محمد احمدي: در يك عرف نانوشته و نهادينه شده، شكلگيري كميسيونهاي مجلس شوراي اسلامي با مشكلاتي روبهرو ميشود. بدين معني كه ترافيك نمايندگان براي ورود به برخي كميسيونها از يك سو و عدم استقبال از برخي كميسيونهاي ديگر موجب سوگيري مجلس در سازماندهي كميسيونها ميشود.
اين پديده در بيرون مجلس آنقدر سؤال برانگيز است كه معمولاً فشار رسانهاي و لابيهاي درونتشكيلاتي توأمان باعث اصلاح آن ميشود. نكته جالب اين است كه كميسيونهاي كمطرفدار شامل كميسيونهايي هستند كه مستقيماً به امور مردم ميپردازند و به حوزه اجتماعي و مظالم مربوط به آنان مربوط ميشوند (كميسيون شوراها و اصل ۹۰). در عوض كميسيونهاي پرطرفدار كميسيونهايي هستند كه در عرف نهادينه شده مجلس از بار ارزشي مثبت برخوردار شدهاند و نمايندگان علاقهمند به اين كميسيونها، بيشتر از منظر پرستيژ به آن مينگرند. دوگانگي در نگاه به كميسيونها به حدي است كه نمايندگاني كه حاضر ميشوند به كميسيونهايي مثل اصل ۹۰ بروند، ايثارگر شناخته ميشوند.
برخي از نمايندگان براي ورود به كميسيونهايي نظير امنيت ملي و سياست خارجي تلاش ميكنند به هر صورت ممكن ثابت كنند كه در اين حوزه داراي مدرك تحصيلي يا در حوزه امنيتي و سياسي مسئوليت داشتهاند. به نظر ميرسد دو عامل ميتواند در اين جهتگيري مؤثر باشد؛ اول اينكه اشراف اطلاعاتي در برخي كميسيونها بيشتر است و فرد ميتواند از رانت اطلاعات براي منافع، تحليل و پيگيري برخوردار باشد.
عامل دوم اينكه نام كميسيونها طوري است كه به صورت اتوماتيك فرد وارد شده به آن را متخصص جلوه ميدهد. چرا براي كميسيون اصل ۹۰ اينگونه نيست؟ چون كسي بايد در آنجا خدمت كند كه به معناي واقعي كلمه براي احقاق حق مردمي كه براي تظلمخواهي به مجلس ميآيند، پنجه در پنجه اصحاب قدرت بيندازد يا در طول چهار سال فقط مشكلات مستقيم مردم را پيگيري كند، لذا بايد بتواند بدون امتيازخواهيهاي حاشيهاي و بدون واهمه مشكلات مردم را دنبال نمايد. به نظر ميرسد نازكي كار و كلفتي نان باعث عدم اقبال به برخي از كميسيونهايي ميشود كه متأسفانه در طول ساليان متمادي، مجلس فكري براي آن نكرده است.
تغيير آئيننامه داخلي مجلس ميتواند به اين موضوع كمك نمايد. به نظر ميرسد شاخصگذاريهاي درون آئيننامه داخلي موجب گرايش به كميسيونهاي خاص ميشود و كميسيونهايي كه با مسائل مالي يا مسائل محرمانه ارتباط دارند، شلوغ ميشوند.
ضوابط داخلي مجلس ميتواند طوري تنظيم شود كه منزلت به كميسيونهاي كمطرفدار برگردد. آئيننامه مجلس ميتواند به صورتي باشد كه براي واردشوندگان به كميسيونهاي كممنزلت، سياستهاي تشويقي يا انگيزشي پيشبيني نمايد يا رئيس مجلس و نواب آن محور اصلي اين كميسيونها باشند. در مجلس هشتم چندين پزشك در كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي حضور داشتند.
چرا اينگونه بود؟ مجلس نهم ميتواند براي يك بار اين هرم را وارونه نمايد و با تغيير ضوابط به اين مسئله پايان دهد. زيبنده نمايندگان محترم مجلس نيست كه در بيرون از مجلس علل هجوم آنان به كميسيونهاي خاص يا عدم اقبال آنان از كميسيوني ديگر را به مسائلي غير از خدمتگزاري ارجاع دهند. اگر مردم چنين تحليل نمايند كه خدمتگزاري عدم استقبال از برخي كميسيونها به علت پردردسر بودن آنها يا نداشتن قدرت و اهرم، بدهبستان است، شأن نمايندگي با چالش مواجه خواهد شد.
بنابراين هنر نماينده بايد اين باشد كه جهتگيري خود را به حوزههايي ارجاع دهد كه تعاملات مردمي آن از تعاملات حكومتي بيشتر است. مردم و خصوصاً توده توقع دارند نمايندگان حدفاصل آنها و اصحاب قدرت و ثروت باشند و به عنوان پناهگاه آنان به حساب آيند.
آيا كميسيون اصل ۹۰ نميتواند اين مهم را انجام دهد كه نمايندگان محترم از آن گريزان هستند؟
به نظر ميرسد هويت برخي كميسيونها، در حوزه انتخابيه و حل مسائل مالي آن انتصابات استاني و شهرستاني رابطهاي دو سويه را با دولت ايجاد ميكند و براي دوره بعدي نيز ميتواند زمينهاي مثبت را ايجاد نمايد. اما در نظام جمهوري اسلامي ايران نگاه اينگونه به عرصه خدمتگزاري شايسته نيست چرا كه هنر مسلمان در كارايي بيشتر و گمنامي است. اين ارزش ديني و اسلامي بايد در مجلس ظهور و بروز داشته باشد تا اسلامي بودن و مردمي بودن مجلس همتراز انقلاب اسلامي جلوه نمايد.
لذا لازم است نمايندگان محترم هوشمندانه و ايثارگرانه خطوط تماس بين مجلس و مردم را در اولويت خدمتگزاري خود بدانند و اصالت را به عرصههاي رجوع مردم (كميسيون اصل ۹۰) بدهند. اين ايثار و زحمت حتماً پاداش دنيوي و اخروي را توأمان به همراه خواهد داشت.
