اين مفاهيم در شكل ظاهري و مخصوصاً طرح جلد اين دفترچهها نمايان ميشود. با نگاهي گذرا به دفاتري كه در فروشگاهها عرضه ميشوند، معلوم ميشود كه تقريباً همه آنها از تصاوير و المانهاي غربي بهره ميگيرند و عمدتاً با طرحهايي از انيميشنهاي خارجي تزئين ميشوند. اما در اين ميان چند جوان ايراني دست به ابتكاري تازه زدهاند و با طراحي دفترچههايي با نقشهاي ايراني سعي در شكستن اين فرهنگ غلط دارند.
سعيد حسيني، مسئول مركز توليد محصولات فرهنگي ايام كه كار توليد دفترچهها را بر عهده داشته است، در گفتوگو با «جوان» انجام اين كار فرهنگي را توجه به حوزه فرهنگ عمومي دانست و گفت: «رسوخ فرهنگ غربي در اين حوزه كاملاً مشهود بوده و از دغدغههاي بسياري از دلسوزان بوده است.
بهخصوص اينكه مسئله مربوط به فرهنگ عمومي ميشود و با مخاطبين عام از جمله كودكان و نوجوانان سر و كار دارد. ما در بسياري از مسائل فرهنگي و هنري با چنين ميزان مخاطبي روبهرو نيستيم.
سينما با آنكه از جمله مسائل مهم و پرمخاطب هنري است، اما باز هم محدوده مخاطبينش بهاندازه محصولات فرهنگي كه حوزه فرهنگ عامه مشغول هستند، نميرسد.»
حسيني ادامه داد: «طي مدت حيات جمهوري اسلامي، در حوزههاي مختلف هنري كم و بيش كارهايي صورت گرفته، ولي در مورد فرهنگ عمومي جامعه كار مورد توجه صورت نگرفته است، با آنكه يكي از راههاي اصلي انتقال فرهنگ همين حوزه فرهنگ عمومي است. در تحقيقات اوليه كه در مورد حوزه فرهنگ عمومي انجام داديم، بيش از ۲۰۰ نوع كالا كه قابليت انتقال فرهنگ را داشتند مشخص كرديم، از جمله لوازم التحرير، اسباب بازي، لوازم اداري، لباس، لوازم خانه و غيره كه متأسفانه همه آنها توسط غربيها تسخير شده بودند. شخصيتهايي مانند «باربي»، «بن تن» و انواع مدلهاي عروسكي و كارتوني ديگر، با آنكه بسياري از محصولات مانند دفترچههاي تحرير مدارس در داخل كشور توليد ميشوند، اما طرحهاي جلد آنها برگرفته از محصولات خارجي است.»
وي تصريح كرد: «طرحهاي به كار رفته روي اين اجناس به حوزه ديگري نيز معطوف ميشود كه آن، اقتصاد فرهنگ و هنر است. طرحهادر غرب بهگونهاي طراحي شده كه جاذبه ايجاد ميكنند و زماني كه محصولي مانند يك انيميشن روي پرده سينما ميرود، بلافاصله انواع توليدات فرهنگي مرتبط با آن را توليد ميكنند. حتي در آخرين مورد مشاهده ميكنيم كه انيميشني كه هنوز روي پردههاي امريكاست، لوازمالتحريرش را در فروشگاهها عرضه كردهاند.»
مسئول سايت ايام گفت: «ما خواستيم كاري را در اين زمينه انجام بدهيم، شايد گسترده نباشد ولي حداقل خطشكن باشد. با احتساب حداقل ۲۰ميليون دانشآموز و دانشجو، كشور سالانه نيازمند حدود ۱۲۰ميليون جلد دفتر تحرير است كه از اين بخش عمده آن وارداتي است و آن بخشي هم در داخل توليد ميشود با تصاوير غربي و غير ايراني– اسلامي است.»
