جوان: اين تلاش تا به امروز موجب مراقبت از كتب مرجع و مأخذي مانند منابع ديني، علمي و تاريخي شده است. با حجتالاسلام والمسلمين رضا مختاري مدير مؤسسه كتابشناسي شيعه و عضو شورايعالي پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامي در اينباره به گفت و گو نشستيم كه مشروح آن را در ادامه ميخوانيد.
ايده اوليه تأسيس مؤسسه كتابشناسي شيعه چگونه شكل گرفت؟
ما در دفتر ميراث فقهي كه درباره غنا و موسيقي كار ميكند فعاليت داشتيم. وقتي درباره آثار بزرگ شيعه در زمينه غنا و موسيقي مطالعه ميكرديم، متوجه شديم تعداد زيادي رساله، مقاله و كتاب هست كه در كتابشناسيها نيامده و جايي ذكر نشده است. خودمان با زحمت زياد در كتابخانهها، فهرستها و پرس و جو از اشخاص منابع زيادي را پيدا كرديم، بعد به اين نتيجه رسيديم كه در ساير زمينهها و موضوعات نيز همينگونه است. بعداز كار غنا و موسيقي، كار رويت هلال را شروع كرديم. در اين كار باز هم به كمبود معرفي منابع در فهرست كتابشناسيها روبهرو شديم.
در نهايت تصميم گرفتيم كه كاري شود كه آثار شيعه در همه زمينهها به خوبي معرفي شود و اين معرفي در دسترس همه قرار بگيرد. در اين خصوص مقالهاي نوشتيم كه در مجله آينه پژوهش چاپ شد مقاله كوتاهي با عنوان «طرحي در باب تدوين كتابشناسي كتب شيعه» كه در شمارههاي ۲۹ و ۳۰ مجله آينه پژوهش در بهمن و اسفند سال ۷۳ منتشر شد و در واقع پيشنهاد تأسيس مرجعي براي كتابشناسي شيعه در آن مطرح شد.
چند سال بعد دوستان پيشنهاد كردند كه اين مقاله مبسوط شود و جزئيات بيشتري از اين موضوع نوشته شود. مقاله مفصلي تهيه شد و در قالب يك كتاب به اسم «طرح تدوين كتابشناسي بزرگ شيعه» در سال ۷۶ در قم منتشر شد. مؤسسه الغدير مركز القليل التراثات الاسلاميه كه وابسته به دايرهالمعارف فقه و زير نظر آيتالله شاهرودي كتاب را چاپ كرد.
بعد از چاپ كتاب به جاهاي مختلفي پيشنهاد كرديم اين طرح اجرايي و عملي شود كه به خاطر گسترده، مفصل و هزينه بر بودن طرح، هيچ مؤسسهاي زيربار نرفت كه اين طرح را اجرا كند. تا به اينجا رسيد كه آيتالله استادي پيشنهاد كردند كه اين طرح چون مفصل است، مقام معظم رهبري فرصت نميكنند بخوانند طرح را در سه، چهار صفحه خلاصه كنيم و ايشان طرح را پيش آيتالله خامنهاي (مدظله العالي) بردند، ما هم ديداري با ايشان داشتيم و طرح را توضيح داديم. حضرت آقا فرمودند: كار بسيار خوبي است و اجرايي شود كه در نهايت به تأسيس مؤسسه منتهي شد.
مؤسسه كتاب شناسي شيعه چه سالي و توسط چه كساني شروع به كاركرد؟
سال ۸۵ از وزارت ارشاد مجوز رسمي گرفتيم و بنده همراه برادرم علي مختاري از فضلاي حوزه علميه و حجتالاسلام جعفر پيشه هيئتمؤسس مؤسسه هستيم.
در مقدمه فعاليتتان چه كاري را در اولويت قرار داديد؟
در ابتداي كار ما چون طرح اصليمان تدوين كتابشناسي شيعه بود با كارهايي مثل الذريه شيخ آقا بزرگ تهراني شروع كرديم، منتهي وقتي شروع به كار كرديم متوجه شديم يكسري كارهاي بر زمين ماندهاي كه پشتوانه طرح اصلي ما هست انجام نشده است و بايد انجام شود كه كار كم عيب باشد و اساساً به سامان برسد. مثلاً فهميديم شيعه كتابشناسيهايي دارد كه هنوز چاپ نشده يا اگر چاپ شده مغلوط چاپ شده است. كتابهايي در شرح حال علما و شخصيتشناسي و تراجم هست كه يا اصلاً چاپ نشده يا مغلوط چاپ شده است. به همين خاطر به نتيجه رسيديم كه بايد كتابهاي تراجم و شرح حال را از كتابهايي كه چاپ نشده تحقيق كنيم و آنهايي هم كه چاپ شده ولي مغلوط تصحيح كنيم.
