جوانب ، برنامه این کار بلند مدت است و برنامه کوتاه مدتی هم که برای رسیدن به برنامه بلند مدت در آخرين نشست با دست اندركاران اين صنعت و اعضاي اتحاديه تدوين شده ،ضعف هايي دارد و بهتر است ابتدا کوره های موجود در حریم شهر تجمیع شوند و سپس به مكاني مناسب انتقال یابند.
افزايش آلودگي در نبود گاز
رییس خانه صنعت و معدن یزد در ادامه به مسئله انتقال گاز برای سوخت کوره های آجر اشاره کرد و یادآور شد: چندین سال است که بحث گاز طبیعی در منطقه فهرج و مسیر بافق به عنوان نیاز مبرم مردم منطقه مطرح شده و حالا كه بحث گاز رساني به شهرك آجرپزي فهرج نيز مطرح است،اگر گاز به شهرک فهرج منتقل شود مشکل مصرف نفت کوره و زغال سنگ و همچنین آلودگی ناشی از سوخت نیز حل می شود.
وی با اشاره به تفاوت هاي معنا دار در راندمان کاری و کیفیت پخت کوره های آجرپزی در یزد و اصفهان افزود: در استان اصفهان با مصرف گاز، کوره ها راندمان بهتری دارند و ضمن رفع این قبیل مشکلات، آلودگی هم ندارند و توان رقابت در عرصه اقتصادی نیز برای آنها وجود دارد در حالی که در یزد چنین چیزی نیست.
فنایی تعداد كوره هاي آجرپزي را ۳۰۰ واحد اعلام كرد كه ۱۴۰ کارخانه آن را واحدهاي صنعتی و نیمه صنعتی و بقیه واحدها را كوره هاي سنتی تشكيل مي دهند.
وی با تاکید بر اینکه از این تعداد نیز در حد انگشت شمار با سوخت گاز کار می کنند، تصریح کرد: مصرف نفت کوره و گازوئیل برای کوره داران به دلیل افزایش چندین برابری قیمت مشکل است چرا که هم قیمت تمام شده بیشتری دارند و هم کیفیت کارشان کمتر است و به نظر مي رسد زمان آن رسیده که مسئولان در عملکرد خود با در نظر گرفتن نارضايتي هاي موجود تغييراتي را به سمت گسترش استفاده و افزايش ضريب نفوذ گاز فراهم كنند، تا هم انگیزه برای واحدهای آجر پزي فراهم شود و هم آلایندگی به طور قابل توجه کاهش پیداکند.
زمين به ما ندادند
رئیس اتحادیه فخاران یزد نيز در آخرین نشست خود با فرماندار و اعضای اتحادیه فخارها با اشاره به مشکلات موجود در انتقال کوره ها، زمین در نظر گرفته شده را کوچک خواند و اظهار داشت: این زمین تنها واحدهای سنتی را در خود جای می دهد و زمان زیادی برای جابجایی نیاز است. علمدار میزان آلوگی کوره ها را نسبت به گذشته بسيار کمتر ارزيابي كرد و ادامه داد: طی هشت ماه گذشته ۸۰ میلیون لیتر از مصرف سوخت واحدها کم شده که به همین دلیل تولید آجر نیز کاهش یافته و این در حالی است که محیط زیست نیز میزان آلودگی هوا را بیش از گذشته می داند.
وی با انتقاد از اینکه دولت واحدهای سنتی و دستی را به رسمیت نمی شناسد و اقدامی برای رفع مشکلات آنها نمی کند، خواستار حمایت جدی دولت در این زمینه شد و گفت : اگر دولت تسهیلاتی به این واحدها ارائه دهد، این واحدها به راحتی می توانند مصرف سوخت خود را تا ۳۰ درصد کاهش دهند که آلودگی هوا نیز کاهش می یابد.
علمدار در نهایت انتقال کوره ها به منطقه فهرج را اقدامی موثر در كاهش آلودگي و افزايش راندمان خواند و افزود: اما آنچه ضروری است آن است که قیمت زمین های فهرج باید بیشتر مورد بررسی قرار گیرد زيرا قيمت فعلي زمين هاي ارائه شده براي شهرك فخاران بالاست و انگيزه براي جابه جايي در بين كوره داران سنتي مشاهده نمي شود.