سعيد حسيني شكلگيري اوليه طرح توليد دفترچهها را مربوط به بحثهاي مطرح شده در جلسات دفتر جبهه مطالعات فرهنگي دانست و ادامه داد: «از سال گذشته بحث انجام كار مطرح شد و شروع به گردآوري اطلاعات وتحقيقات كرديم و تقريباً از ابتداي سال جاري بود كه پروژه را به مرحله عمل رسانديم. فراخواني را براي نخبگان فرهنگي و فعالان حوزه تصويرگري و گرافيك ارسال كرديم.
از نخبگان خواسته شد تا سر فصلها و عناوين را مشخص كنند و از گرافيستها و تصوير سازان درخواست كرديم، تصاوير مناسبي را طراحي كنند. البته پيشنهاد اين بود كه ابتدا دست به خلق شخصيت بزنيم و سپس تصاويرش را روي جلد دفترچهها كار كنيم اما توليد شخصيتهاي كارتوني بسيار هزينهبر بود و از نظر مالي و زماني در حد توان ما نبود. به همين خاطر به سراغ طرحهاي موجود رفتيم.
طبق نظر كارشناسان بر اساس چند محور به سراغ توانمنديهاي ايران اسلامي، شهداي هستهاي و شخصيتهاي تاريخي مانند مختار و شهيد بابايي كه به تازگي سريالهايشان پخش شده و مورد استقبال قرار گرفته بودند، رفتيم. در اين سريالها روح شهادتطلبي و آزاديخواهي بود كه ميتوانست در ذهن مخاطب اثر خوبي بگذارد. بر اساس موضوعات فوق، حدود ۲۵ طرح جلد دفتر توليد و چاپ شد. البته موضوعاتي چون دفاع مقدس و فرزندان شهيدان هستهاي «آرميتا و علي رضا» نيز در دست اقدام هستند.
وي با اشاره به ارسال دفترچهها به بازار مصرف گفت: «ما براي عرضه اين دفترچهها به صورت پارتيزاني عمل كرديم، يعني چند فروشگاه را در تهران و مراكز استانها انتخاب كرديم و براي پخش دفترچهها با آنها مذاكره كرديم. همچنين از طريق سايت www.ayyam.ir امكان مشاهده و سفارش دفترچهها فراهم شد. . خدا را شكر روزانه تقريباً ۲۰۰ تماس مردمي با شمارهاي كه در سايت اعلام كردهايم، برقرار ميشود. خيليها تشكر ميكنند و از اين اقدام حمايت ميكنند، درخواست سرمايهگذاري دارند، سفارش ميدهند، بعضيها هم قيمت ميگيرند و... .
علاوه بر اين، چندين نامه هم به مسئولان زدهايم كه ما را در اين كار كمك كنند، حدود ۲۰۰ نامه به سپاههاي استاني، دانشگاهها، استانداريها، شهرداري مناطق و فرهنگسراها فرستاديم، اما هرچقدر كه مردم از كار ما استقبال كردند، از سوي مسئولان بازخورد خاصي دريافت نكرديم فقط يكي از رئيسان دانشگاه از كرمان تماس گرفتند و از كار ما تشكر كردند.»
اين دفترچهها ميتواند شروع خوبي براي بوميسازي لوازم مصرفي دانشآموزان و دانشجويان و در مرحله بعدي لوازم مصرفي خانوادهها باشد. وسايلي كه امروزه با انواع طرحها و شكلهاي غربي به بازار ميآيند. همانگونه كه اشاره شد، فرهنگ عمومي كشور متأثر از اين گونه محصولات است و اگر بخواهيم اصلاحي در اوضاع فرهنگي جامعه بهوجود آوريم، يكي از نخستين برنامههايمان بايد موضوع فرهنگ عمومي باشد.
شايد نامههايي كه از سوي توليدكنندگان دفترچهها براي مسئولان ارسال شده است بيجواب بماند، اما استقبال مردمي نشان داده است كه مردم اهميت موضوع را درك كردهاند و خود خواستار تغيير در شرايط فعلي محصولات فرهنگي ميباشند.