كتاب اعيان شيعه علامه سيد محسن امين را مجدداً تصحيح كرديم كه كار بسيار سنگين و گستردهاي است چون در تمام چاپهاي اعيان شيعه غلطهاي زيادي از جمله غلطهاي چاپي و. . . دارد. بنابراين تحت عنوان مقدمه كار، شروع به تصحيح كتاب اعيان شيعه علامه سيدمحسن امين كرديم همچنين كتابهاي زيادي كه تا الان چاپ نشده است مثلاً كتابي هست به نام «آينه حق نما» شرح حال علماي شيعه هندوستان در قرن ۱۳ و ۱۴ هجري يا كتاب «شذور العقيان» تأليف حامد حسين هندي كه باز هم شرح حال علماي شيعه هند است و تاكنون چاپ نشده است.
علاوه بر اين ديديم كه اجازات علماي شيعه تصحيح نشده و اينسو و آنسو پراكنده است. بدون اجازات شيعه كار ما ناقص ميماند. طرح اجازات شيعه را هم شروع كرديم. يكي از كارهايمان جمعآوري اجازات شيعه است، انواع و اقسام اجازات شيعه كه به اسم اجازات شيعه تصحيح و تدوين ميشود. ميدانيد كه از قديم براي اثبات استناد يك كتاب به مؤلف نياز به اجازه بوده است. بين علماي شيعه و سني هم رسم بود كه اجازه روايت و نقل كتاب را ميگرفتند كه اين اجازه فوايد و آثار بسياري داشته كه در مقدمه طرح اجازات شيعه فوايد اين اجازات ذكر شده است. تعداد زيادي از اين اجازهنامهها باقي مانده و به دست ما رسيده است كه اطلاعات تاريخي و تراجمي و كتاب شناختي خيلي زيادي در اين اجازهنامهها هست.
نمونههايي از اجازات در دو، سه شماره مجلهاي كه كتاب شيعه چاپ شده، آمده است و معلوم ميشود كه چه مقدار اطلاعات و فوايد تاريخي زيادي در اجازات هست.
بعد مجدد ديديم كه برخي از شخصيتهاي شيعه در دانشنامه آثار شيعه و در كتابشناسي حقشان ادا نميشود، به فكر افتاديم كه بايد كتاب مستقلي براي آنها نوشته شود، بيش از صد نفر از شخصيتهاي تراز اول شيعه كه آثار علمي و قلمي فراوان دارند در نظر گرفته شد كه درباره هركدام يك جلد مستقل تأليف شود و ذيل عنوان بزرگان شيعه به زبان فارسي و اعلام الشيعه به زبان عربي منتشر شود. اين بخشي از طرحهاي جانبي مؤسسه است كه همگي به هدف اصلي كمك ميكند.
در جهت زنده نگاه داشتن ميراث شيعه، چه در حوزه كتاب و چه احياي چهرههاي شاخص شيعه چه گامهايي را برداشتهايد؟
محور اصلي فعاليتهاي ما معرفي شخصيتها ، علماي شيعه و معرفي آثار مكتوب شيعه است يعني تعريف آثار قلمي، آثار علمي و معرفي آنها از جهات مختلف و همچنين شناساندن آن در قالبها و شكلهاي گوناگون.
دو كار اصلي و رسمي ما كه عمده فعاليتهايمان را شكل ميدهد تبيين و انتشار دانشنامه آثار شيعه است كه به زبان عربي و با عنوان «تاريخ و تراث شيعي» و به زبان فارسي با عنوان «دانشنامه آثار شيعه» منتشر ميشود. در اين كتاب كه شكل دانشنامهاي و به ترتيب تاريخي است، شخصيتهاي شيعه كه صاحب اثري بودند اعم از رساله يا كتاب كوچك يا آثار فراوان، همگي به ترتيب تاريخي معرفي ميشوند، هم آثار قلمي آنها مورد بحث و بررسي قرار ميگيرند.
