آزاده حاجيغلامي: اسلامي شدن دانشگاهها، از ضرورتهايي است كه چندي پيش جنجالي را با تفكيك جنسيتي دانشگاهها پديد آورد. شايد آن زمان، اين رويكرد به نام اسلامي شدن در نظر گرفته نميشد، ولي طرح اين موضوع دليلي بر لزوم اسلامي شدن بيشتر دانشگاهها در همه ابعاد بود. موافقان و مخالفان بسياري در اين باره نظر دادهاند، ولي هنوز مجموع اين نظرات منجر به اتخاذ تصميمي قاطع و نهايي از سوي مسئولان نشده است.
محمدحسين يادگاري، رئيس جهاد دانشگاهي كشور درباره موضوع اسلامي شدن دانشگاهها كه مدتي است در وزارت علوم، تحقيقات و فناوري مطرح شده است، اظهار ميكند: بحث اسلامي شدن ظواهر دانشگاهها به اين منظور است كه تفكر اسلامي را در دانشگاهها گسترش دهيم. در اين راستا، سرفصلهاي دروس دانشگاهي هم بايد متناسب با اسلامي شدن دانشگاهها تغيير پيدا كنند، همچنين نوع انتخاب استاد براي تدريس در كلاس درس و مديريت دانشگاهها نيز از اين مقوله به شمار ميآيد.
وي در ادامه اين مطلب اظهار ميكند: اگر هر كدام از اين موارد بر اساس فرهنگ اسلامي شكل بگيرد، دانشگاههاي كشورمان به سوي اسلامي شدن پيش ميروند. به گفته رئيس جهاد دانشگاهي، اكنون لازم است زمينهاي براي ايجاد ظواهر مناسب اسلامي، ايجاد و زمينه درس خواندن دانشجويان در چنين فضايي فراهم شود.
يادگاري با تأكيد بر پيدايش فضاي معنوي در راستاي اسلامي شدن دانشگاهها ادامه ميدهد: دانشجو بايد با ورود به محيط دانشگاه، اين فضاي معنوي را احساس كند و اگر چنين فضايي فراهم شود، دانشجو به انجام فعاليتهاي آموزشي و پژوهشي مفيدتري موفق خواهد شد. يكي از مواردي كه ميتوان در اسلامي شدن دانشگاهها مورد نظر قرار داد، ظواهر دانشگاهي است كه بايد در اين راستا تلاش بيشتري صورت گيرد.
وي تصريح ميكند: اگر دانشگاهي شرايطش براي اسلامي شدن فراهم باشد و ظواهرش نيز به اين منظور مناسب باشد، نيازي به تفكيك جنسيت در دانشگاه نيست، ولي از اين منظر، اگر تعداد خانمها بيشتر از آقايان باشد يا به عكس، نيازي نيست كه به صورت تجميعي در يك كلاس جاي بگيرند، همچنين اگر دانشجويان دختر و پسر، استاد مشخصي براي دروس خاصي دارند و تعدادشان در حد قابل توجهي است، چه بهتر كه تفكيك جنسيتي در دانشگاهها اتفاق بيفتد.
جليل دارا، مديركل امور فرهنگي اجتماعي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري نيز در اين رابطه اظهار ميكند: اسلامي شدن دانشگاهها در دو فضا دنبال ميشود كه محتوا يكي از آنهاست. هماكنون تحول جدي و اقدامات اصولي در بازنگري دروس انجام شده است و ما در عرصه فرهنگي تلاش كرديم تا مناسبتهاي فرهنگي دانشگاهيمان، در راستاي سياستهاي اسلامي شدن دانشگاه پيش برود.
خواجه سروي معاون فرهنگي و اجتماعي وزير علوم نيز با اشاره به اينكه تعاريف گوناگوني از دانشگاه اسلامي و راههاي مختلف اسلامي شدن دانشگاهها وجود دارد، ميگويد: آنچه بايد مبناي عمل قرار گيرد، برنامه و سند اسلامي شدن دانشگاهها، مصوب سال ۱۳۷۵ شوراي عالي انقلاب فرهنگي است. در اين راستا، دستورالعملي كه مجموعه دانشگاههاي كشور در حوزه اسلامي شدن بايد انجام دهند، مشخص و معين است.
وي ادامه ميدهد: در اين سند، دانشگاه اسلامي، تعريف و اصول عمومي و اختصاصي حاكم بر آن بيان شده است. اجرايي شدن اين سند نيز به دست شوراي اسلامي شدن دانشگاهها سپرده شده است.
شوراي اسلامي شدن دانشگاهها، سياستها، راهبردها و برنامههاي مختلفي را در اين راستا مورد توجه قرار داده است. اگر بخواهيم خارج از اين مجموعه عمل كنيم، بايد به تعداد افراد، با تعريفي از دانشگاه اسلامي و راههاي مختلف اسلامي شدن دانشگاهها روبهرو شويم كه به طور عملي به نتيجهاي نيز نميرسيم، آنچه بايد مورد عمل قرار گيرد، همين برنامه و سند اسلامي شدن دانشگاههاست.
