فارس: اندیشکده «مطالعات راهبردی بگین سادات» در مقالهای به قلم «شلومو سسانا» به موضوع هستهای شدن ایران و پیامدهای آن برای اسرائیل اشاره کرده است. در این مقاله آمده است که ایران در صورت هستهای شدن نفوذ خود را در خاورمیانه افزایش میدهد و این باعث تضعیف اسرائیل و آمریکا خواهد شد.
* یکی از مباحث میان متخصصین اسرائیلی این بود که آیا میتوان به آمریکا اعتماد کرد یا خیر
پنج متخصص اسرائیلی در زمینه سیاستهای خاورمیانه و بینالملل و از اعضای اندیشکده «مطالعات استراتژیک بگین-سادات» در میزگردی شرکت کردند. موضوع این جلسه علاوه بر تهدید هستهای از جانب ایران، این بود که آیا اسرائیل باید به آمریکا اعتماد کند یا خیر، و آیا توان بازدارندگی آمریکا در منطقه پایان یافته است یا خیر.
* رئیس اندیشکده «مطالعات استراتژیک بگین سادات» اظهار کرد تنها راه توقف ایران حمله به این کشور است
هفت سال پیش، پروفسور «افرائیم اینبار» مقالهای نوشت با این مضمون که باید از اسرائیل حمایت کرد تا برای جلوگیری از رسیدن ایران به سلاح هستهای به این کشور حمله کند. «اینبار» که یک دانشمند سیاسی و اکنون رئیس اندیشکده «مطالعات استراتژیک بگین سادات» در «دانشگاه بار ایلان» است، اکنون از این خوشحال است که هر روز اسرائیلیهای بیشتری به همین نتیجه میرسند.
* «اینبار» : ما تا کنون درست تحلیل کردهایم، این بار هم تحلیلمان درست است
وی اظهار کرد: «ما واقعگرا هستیم؛ نه صرفاً محافظهکار.» «اینبار» همچنین این مطلب را یادآوری کرد که تحلیلهای گذشته همکارانش درباره «بهار عربی»، شدت گرفتن رقابت تسلیحاتی، روند صلح [فلسطین و اسرائیل]، و تحول در سیاستهای ترکیه صحیح بوده است.
* اسرائیل برای پیشبینی گام بعدی ایران باید بداند این کشور چه هدفی را برای خود تعیین کرده است
«اینبار» در ابتدای هر نیمسال تحصیلی، در درس «جنگ و استراتژی» خود به دانشجویان میگوید دو فاکتور مهم در روابط بین کشورها وجود دارد: کدام کشور میتواند به دیگری بیشتر آسیب برساند؛ و کدام کشور میتواند درد بیشتری را تحمل کند. وی میخواهد این دو معادله را درباره ایران نیز پیاده کند. وی معتقد است: «ما باید از خود بپرسیم ایرانیها چه هدفی را برای خود تعیین کردهاند و برای رسیدن به این هدف تا چه میزان درد را حاضرند تحمل کنند. تنها از این راه است که میتوانیم بفهمیم فردا چه اقدامی انجام خواهند داد.»
* دولت ایران از عاقبت «معمر قذافی» درس گرفته و نمیخواهد تسلیم غرب شود
«اینبار» عنوان کرد: «تنها راه متوقف کردن ایران حمله نظامی است. به نظر من تحریمها فایده ندارند. مقامات تهران بمب هستهای را بیمهنامه دولت خود میدانند. آنچه موجب تقویت این عقیده آنان میشود رفتار غرب در برخورد با حکومت لیبی است. »معمر قذافی برنامه تسلیحات هستهای خود را به خاطر غرب رها کرد و در نهایت از قدرت کنار زده شد. اگر وی به سلاح هستهای دست پیدا کرده بود، احتمالاً غرب کاری به کارش نداشت.