اولين موضوع در كتاب شناسي اين است كه آيا آثار مكتوب اكنون موجود است يا از بين رفته؟ در صورت موجود بودن آيا خطي است يا چاپي؟ اگر چاپ شده است، چاپ درست و شسته و رفتهاي دارد يا چاپ ابتدايي است؟ كتابهايي كه در مورد آن اثر نوشته شده است، كتابهاي ديگري كه از آن استفاده كردهاند. جايگاه اين كتاب در اين فن در ميان كتابهايي كه از دوران اميرالمؤمنين (ع) تا دوران معاصر نوشته شدهاند. آثار و شخصيتهاي شيعه به ترتيب تاريخ وفات آنها معرفي ميشوند. اگر اثري از بين رفته باشد ميگوييم از بين رفته است اگر قابل بازسازي است اشاره ميكنيم يعني منقولاتي از اين آثار در ساير كتابها هست.
به طور مثال شيخ صدوق حدود ۲۰۰ كتاب و رساله داشته است كه از اين ۲۰۰ كتاب و رساله فقط ۲۰ جلد كتاب موجود است. آثار شيخ مفيد هم همينطور است و تنها نيمي از آنها به جاي مانده است. همچنين آثار شخصيتهاي ديگر كه بسياري از آنها از بين رفته است. كتابهايي كه علماي شيعه نوشتهاند اگر از طرف ديگران نقد يا شرح داده شده است، انواع و اقسام آثار وابسته نيز معرفي ميشوند.
در معرفي آثار شيعه، قدم اول شناسايي آثار و شخصيت است. تا ما ندانيم شخصيتي چه آثاري داشته، نميتوانيم ميراث شيعه را احيا كنيم. شناسايي اينكه آيا اثري موجود هست يا موجود نيست. بعد از آن تهيه اثر از كتابخانههاي دنيا، بعد تصحيح انتقادي و نشر انتقادي است. سپس جرح، تعديل و بررسي اثر است. كاري كه ما در مؤسسه انجام ميدهيم مرحله اول يعني شناسايي تراث و معرفي تراث و ميراث مكتوب علمي است.
نحوه شناسايي آثار چگونه انجام ميگيرد و صحت و سقم آنها را به چه صورت بررسي و تشخيص ميدهيد؟
در منابع مكتوب يعني در كتابهاي مربوط، كتابهاي رجال، تاريخ و فهرست و كتاب شناسي جستوجو ميكنيم. بسياري از كتابخانهها هستند كه هنوز فهرست نشده و آثار موجود در آنجا شناسايي نشده است، بنابراين به غير از استفاده از منابع، مطالعات ميداني انجام ميشود. ما در بسياري از مجلات قديمي مانند مجله عرفان اطلاعات را پيدا كرديم، مجلاتي كه در اين چند سال اخير در كشورهاي اسلامي به خصوص در عراق چاپ شده است.
مرحله اول رجوع به منابع مكتوب است. بعد تحقيقات ميداني و تحقيقات اينترنتي، بعضي وقتها فهرستي از آثار كتابخانهها در سايتهاست، يا حداقل نشاني از آن در اينترنت پيدا ميشود. به طور مثال يك اثري از سيدرضي، صاحب نهجالبلاغه را ما از اسكندريه مصر بهدست آورديم. در اقصي نقاط جهان چه اروپا، چه امريكا و چه كشورهاي اسلامي نسخ خطي بسيار قديمي پراكندهاند؛ در كشورهاي غربي كمتر و در كشورهاي اسلامي بيشتر. در خود كتابخانه لسآنجلس امريكا بعضي از آثار خطي علماي ما هست.
مقصود اينكه ابتدا از آثار مكتوب، بعد تحقيقات ميداني و كتابخانهاي براي جمعآوري، پالايش، تصحيح و ترتيب تنسيق اين آگاهيها استفاده ميكنيم.
