تا پيش از عصر اينترنت و دسترسي آزاد به اخبار و سهولت نشر افكار و عقايد، نويسندگي و تأليف در انحصار قشري خاص بود. كساني كه به هر دليلي مانند تحصيلات آكادميك، حق نگاشتن را براي خود انحصاري كرده بودند و كمتر پيش ميآيد كه كسي بتواند از خارج از آن حلقه به درون آن راه يابد اما اينترنت امكان اين را ايجاد كرد كه همه بتوانند آن چه فكر ميكنند را بنويسند و آن را نشر دهند، از لطيفه گرفته تا خاطره و حتي مباحث اجتماعي و تفسيرهاي سياسي. گاهي يك موضوع خاص در ميان مردمي كه در اينترنت به انتشار مطالب ميپردازند با استقبال همگاني روبهرو ميشود و براثر آن كل جامعه را براي مدتي تحتالشعاع خود قرار ميدهد. اين واقعه ميتواند در حلقه نويسندگي نيز اتفاق بيفتد و نتيجهاش توليد كتابهايي شود كه مستقيماً حاصل فعاليتهاي آدمهاي معمولي در اينترنت است. دو نمونه اخير از اين نوع را ميتوان در كتابهاي « پنهپ» و «يادتونه؟» ديد.
«پنهپ» كه در اصل مخفف شده «پسنهپس» است، تكيهكلامي است كه در محاورات ميان فارسيزبانان جايگاه چنداني نداشت، اما در مدت كوتاهي با گسترش استفاده از آن در فضاي مجازي، موجي به راه افتاد كه حاصل آن پديده «پنهپ» بود. لطيفههاي «پنهپ» به صورت گفتوگوي ميان دو نفر است و از سه بخش تشكيل شده؛ بخش اول آن به صورت بيان خبري است، در بخش دوم طرف مقابل يك امر بسيار بديهي را به صورت سؤالي در جواب بخش اول ميپرسد و در نهايت شخص اول با بيان «پنهپ» يك حالت بعيد را براي جواب بخش دوم ميگويد. مانند اين لطيفه: «سوار تاكسي ميگم آقا نگهداريد ميگه پياده ميشي؟ پنهپ ميخوام باد لاستيكارو چك كنم...!» استقبال از اين لطيفهها در فضاي اينترنت و راهيابي آنها به لطيفههاي رايج در در ميان افراد در آخر به ايجاد كتابي ختم شد كه از فروش بالايي نيز برخوردار گشت؛ كتابي كه به صورت گردآوري «پنهپ»هاي موجود در اينترنت و به خصوص در شبكههاي مجازي مانند فيسبوك منتشر شده بود. به نظر ميرسيد تنها كار مهم نگارنده اين كتابها رجوع به فضاي اينترنت و كپي كردن لطيفههاي «پنهپ» بود. انتشار اين كتاب دو واكنش متفاوت داشت؛ نخست استقبال از آن توسط كساني كه به شنيدن لطيفههاي «پنهپ»اي عادت كرده بودند و دوم موجي از انتقاد توسط وبسايتها و گروههاي موجود در شبكههاي مجازي كه به صورت متمركز روي اين نوع لطيفهها فعاليت ميكردند. در هر صورت موج پنهپ بعد از انتشار كتاب، از تب و تاب اوليه افتاد و همان طور كه به ناگهان ظهور كرده بود به سرعت نيز افول كرد، با آنكه هنوز هم «پنهپ»هاي جديد ساخته ميشود اما استقبال چنداني از آنها نميشود ولي هنوز هم ميشود از كتاب آن به عنوان اثري برخاسته از پديدهاي در فضاي مجازي، ياد كرد؛ كتابي كه نگارنده فقط ذائقه مردم را دانست و با آن دست به گردآوري زد و به سرعت كارش با استقبال روبهرو شد.
كتاب ديگري كه اين روزها از فروش خوبي برخوردار است، كتابي است با نام «يادتونه؟» كه طرح جلد آن مانند دفترچههاي مشق دولتي كه در دهه ۶۰ و اوايل ۷۰ است كه توسط آموزش و پرورش در اختيار دانشآموزان قرار ميگرفت. اين كتاب به بسياري از خاطرات كودكان اواخر دهه ۵۰ و نيمه اول دهه ۶۰ ميپردازد؛ كساني كه خاطرات كودكيشان با دوران جنگ گره خورده است. دهه ۶۰ از بسياري جهات براي جامعه ايراني خاطرهبرانگيز است اما اين خاطرات در ذهن كودكان آن دوران با رنگ و لعاب خاصي شكل گرفته. بچههاي دهه ۶۰ شايد تنها نسلي باشند كه سعي در حفظ خاطرات كودكيشان دارند و در اين راه باز هم اينترنت و فضاهاي مجازي پيشگام بودند. موج رجوع به خاطرات دوران كودكي در دهه ۶۰ از اواسط دهه ۸۰ شروع شد، حتي نشريه همشهري جوان يكي از شمارههاي خود را به صورت ويژه به انيمشينهاي مشهور دهه ۶۰ اختصاص داد، بعد از آن برنامه «نقره» در تلويزيون نيز همين راه را در پي گرفت و در هر قسمت خود سري به گنجينه خاطرات دهه ۶۰ ميزد. در اينترنت اين پديده با استقبال خوبي روبهرو شد. نوستالژي دهه ۶۰ در ذهن كودكان آن روز و جوانان امروز آنقدر شيرين بود كه سعي كنند تكهتكههاي آن را از گوشه و كنار جمع كرده و با ديدن هر كدام به ياد دوران كودكي بيفتند. اين حس خوب و موجي كه از خاطرههاي دهه شصتيها به راه افتاده بود در آخرباز هم به توليد كتاب ختم شد. كتاب «يادتونه؟» گردآورياي است از خاطرات جوانان امروز از دهه كودكيهايشان كه با سليقه خوبي نگاشته و تدوين شده است. هر دو كتاب «پنهپ» و «يادتونه؟» حاصل ثبت و ضبط نوشتارهاي موجود در فضاي وب است؛ كتابهايي كه حاصل كار نويسندگان حرفهاي نيست بلكه نتيجه كار افراد عادي است كه ذوق و سليقه به خرج دادهاند. گردآوري اين كتابها شايد زحمت نگاشتن يك رمان يا داستان بلند را نداشته است، اما مؤلفان آنها توانستهاند نبض خوانندگان را حس كنند، همان افراد عادي اما خوشذوق كه منتظر نشدهاند تا نويسندهاي سرشناس يا محققي بزرگ بيايد و كاري براي جمعآوري خاطرات يا گردآوري لطيفههاي روزمره آنها كند و خودشان دست به كار شدهاند و نشان دادند كه طبقه نويسندگان و روشنفكران جامعه در پرداختن به مسائل اجتماعي ولو در يك گردآوري ساده، باز هم عقبتر از قدمهاي مردم عادي قدم برميدارند.
اين دو پديده ميتوانند در فرهنگ عامه مردم ايران به عنوان دو كتاب برگرفته از فرهنگ مردم دهه ۸۰ و ۹۰ هجري به ثبت برسند و قدرت فضاهاي مجازي را در شكلدهي به افكار عمومي و ايجاد يك موج در جامعه نشان دهند.