* سیاست بازدارندگی در منطقهای مثل خاورمیانه فاکتوری بسیار مهم است
«اینبار» ادامه داد: «اگر دولت ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند، اعمال یک سیاست بازدارندگی مؤثر علیه این کشور در آینده دشوار میشود. من همچنین با این نظریه موافق نیستم که توان اسرائیل در ضد حمله باعث اجتناب ایران از آغاز حمله میشود؛ زیرا تقابل بین ما روندی متغیر و نیازمند آن است که اسرائیل خود را متناسب با تواناییهای دشمنانش تقویت کند. دستیابی ایران به سلاح هستهای موجب آغاز رقابت هستهای خواهد شد. در منطقه فشردهای مثل خاورمیانه سیستمهای بازدارندگی و فاصله کم میان کشورها فاکتورهایی بسیار مهم هستند.»
- به هیچکس اعتماد نکنید
«اینبار» در اظهار نظرهای خود هیچ ابایی ندارد؛ از دیدگاه وی اسرائیل نباید به آمریکا اعتماد کند. دوره بازدارندگی آمریکا در منطقه به پایان رسیده است. آمریکا در کوتاهمدت با مسائل انتخاباتی خود مشغول است؛ در بلندمدت نیز مشخص نیست که آیا دیگر فرصتی برای حمله به ایران باقی میماند یا خیر. حتی در صورتی که این فرصت هم از دست برود، باز آمریکاییها معتقدند با مذاکره میتوان همه چیز را حل کرد. قولهایی که آمریکاییها میدهند، تا یک ماه دیگر هم اعتبار ندارد. تاریخ روابط آمریکا و اسرائیل نشان میدهد که بسیاری از قولهای آمریکا عملی نشدهاند؛ مثل نامه «بوش» درباره شهرکهای اسرائیلی که اوباما به آن اعتنایی نکرد.
* اگر اسرائیل بخواهد به ایران حمله کند، کل جامعه جهانی در مقابلش صف خواهد کشید
«اینبار» اظهار میکند: «کشورها تابع منافع خود و این منافع نیز متغیر هستند. در هر حال باید واقعگرا باشیم. جهان به دنبال آرامش است. جهان به دنبال نفتی با قیمت مناسب است. اگر اسرائیل این آرامش را به هم بزند و در ثبات اقتصاد جهانی اخلال ایجاد کند، جامعه جهانی هرچه از دستش بر بیاید انجام خواهد داد تا از حمله نظامی اسرائیل [به ایران] جلوگیری کند.
* در صورتی که به ایران حمله کنیم، واکنش این کشور غیر قابل پیشبینی خواهد بود
«اینبار» علیرغم عقاید محکمش، خود میداند که اگر قرار باشد اسرائیل یا آمریکا حملهای نظامی را آغاز کنند، پاسخ ایران غیر قابل پیشبینی خواهد بود. وی تصریح میکند: «ممکن است ایران از موشک استفاده کند. قبلاً شاهد این قضیه بودهایم. باید همواره حواسمان باشد که اگر حمله نکنیم چه هزینهای متحمل میشویم و اگر سلاح هستهای نداشته باشیم چه هزینهای باید بپردازیم. این احتمال هم وجود دارد که ایران هیچ کاری نکند و هیچ پاسخی ندهد.» با این حال، «اینبار» این هشدار را هم میدهد: «از طرف دیگر، به عقیده من اگر دولت ایران به این نتیجه برسد که بالأخره از قدرت در این کشور کنار خواهد رفت، توانایی آسیب رساندن به اسرائیل را دارد؛ و اگر بخواهد از صحنه خارج شود و به تاریخ بپیوندد، ترجیح میدهد به عنوان دولتی شناخته شود که به اسرائیل آسیب رساند. به همین دلیل هم هست که نباید بگذاریم با رسیدن به سلاح هستهای در حقیقت وارد صحنه شود.»
- تحریمهای بیارزش
پروفسور «ایتان گیلبوا» عضو «مرکز مطالعات استراتژیک بگین-سادات»، استاد «دانشگاه بار-ایلان»، و متخصص در سیاستهای خاورمیانهای آمریکا و همچنین دیپلماسی بینالمللی است؛ وی معتقد است آمریکا نباید به ایران اجازه دهد به سلاح هستهای دست پیدا کند. وی میگوید: «اگر ایران هستهای شود، آمریکا موقعیت را در خاورمیانه و نفوذش را در جهان از دست خواهد داد. آمریکاییها خود این را میدانند و به همین خاطر است که دائماً اعلام میکنند به ایران این اجازه را نخواهد داد.»
