یکی از خبرهای مهم این روزها انتخاب دکتر فرهاد دانشجو به جای دکتر جاسبی به عنوان مدیر دانشگاه آزاد اسلامی است که پس از انتخاب توسط هیئت امنای دانشگاه آزاد، توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی تأیید شد و هم اکنون منتظر امضای حکم از سوی رئیس هیئت امنای دانشگاه آزاد است. به همین دلیل برآن شدیم تا مروی مختصر بر روند دانشگاه آزاد در این سالها داشته باشیم، چرایی و چگونگی این تغییر مدیر را شرح دهیم و به آینده این دانشگاه بپردازیم.
دانشگاه آزاد چگونه تأسیس شد؟ حجتالاسلام والمسلمين هاشمي رفسنجاني در ۳۱/۲/۱۳۶۱ در خطبههاي نماز جمعه تهران از طرحي به نام دانشگاه آزاد اسلامي سخن گفت كه لازم است توسط متفكران تقويت شود ولي شكل كلي آن شبيه به اداره حوزههاي علميه است منتهي در تمامي علوم. ايشان تاكيد كردند كه اگر خرج دانشجو بالاست به خاطر فضاي دانشگاه و اساتيد و كارمندان است ولي وقتي طلبه درس ميخواند تقريبا هيچ خرجي ندارد و آن خرجهايي را هم كه دارد بعد از تحصيل از طريق تبليغ به مدرسه برميگرداند. اين ايده كه هاشمي رفسنجاني ميگويد توسط بنده و دوستان من، جناب رئيس جمهور و نخست وزير و بعضي از دوستان در ستاد انقلاب فرهنگي مطرح شده در واقع براي ايجاد يك حركت جدي براي علم بيان شده بود. [۱]
در مورد اتفاقات پس از آن دكتر جاسبي ميگويد: «جناب آقاي هاشمي رفسنجاني، اساسنامه اين دانشگاه و طرح آن را خدمت حضرت امام رضوان ا... تعالي عرض كردند و حضرت امام در حقيقت با تأييد و كمك ۱۰ ميليون ريالي خود، پايه اوليه و اصلي اين دانشگاه را پيريزي كردند.» [۲]
در آذر ماه همان سال اساسنامه دانشگاه نوشته شد كه بر اساس آن دانشگاه مؤسسه عامالمنفعهاي معرفي گرديد كه همه هزينههاي آن صرف امور مربوط به دانشگاه ميشود. ۳ ماه بعد ۴/۱۲/۱۳۶۱ موجوديت دانشگاه آزاد اسلامي رسما اعلام ميشود.
رئیس دانشگاه آزاد در سال ۶۱ چگونه انتخاب شد؟ هیئت موسس دانشگاه در ۱۱/۹/۱۳۶۱ در اولین اساسنامه دانشگاه آزاد اسلامی، ساختار سازمانی دانشگاه را بر سه رکن «شورای عالی»، «رئیس دانشگاه» و «شورای مرکزی» بنا نهادند که مواد ۱۷ تا ۲۱ آن راجع به اختیارات و وظایف آنها صحبت میکند ولی در این اساسنامه صحبتی از مدت ریاست دانشگاه آزاد به میان نیامده است. همانطور که مشخص است رئیس دانشگاه توسط هیئت امنا انتخاب و به شورای عالی انقلاب فرهنگی معرفی شده است.
چند سال بعد در این اساسنامه اصلاحاتی صورت گرفت که این اصلاحات در ۱۲/۸/۱۳۶۶ به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید. در اساسنامه اصلاحی گر چه ساختار منسجمتری از دانشگاه ترسیم گردید و جایگاه قانونی آن از ثبات بیشتر برخوردار شد ولی اصول کلی اساسنامه اول تغییری نیافت که از آن جمله این بود که مدتی برای ریاست این دانشگاه لحاظ نگردید. [۳]
معترضین و حامیان مدیریت جاسبی چه کسانی بودند؟ o حامیان: جاسبی در سمت مدیریت دانشگاه آزاد حامیان مختلفی داشت؛ از حمایت هاشمی رفسنجانی به عنوان رئیس هیئت امنای دانشگاه آزاد از روند مدیریتی دانشگاه آزاد گرفته که گاه به تندی علیه منتقدین و مخالفین سخن میگفت تا مدیران واحدهای مختلف دانشگاه آزاد. در این بین عدهای از نمایندگان مجلس شورای اسلامی بویژه علی عباسپور تهرانی، رئیس کمیسیون آموزش مجلس هشتم نیز از حامیان جاسبی هستند.