خواجهسروي به شش مؤلفه در نظر گرفته شده براي دانشگاه اسلامي اشاره ميكند و ميگويد: استاد، دانشجو، منابع درسي، نظام برنامهريزي فرهنگي، مديريت و فضاي دانشگاه از جمله معيارهاي مهم در اسلامي شدن دانشگاهها هستند كه در اين سند به آنها اشاره شده است و ما نيز طي اين سالها تلاش كردهايم بر مبناي اين شش مؤلفه حركت كنيم.
معاون فرهنگي ـ اجتماعي وزير علوم، تحقيقات و فناوري، عمده فعاليتهاي دانشگاهها را طي سالهاي گذشته بر مبناي فعاليتهاي فرهنگي دانشجويان برميشمرد و يادآور ميشود: در اين راستا، بخش استادان، منابع آموزشي و فضاي دانشگاهي مغفول مانده بود كه از سال ۱۳۸۴ تا كنون تلاش كرديم در مسير اين شش مؤلفه به طور هماهنگ حركت كنيم.
وي به اقدامات صورت گرفته در بخش استادان به منظور اسلامي كردن دانشگاهها اشاره و تصريح ميكند: در بحث استادان، دو كار مهم صورت گرفت كه يكي اصلاح روند جذب بود كه در گذشته با مشكلات بسيار روبهرو بود و دانشگاهها در زمينه جذب استاد به خوبي عمل نميكردند، ولي در حال حاضر اين روال تغيير كرده است و به اندازه نياز كشور، استاد جذب دانشگاهها ميشود.
خواجهسروي اضافه ميكند: از ديگر اقدامات صورت گرفته، تأكيد بر صلاحيتهاي علمي و عمومي استادان است تا افرادي كه وارد دانشگاهها ميشوند، شايسته مقام استادي باشند. در گذشته وقتي استادان وارد دانشگاهها ميشدند، دو موضوع از آنها مطالبه نميشد كه يكي از آنها دانشافزايي و ارتقاي وضعيت خودشان بود. در حال حاضر اين موضوع در دستور كار قرار گرفته است و نخستين سال اجراي خود را سپري ميكند.
معاون فرهنگي ـ اجتماعي وزير علوم، تحقيقات و فناوري ابراز اميداواري كرد كه از سال ۱۳۹۱ يك پايش دقيق از وضعيت فرهنگي و اجتماعي دانشجوياني كه وارد دانشگاهها ميشوند وجود داشته باشد تا برنامهها به صورت عينيتر و محسوستر جلو برود. وي همچنين به اقدامات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري در زمينه منابع درسي دانشگاهها اشاره ميكند كه از سال گذشته در زمينه توليد منابع با اولويت علوم انساني كه بتوانند نيازهاي كشور را با توجه به جوهره ايراني و اسلامي پاسخگو باشند، فعاليت خود را آغاز كرده است.
معاون فرهنگي ـ اجتماعي وزير علوم، تحقيقات و فناوري تصريح ميكند: براي اسلامي شدن دانشگاهها ضرورتهايي مورد نياز است كه يكي از آنها، مديريت كردن اين طرح بر اساس مفاهيم والاي قرآن كريم است. وي همچنين بر لزوم اسلامي شدن دانشگاهها در همه حوزهها از جمله حوزههاي آموزشي، پژوهشي، تربيتي، اجتماعي و فرهنگي تأكيد ميكند و با بيان اينكه بايد اين موضوع به صورت جدي پيگيري شود تا بتوان شاهد تحقق آن در دانشگاهها بود، ادامه ميدهد: مديريت در اين حوزه نيز بايد بر اساس مفاهيم و آموزههاي قرآني باشد.
به گفته معاون وزارت علوم، نظامسازي لازمه اين طرح است و به همين دليل، شوراي عالي انقلاب فرهنگي، گروهي را با عنوان «شوراي توسعه فرهنگ قرآني» مصوب كرد و آموزش و پژوهش را بر عهده آموزش عالي و حوزه وزارت علوم گذاشت. اسلامي شدن دانشگاهها در وزارت علوم بايد متصدي داشته باشد كه به اين منظور دفتري با عنوان «دفتر پژوهش و آموزش عالي قرآن كريم» در وزارت علوم تشكيل شده است.
وي با اظهار اينكه دفتر پژوهش و آموزش عالي قرآن هماكنون در ساختار وزارت علوم جايگزين شده است، ادامه ميدهد: اين دفتر فعاليت خود را اخيراً و پس از ابلاغ رسمي آغاز كرده است. در اين راستا، وزارت علوم علاوه بر فعاليتهاي ترويجي و تبليغي اسلامي كه پيش از اين نيز انجام ميداد، دو وظيفه عمده ديگر نيز بر عهده دارد كه عبارتند از: آموزش عالي و پژوهش و تحقيقات در اين حوزه. با اين روند، به سوي نظامسازي حركت ميكنيم و اين اقدام، گامي اساسي است كه قطعاً زمانبر نيز خواهد بود.
حال بايد ديد با رويكرد اسلامي شدن دانشگاهها كه از سوي سازمان آموزش عالي و وزارت علوم، تحقيقات و فناوري ارائه شده است، آيا صرفاً به تفكيك جنسيت دانشجويان در اين رويكرد بسنده ميشود يا ميتوان شاهد جنبههاي نويني از اسلامي شدن در دانشگاهها با توجه به ديگر ابعاد بود.