* هستهای شدن ایران به معنای نفوذ جمهوری اسلامی در منطقه خاورمیانه است
«گیلبوا» ادامه میدهد: «هستهای شدن ایران یعنی از این به بعد جمهوری اسلامی است که بیشترین نفوذ را در دولتهای خاورمیانه خواهد داشت، نه آمریکا. اگر چنین اتفاقی رخ دهد، مسلماً تمام گروههای تندرو در منطقه قدرت خواهند گرفت و در نهایت منجر به صدمه زدن به اقتصاد جهانی و بازارهای انرژی دنیا، و کاهش توانایی کشورها در نظارت بر اجرای معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای خواهند شد.»
* دولتمردان آمریکایی معتقدند جلوگیری از هستهای شدن ایران غیر ممکن است
«گیلبوا» همچنین برای حمایت از دیدگاه خود به اصول عملی آمریکا اشاره میکند. به عقیده وی: «ما اکنون با اعتبار دولت آمریکا سر و کار داریم. مقامات واشنگتن میگویند از هرچه دارند مایه خواهند گذاشت. این سخنان به عقیده من صرفاً شعارهایی توخالی است. بسیاری از دولتمردان آمریکایی به علاوه برخی از افراد خارج از دولت این کشور معتقدند جلوگیری از رسیدن ایران به سلاح هستهای غیر ممکن است. این افراد میگویند هزینه ایران غیر هستهای از هزینه ایران هستهای بیشتر است.»
* یا باید برنامه هستهای ایران را محدود و از سیاست بازدارندگی استفاده کنیم و یا در آن واحد هم از مهار و هم از بازدارندگی استفاده نماییم
«در صورتی که ایران هستهای شود، دو گزینه برای ما باقی میماند: یا باید برنامه هستهای این کشور را محدود و از سیاست بازدارندگی حمایت کنیم و یا این که هم ایران را مهار کنیم و هم از بازدارندگی استفاده کنیم. آمریکاییها در سخنان خود میگویند که بازدارندگی گزینهای عملی نیست. اما از سوی دیگر خبر میدهند که به هیچ کشوری اجازه حمله به اسرائیل را نخواهند داد. مقامات واشنگتن نمیخواهند در شرایطی قرار بگیرند که مجبور شوند بین ایران هستهای و عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی یکی را انتخاب کنند.»
* هدف متفاوت غرب و ایران از شرکت در مذاکرات
«آمریکاییها در حال حاضر میخواهند تا ناپدید شدن آخرین کورسوی امید، از گزینه مذاکره استفاده کنند و ایرانیها هم گفتگو را از گزینههای خود حذف نکردهاند. اکنون این سؤال مطرح است: مذاکرات را بر چه اساسی باید برگزار کرد؟ ایران میخواهد از مذاکرات استفاده کند تا در برنامه هستهای خود پیش برود. از سوی دیگر، آمریکاییها میخواهند از مذاکرات برای توقف برنامه هستهای ایران استفاده کنند؛ و باز هم افرادی در اسرائیل و جاهای دیگر پیدا میشوند که میگویند: بگذارید گزینه مذاکره را امتحان کنیم. اما چرا؟ آلمان، انگلیس و فرانسه پنج سال با ایران مذاکره کردند و راه به جایی نبردند؛ و در نهایت هم به این نتیجه رسیدند که این کشور آنها را فریب داده است تا برنامههای خود را پیش ببرد. بنابراین هر تلاشی توسط غرب برای مذاکره با ایران یعنی اقدام به سود این کشور.»
* تا زمانی که ایران را به اقدام نظامی تهدید نکنیم، به برنامه هستهای خود ادامه خواهد داد
«تحریمها و مذاکرات تنها در صورتی فایده خواهند داشت که ایران را به حمله نظامی نیز تهدید کنیم. از آن جایی که آمریکاییها از این تهدید استفاده نکردهاند، ایرانیها با خود میگویند زندگی در تحریم کمی دشوار است؛ اما ایرادی ندارد؛ در عوض میتوانیم برنامه هستهای خود را ادامه دهیم.»