در خصوص تحقيقات ميداني كه انجام ميدهيد بيشتر توضيح دهيد و مجموعهاي كه داير كرديد چگونه به اين موضوع ميپردازند؟
مثلاً كتابخانه شخصي افراد هست كه هزار و ۵۰۰ جلد كتاب و نسخه خطي دارد، هيچجا هم فهرست نشده است. ما افرادي را ميفرستيم نسخههاي خطي كتابخانه را شناسايي كنند و اطلاعات آن را در دانشنامه وارد ميكنيم. در خارج كشور مانند عراق هم نيرو داريم كه كتابخانهها و كتابها را فهرست ميكنند و به ما ميدهند. ما فهرست كتب كتابخانه علامه بحرالعلوم در نجف اشرف را چاپ كرديم. يعني يكي از همكاران در نجف كتاب را تأليف كرد و ما چاپ كرديم. بعضي از موارد هم به صورت فهرستي چاپ نميشود. اطلاع داريم در لبنان، بحرين، عربستان و عراق تصوير كتاب را گرفتهاند. من به كتابخانه مكه و مدينه رفتم و ديدم كه آنجا تصوير برخي از كتابهاي شيعه را گرفتهاند.
مرحله ايجاد اثر انتقادي را هم پيگيري ميكنيد؟
در زمينه شخصيتشناسي و كتابشناسي كارهاي بزرگي شده است مثلاً اعيان شيعه را كه درباره شخصيتهاي شيعه است در حال تصحيح داريم و بسياري از كتابهايي كه درباره شخصيتهاي شيعه است را خودمان تصحيح و چاپ ميكنيم.
البته آثار فقهي، اصولي و كلامي در ساير مؤسسهها كه در شهر قم و. . . هستند تصحيح انتقادي و ويراستاري ميكنند. مثلاً آثار كلامي را دفتر تبليغات اسلامي، مؤسسه آلالبيت، انتشارات جامعه مدرسين، انتشارات آستان قدس رضوي و. . . آثار شيعه را تصحيح و چاپ ميكنند.
بعد از اين مرحله، نقادي آثار است كه وظيفه مؤسسه خاصي نيست، بسياري از مؤسسات پژوهشي براساس منابع پيشين تحقيقات خودشان را سامان ميدهند. مثل دفتر تبليغات، پژوهشگاه دفتر تبليغات، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه و همچنين مؤسسات پژوهشي ديگر بر اساس تحقيقات پيشين، تحقيقاتي جديدي را سامان ميدهند.
تهديدات نابودي تراث شيعه چيست و چه گامهايي براي رفع آنها برداشتهايد؟
آنچه از كتابخانههاي فهرست نشده شيعه به خصوص در كشور هند و نسخههاي اصلي كه از آنها عكسبرداري نشده است؛ اينها هم در معرض از بين رفتن و هم در معرض سرقت و انتقال به كشورهاي اروپايي هستند بهخصوص كشور هند و بعضي از ديگر كشورهاي اسلامي كه نسخههاي خطي آنها به درستي نگهداري نميشود. ممكن است ابزار و تجهيزات لازم براي تصويربرداري از كتب را نداشته باشند يا حتي نسخههاي خطي را به دلالهاي امريكايي و اروپايي بفروشند و از دسترسما خارج شود. مركز احياء ميراث اسلامي در قم عمده كارش تصويربرداري از كتابخانه شخصي و خصوصي در كشورمان و ديگر كشورهاست. حجم بالايي از كتابخانهها را هم تصويربرداري كردهاند.
يا مركز نور در دهلي هند، آقاي دكتر حاجي پيري وظيفه اصلياش تصويربرداري از نسخههاي خطي شيعه و غيرشيعه در هندوستان است كه قسمت زيادي از كار را هم انجام دادند. در كشور عراق نيز مؤسسه كاشفالقطاع كارش عكسبرداري از كتابخانههاي مختلف است.
البته گفتني است كه اين مقدار كافي نيست و امكانات و نيروي بيشتري لازم دارد تا از تلف شدن آثار جلوگيري شود. در بعضي كتابخانهها نسخههاي خطي با ارزشي هست كه با قيمتهاي گزافي ميفروشند، كتابخانه آيتالله مرعشي اين كتابها و نسخههاي نفيس را خريداري ميكند، كتابخانه مجلس شوراي اسلامي نيز اين كتابها را خريداري ميكند و اصل نسخه را نگهداري ميكنند.
بسياري از كتابها فقط يك نسخه منحصر به فرد دارد. يعني فقط يك عدد از آن كتاب موجود است و اگر از بين برود كاملاً از بين رفته است و با شناسايي و تصويربرداري خطر نابودي برطرف ميشود.
