قلعه ایرج ورامين،بزرگترين بناي خشتي جهان

قلعه ایرج دژی باستانی است در نزدیکی شهر پیشوای ورامین در استان تهران . ابعاد این قلعه بزرگ خشتی در حدود ۱۴۴۰ در ۱۲۸۰ متر است . امروزه از چهار دروازه آن ، تنها دروازه اصلی باقی مانده است .
به باور برخی ، قلعه ایرج همان دژ وارنا است که در « وندیداد » نام آن آمده ‌است .این قلعه یکی از بزرگترین قلعه های ایران به حساب می آید این قلعه به شکل مستطیل است و ساختمان آن با خشت و گل ساخته شده . قلعه ایرج یکی از قلعه های خشتی مهم جهان است که با ارتفاع ۵۰ فوت ، وسعت ۲۰۰ هکتار و ابعاد ۱۲۰۰ در ۱۰۰ متر در دوران ساسانی ساخته شده است . البته باستان شناسان به علت نبود کاوش های مورد نیاز، نظرقطعی درباره قدمت آن نداده اند .
ابعاد داخلی شمال - جنوب قلعه ایرج ورامین ۱۲۱۴ متر و ابعاد شرقی - غربی آن ۱۱۵۰ متر است که با هیچ یک از قلعه های خشتی و تاریخی جهان قابل مقایسه نیست .
این بنای تاریخی که بزرگترین قلعه خشت و گل دفاعی جهان به شمار می رود در سمت شمال جاده ارتباطی ورامین به پیشوا قرار گرفته و در ۴ جهت بنا، دروازه هایی به منظور فراهم ساختن امکان ورود و خروج به درون این بنای ساخته شده است .از چهار دروازه تنها دروازه اصلی که در شمال شرقی این گنجینه عظیم واقع شده هنوز پس از گذشت قرن ها پایدار باقی مانده است .در وندیداد آمده است : « اهورا مزدا گفت آفریدم قلعه ای چهار گوش با نام وارنا » . برخي کارشناسان و متخصصان تاریخی این قلعه را همان قلعه ایرج ورامین می دانند .
قلعه ايرج نيز همچون بسیاری از محوطه های تاریخی کشور به دلیل عوامل طبیعی ، انسانی و ساخت و سازهای بی رویه دچار صدمات جدی شده به همین دلیل مهمترین اقدامی که می ‌تواند این محوطه های ارزشمند را از تخریب تدریجی نجات دهد ، تهیه و تدوین طرح جامع ساماندهی بوده و این اقدام خوشبختانه در حال حاضر در قلعه ایرج در حال اجرا است .