- آمریکا گمراه شده است
دیدگاه پروفسور «جاشوا تیتلبائوم» متخصص در امور عربستان و کشورهای حوزه خلیج فارس، نسبت به دیگران کمی بدبینانهتر است. به عقیده وی آمریکاییها و اسرائیلیها هیچ کدام واقعیتهای خاورمیانه را درک نکردهاند. «از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ تا کنون، مقامات عربستان به تدریج اعتماد خود را به مهمترین متحد خود یعنی آمریکا از دست دادهاند. سیاستهای آمریکا در حوزه خلیج، همگی به ضرر عربستان تمام شده است. وقوع بهار عربی در منطقه باعث ضعف شدید این کشور شده است. ریاض طبیعتا از خود میپرسد: آیا آمریکا از متحدان خود در منطقه اینگونه حمایت میکند؟ واشنگتن این گونه از «حسنی مبارک» حمایت میکند؟ اینگونه از «زینالعابدین بن علی» در تونس حمایت میکند؟
* بیاعتمادی عربستان به آمریکا و نگرانی این کشور درباره ایران
«عربستان هم درباره مسئله هستهای ایران نگران است؛ اما این را هم میداند که دولت کنونی در آمریکا ظرفیتهای بسیار محدودی دارد. یکی از نتایج سیاستهای شکست خورده آمریکا قیام شیعیان در بحرین بود؛ این قیام توسط فقط ۱۲ درصد از جمعیت بحرین صورت گرفت که در نزدیکی منطقهای نفتخیز زندگی میکردند. عربستان به بحرین به عنوان یک کشور تحتالحمایه نگاه میکند؛ بنابراین حضور گسترده ایران در بحرین، مانند استفاده از موشکهای شوروی در کوبا است.» «تیتلبائوم» اضافه میکند: «اقدامات آمریکا باعث شده عربستان به این نتیجه برسد که باید استقلال بیشتری کسب کند.»
* غرب نمیتواند جهان اسلام را درک کند
پروفسور «زئف ماگن» عضو «مرکز مطالعات استراتژیک بگین-سادات»، متخصص در زمینه اسلام و ایران و اکنون مدیر «دپارتمان تاریخ خاورمیانه» در «دانشگاه بار-ایلان» است. به عقیده وی غرب از اتفاقات درون ایران و روابط این کشور با غرب و اسرائیل کاملاً غافل است. وی از سخنرانی ماه گذشته «شیمون پرز» در واشنگتن انتقاد کرد؛ زیرا «پرز» در این سخنرانی به مردم ایران گفته بود تا به گذشته برجسته خود برگردند و اسلامگرایی را رها کنند. به گفته «ماگن» : «این غفلت در ارزیابیهای اطلاعاتی غرب از ایران و تلاش کشورهای غربی برای یافتن بمب در این کشور نیز مشهود است.» وی معتقد است حتی با صرفاً گوش دادن به حرفهای مقامات ایرانی نیز میتوان به این نتیجه رسید که این کشور در حال ساخت بمب هستهای است.
* ایران انگیزههای بسیاری برای ساخت سلاح هستهای دارد
«ماگن» تصریح میکند: «ایرانیها برای ساخت بمب اتمی دلایل بیشماری دارند. اگر من هم رئیسجمهور ایران بودم، مطمئناً سلاح هستهای تولید میکردم. ایران در حلقه دشمنان سنتی خود قرار دارد: از روسیه گرفته تا عربستانی که تحت تسلط اهل تسنن است. جمهوری اسلامی دارد از اسرائیل برای متحد کردن و رهبری جهان اسلام استفاده میکند.»
* دلیل تلاش مسلمانان برای آزادسازی بیتالمقدس
«از آنجا که مکه تحت کنترل فرقه ضد تسنن» وهابیت است، نمیتواند نقطه مشترک جهان اسلام باشد؛ بنابراین تنها یک مکان دیگر وجود دارد که میتواند همه فرقههای اسلام را دور خود جمع کند و آن هم بیتالمقدس است. دلیل تلاش مسلمانان برای آزادسازی بیتالمقدس نیز همین است. دو سر این ماجرا هم به دو زبان مجزا حرف میزنند و هم دیدگاه کاملاً متفاوتی از یکدیگر دارند. درک ماهیت واقعی حکومت الهی برای ما بسیار دشوار است. غرب این واقعیت را درک نمیکند؛ مردم در جهان اسلام، قرآن را ختمالکلام میدانند.