براساس اين منابع آن چيزي كه مهم است دفاع از كيان تشيع است كه خود همين معرفي منابع، يك پشتوانه علمي شيعه است و نشاندهنده سابقه تمدني و فرهنگي شيعه است. اينكه شيعه مذهبي نيست كه قارچگونه درآمده باشد و هيچ ريشه و اساسي نداشته باشد. اين حجم انبوه از تحقيقات علمي و پژوهشهاي علماي شيعه را هركسي مطلع و واقف شود از پشتوانه علمي، فرهنگي، ريشهداري و اصالت شيعه به خوبي آگاه ميشود و ميتوان گفت بهترين دفاع از حقانيت شيعه معرفي پشتوانه و سابقه عميق علمي شيعه در همه زمينههاست.
آيا برخورد داشتهايد كه امثال وهابيون يا صهيونيستها به سمت نابودي اين تراث بروند و كاري انجام دهند؟
اخيراً نه ولي در سالهاي گذشته بوده، تعدادي از علما از ترس وهابيون كتابهاي خود را پنهان ميكردند و وسط ديوار ميگذاشتند و. . . اما اكنون شايد هجوم آنها به سمت نسخههاي خطي نباشد و بيشتر با استفاده از ابزارهاي تبليغاتي به اعتقادات شيعه هجوم ميآورند، با دروغگويي و حقه بازي و حيلههاي تبليغاتي و رسانهاي سعي دارد مردم شيعه را به شبهه بيندازند و نظرشان را برگردانند. گاهي برخي از آثار شيعه را تحريف ميكنند و با حذف قرينه مطلب، معنا را جابهجا ميكنند و حتي مغرضانه بيان ميكنند.
من درباره نابودي نسخهها اطلاعي ندارم اما ممكن است در كتابخانههاي خود نگه دارند و به ما ندهند اما از بين بردن را گمان نميكنم.
در مقابل مؤسسات داخل كشور، امريكا، اسرائيل و. . . مؤسسات شيعهشناسي دارند. آيا از فعاليتهاي آنها اطلاعي داريد؟
بيشتر هدف آنها اين است كه آثار شيعه را بشناسند تا ببينند از چه راهي ميشود به شيعه ضربه زد و ريشهكن كرد. ولي ما درصدد اين هستيم كه ريشهها و پايهها را محكمتر كنيم و جلوي ضربات و حملات آنها را بگيريم. البته آنها بيشتر روي آثار تاريخي و كلامي بحث ميكنند و هدف اصليشان هم زدن ريشههاست. اسرائيل بيشترين همت را در زمينه شيعهشناسي داشته است حتي يكي از دانشمندان اسرائيلي كتابي به نام كتابخانه آلطاووس نوشته است و تمام آثار آلطاووس را بررسي و معرفي كرده است كه يك كتاب قطور به اسم «كتابخانه آلطاووس» به چاپ رسانده و كتابخانه آيتالله مرعشي ترجمه آن را به فارسي منتشر كرده است. در آلمان هم فعاليتهايي ميشود و همه هم در راستاي ايجاد انحراف در اعتقادات شيعه است.
چه برنامهاي براي گسترش فعاليتهاي مؤسسه شيعهشناسي در عرصه بينالمللي داريد؟
عمده كتابهاي ما فارسي و عربي است. كتابهاي عربي را در بيروت چاپ و منتشر كرديم. به غير از كتابهايي كه در لبنان منتشر شده به ساير كشورها هم مجله و كتاب فرستاديم، در عراق عمده آثار ما توزيع شده است، علما و شخصيتهاي برجسته عراق از اين آثار آگاه هستند، در سوريه، هند، بحرين، عربستان و. . . نيز همينطور است. ما سايتي به نام «الاثر» داريم، اين پايگاه اينترنتي فعاليتهاي مؤسسه و فعاليتهايي كه همسو با مؤسسه است را پوشش و منعكس ميكند. منتهي چون مؤسسات شيعهشناسي متعدد هستند ما كتابشناسي شيعه را هدف خودمان قرار داديم.