* غرب انگیزه واقعی پشت رویدادهای جاری در مصر را درک نمیکند
«اینجا در اسرائیل، افراد همیشه به دنبال معنایی مخفی در سخنان مسلمانان هستند. میپرسند: خب، منظور از این حرف چیست؟ آیا مسئله سیاسی است؟ اقتصادی است؟ این همان اشتباهی است که ما همواره مرتکب میشویم. در تحلیل رویدادهای جاری در مصر نیز همین اشتباه را میکنیم. همین شد که به اشتباه رویدادهای مصر را تلاش مردمی مظلوم برای رسیدن به حقوقشان تفسیر کردیم. مسلماً در میان مردم مصر افراد بسیاری به دنبال حقوق خود نیز هستند؛ اما آنچه در حقیقت میخواهند، معنای واقعی زندگی بر اساس تعلیمات اسلام است. دلیل اهمیت رویدادهای جهان اسلام همین است؛ کاملاً هم واضح است؛ اما مقامات غربی نمیتوانند این را درک کنند.»
* دیدگاه مردم مصر درباره رژیم صهیونیستی
«از دیدگاه مردم مصر، ما اسرائیلیها مدتها است مفهوم زندگی را گم کردهایم. این افراد قبلاً به ما میگفتند» موجودیت صهیونیستی. اما اکنون به ما میگویند «موجودیت بازاری». از نظر آنها تنها دلیل ما برای زنده بودن، این است که خرید کنیم. به ما نگاه میکنند و میگویند: [اسرائیلیها] زندگی را نفهمیدهاند.
- قدرت آمریکا
پروفسور «هیلل فریش» دانشمند سیاسی، متخصص در سیاستهای خاورمیانه و استاد «دانشگاه بار-ایلان» است. وی همچنین عضو «مرکز مطالعات استراتژیک بگین-سادات» و نویسنده کتابی درباره روابط بین فلسطین و اسرائیل است. نظریه اصلی وی از این قرار است که در طول ۲۰ سال اخیر، تقابل شدید میان اسرائیلیها و فلسطینیها به یک جنگ سرد عربی تبدیل شده است.
* عدم تناسب میان قدرت اقتصادی و قدرت نظامی عربستان موجب میشود آمریکا تسلط خود را بر این کشور حفظ کند
به عقیده «فریش»، آمریکاییها در حال حاضر سرگرم مبارزه با یک امپراتوری دیگر هستند: چین. وی با این وجود اشاره میکند: «ما با مشکل ایران مواجه هستیم؛ کشوری که میتواند معادله جنگ سرد بین اهل سنت و شیعیان را تغییر دهد. آمریکاییها میدانند که میان قدرت اقتصادی و قدرت نظامی عربستان و متحدانش تناسبی وجود ندارد؛ بنابراین واشنگتن میتواند تسلط خود را بر این کشورها حفظ کند.»
«فریش» در اینباره با سایر همکارانش مخالف است: «آمریکاییها تعهدی دارند. مردم فکر میکنند واشنگتن در حال نزول است و اکنون آماده نیست تا اقدامی انجام دهد؛ اما [به نظر من] آمریکا توانایی عمل به وعدههایش را دارد.»
* به عقیده «فریش» آمریکا پس از جنگهای عراق و افغانستان اکنون به کشوری قدرتمند تبدیل شده است
وی میگوید: «آمریکا پس از جنگ در عراق و افغانستان، به کشوری قدرتمند تبدیل شده است. به عقیده من اگر لازم شود، آمریکا میتواند از پس ایران بر بیاید؛ و این جنگ برای آمریکاییها دشوار نخواهد بود. من فکر میکنم ایرانیها هم این توازن قدرت را به خوبی درک میکنند. اما آنچه برای ما مایه تأسف است این که مقامات ایران آنقدر باهوش هستند که آمریکا را وادار به حمله نظامی نمیکنند.»