ما دركشور مؤسسه شيعهشناسي، مجمع شيعهشناسي و مركز شيعهشناسي داريم كه فعاليتهاي هركدام جداست. با هم جلساتي را داشتيم كه موازي كاري نشود و هر كدام بخشي از كار را دست گرفتهايم. وظيفه ما معرفي شخصيتها و آثار است. دانشنامه آثار و بزرگان شيعه داريم كه يك جلد آن چاپ شده است و كتابهاي متعدد ديگر كه هركدام زمينهساز است. كتابهايمان در مجله كتاب شيعه معرفي شده و بقيه كتابها هم دارد معرفي ميشود.
چقدر توانستهايد با اصحاب فكر و فرهنگ ارتباط بگيريد و آثار آنها را جمعآوري كنيد؟
ما خارج از ايران چندتا نويسنده در بحرين، در عراق، لبنان و... داريم. نويسندگان و اساتيد حوزه و دانشگاه اين كشورها با ما همكاري دارند. در طرحهاي پژوهشي و سفارشهايي كه ما داريم ۴ نفر از مؤلفين لبنان هستند كه طرحهاي ما را انجام ميدهند.
در داخل كشور متخصصين اين حوزه كم هستند ولي شخصيتهاي تراز اول در دو حوزه اصلي با ما همكاري ميكنند يعني هركسي كه در زمينه شخصيتشناسي كار كرده با ما همكاري دارد.
نوع ارتباط مؤسسه با مراجع و علما چگونه است؟
همه مراجع از فعاليتهاي ما آگاهند و مورد تأييد و حمايت و تشويق آنها هستيم. به طور مثال اولين كتابي كه ما منتشر كرديم از آيتالله شبيري زنجاني است. دوجلد كتاب از ايشان چاپ كرديم و چند جلد كتاب ديگر هم در دست چاپ و نشر داريم. آثار ديگر علما را هم چاپ ميكنيم. گاهي هم از آنها مقاله ميگيريم. كار ما اقتضا ميكند كه با همه شخصيتهاي علمي ارتباط داشته باشيم. بايد از آثارشان با خبر باشيم چون طبع كار ما چنين اقتضايي دارد، هم بايد با همه كساني كه در زمينه كتابشناسي و شخصيتشناسي كار كردند مرتبط باشيم، هم با مؤسسههايي كه در اين زمينهها مشغول هستند. ارتباط با بزرگان شيعه براي اين است كه از نظرياتشان استفاده كنيم و كارمان عيب و ايرادي نداشته باشد و انحرافي به وجود نيايد. ما در بدو شكلگيري مؤسسه خلاصهاي از طرح را به اطلاع علماي شيعه رسانديم و از نظراتشان استفاده كرديم، اكنون هم همه آثاري كه منتشر ميشود اگر مراجع و علماي شيعه نكتهاي را بگويند حتماً اخذ ميكنيم. چند ماه پيش، روز آخر ماه رجب يكي از كتابهايمان در بيت آيتالله صافي گلپايگاني توسط ايشان رونمايي شد. بعد از آن هم خودشان و آيتالله استادي سخنراني كردند. آثار عربي را هم به ۵ نفر از علماي شاخص نجف اشرف مانند آيتالله سيدمحمدمهدي خرسان، از علماي تراز اول نجف فرستادهايم و از نظرات آنها هم استفاده ميكنيم.
در يك نگاه ميزان كارهاي انجام شده در مؤسسه كتابشناسي شيعه چقدر بوده است؟
تا كنون ۱۰ عنوان كتاب منتشر شده است ولي كتابهاي در دست نشر، مراحل نشر و تأليف كه به محققين سفارش داديم حدود ۵۰ عنوان است كه هر كدام در مرحله تصحيح، ويرايش، تدوين و مراحل پيش از نشر است.
يك جلد كتاب با عنوان«شيخ آقا بزرگ تهراني» حدود ۹۰۰ صفحه، دو جلد كتاب با عنوان «جرعهاي از دريا»، دو جلد «فهارس شيعه»، يك جلد «شهرستاني»، يك جلد «شيخ حبيب آلمهاجرعاملي»، يك جلد «مالك اشتر» و يك جلد «ورثه الانبياء» به چاپ رسيده است. كتاب «ميرفندرسكي» نيز يكي از شمار بزرگان شيعه است كه در يك جلد چاپ شد.
اين كتابها همگي موضوعي است و جزو مقدمات آن كار اصلي است، هيچكدام از دانشنامه شيعه نيست و همگي مقدمات علمي آن است.
جمعآوري، نويسندگي، بازنويسي، چاپ و نشر همگي در مؤسسه انجام ميشود؟
بله همه داخل مؤسسه انجام ميشود البته بعضي از موضوعات را به محققين بيرون سفارش ميدهيم و آنها انجام ميدهند.
اين فعاليتها چه تأثيراتي داشته است؟
با توجه به تشويقهايي كه بزرگان از مؤسسه داشتند متوجه ميشويم كه تأثيرات زيادي داشته است خصوصاً بزرگان نجف خيلي استقبال كردند. چون خيلي از مسائلي كه در اين كتابها وجود دارد لازم و ضروري است و هيچ مؤسسه ديگري هم متكفل آن نبوده، در حقيقت كار اين مؤسسه به گونهاي نيست كه بگوييم مؤسسه ديگري هم انجام ميدهد. سعي كرديم كه كار مؤسسه به هيچوجه تكراري نباشد و موازي كاري يا دوبارهكاري نباشد. با رايزنيها، مشورتها و جلساتي كه با مؤسسات مشابه جلوي اين كار گرفته شده است.
برنامههاي شما براي آينده و گسترش فعاليتهايتان چيست؟
كتابهاي«بزرگان شيعه» حدود صد جلد كتاب خواهد بودكه تنها يك جلد آن چاپ شده است. يك سوم كار تصحيح اعيان شيعه انجام شده، دانشنامه آثار شيعه در مراحل اوليه است. مدخل گزيني، تهيه پرونده علمي، شيوهنامه نويسي و ساير طرحهايي كه داريم طرحهاي خيلي گستردهاي است و ما فقط گامهاي اوليه را برداشتيم.
در ميان سخنان خود اشارهاي به كتابخانههاي هندوستان و ساير كشورها كرديد. اين كتابخانهها چگونه شناسايي ميشود و چطور نيرو اعزام ميكنيد؟
از طريق فضلايي كه اهل آن ديار هستند. به طور مثال در همين هندوستان بسياري از فضلا همكار ما هستند. ما با آقاي دكتر خواجه پيري كه در مركز نور دهلينو كه كارش اين است ارتباط و همكاري داريم. خيلي ازكتابخانهها يا فهرست آن منتشر شده يا از طريق افرادي كه اهل آن كشور و محله هستند اطلاعات را كسب ميكنيم، تعدادي از فضلاي هندي از دوستان ما هستند. در لبنان اكثراً كتابخانههاي شخصي و كوچك هستند. بسياري از كتابخانهها از بين رفته است و يك كتابخانه جامع دانشگاه امريكايي بيروت كه كتب شيعه را هم دارد باقي مانده است. كتابخانههاي مهم از بين رفته و كتابخانههاي كوچك و شخصي باقي مانده است. در عراق چون كتابخانهها زياد است اكنون در حال فهرست كردن و عكسبرداري از آثار هستيم. مؤسسه كاشف القطاع در نجف بسياري از كتابها را عكسبرداري كرده است.
در آثار منتشر شده مهمترين كتابتان چه بوده و چه ويژگيهايي داشته است؟
به نظر ما كتاب مجموعه تحقيقات آيتالله شبيري زنجاني كه در زمينه تراجم و كتابشناسي تا حالا جايي چاپ نشده بود، بهترين كتاب است. كتاب «جرعهاي از دريا» را در دو جلد آماده و چاپ كرديم، دو جلد ديگر هم باقي مانده كه در آينده چاپ ميشود. پرتيراژين كتاب هم همين است چون جلد اول آن سه بار چاپ شده، جلد دوم آن هم تازه منتشر شده است. استقبال زيادي شد، مقام معظم رهبري نيز تأكيد كردند كه اينجور كتابها و آثار آيتالله شبيري زنجاني را حتماً چاپ كنيم. بعضي از كارهايي كه داشتيم خيلي تخصصي است مثلاً كتاب فهارس شيعه كه كتابشناسي شيعه در قرن ۴ و ۵ است و شيخ طوسي و نجاشي براساس فهرست و رجال تدوين كردند را بازسازي كرديم. حتي در حوزهها هم كمتر افرادي با آن سر و كار دارند و از اين تحقيقات استفاده ميكنند.