o معترضین به مدیریت ثابت: عدهای از معترضین به دانشگاه آزاد خواهان تغییر مدیریت ثابت و اصلاح اساسنامه آن به منظور پویاتر شدن دانشگاه بودند و بعضا مدیریت طولانیمدت را دارای پتانسیل فساد اداری میدانستند ولی به شخص جاسبی اعتراضی نداشتند.
o معترضین با تلقی فساد اداری و اقتصادی و سیاسی: عدهی دیگری از معترضین نه تنها با معترضین ذکر شده همرای بودند بلکه این فساد اداری و بعضا اقتصادی و سیاسی را بالفعل میدیدند و یکی از عوامل آن را هم دکتر جاسبی میدانستند. این عده به طور مشخص از «استخدام غیرقانونی اساتید»، «مدرک دادن به مدیران برای تاثیرگذاری دلخواه بر سازمانها و شرکتها و حتی مجلس»، «فضای تنگ سیاسی دانشگاه آزاد»، «زمینخواری» و از همه مهمتر «بازی دانشگاه آزاد در پازل فتنه ۸۸» را مهمترین موارد تخلف جاسبی میدانند. [۴]
از چه زمانی تغییر رئیس دانشگاه آزاد جدی شد؟ با روی کار آمدن مجلس هفتم و پس از آن دولت نهم، روند اعتراضات به دانشگاه آزاد بالا گرفت و مطالبات دانشجویی جدیتر از گذشته و با امید بیشتری پیگیری شد. دکتر احمدینژاد در ابتدای ریاست جمهوری و به طور مشخص در مهر ۸۴ به طور تلویحی از شهریه بالای دانشگاه آزاد انتقاد کرد و ابراز امیدواری کرد که دانشگاه آزاد همکاری مثبتی در این زمینه با دولت داشته باشد. انتقادی که پس از مدت اندکی به هشدار رئیس جمهور مبنی بر جریمه شدن دانشگاه آزاد در صورت مناسب نبودن شهریهها منجر شد.
از طرفی دیگر کمیسیون اصل ۹۰ مجلس هفتم نیز تحت عنوان «گزارش تحقیق و تفحص از مراکز آموزش عالی» وارد عمل شد. تحقیق و تفحصی که در خرداد ۸۶ منجر به ارائه اولین گزارش در این رابطه شد.
پس از آن روند تغییرات دانشگاه آزاد اسلامی جدیتر دنبال شد. شورای عالی انقلاب فرهنگی در آبان ۸۷ موضوع تغییرات اساسنامه این دانشگاه را اعلام کرد که در این اصلاحیه مسایل مربوط به مدیریت از جمله شیوه انتخاب مدیران و انتخاب هیئت امنای دانشگاه مدنظر بود. بالاخره پس از تلاشهای فراوان اساسنامه اصلاحی در آبان ۸۹ به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید و قرار شد در اولین جلسه هیئت امنای دانشگاه آزاد برای تعیین ریاست آن تصمیم گرفته شود. اصلاحیهای که یک باعث تغییر ترکیب هیئت امنا شد و البته نکته شاخص آن انتخاب مدیر دانشگاه آزاد برای مدت ۴ سال بود.
در واقع مهمترین عوامل تغییر و اصلاح دانشگاه آزاد اسلامی و مدیریت آن را میتوان مطالبات دانشجویی، دولت و مشخصا شورای عالی انقلاب فرهنگی و گزارش تحقیق و تفحص مجلس شورای اسلامی دانست.
جلسه هیئت امنای دانشگاه آزاد هم ۱۳ ماه پس از اصلاح اساسنامه توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی در ۳۰/۹/۹۰ تشکیل شد که در آن مقرر شد تعیین رئیس پس از تحویل رزومه کاندیداها تا ۱۰ دی ماه، در تاریخ ۲۱ دی ماه مشخص شود. بالاخره در جلسه ۲۱ دی ماه دکتر فرهاد دانشجو به عنوان رئیس دانشگاه آزاد انتخاب شد و مدیریت ۲۹ ساله جاسبی به نظر تمام شده آمد. این انتخاب هیئت امنا باید به تایید شورای عالی انقلاب فرهنگی میرسید تا دارای جایگاه قانونی باشد که این امر هم در ۲۷ دی ماه محقق شد. حال شروع به کار مدیر جدید دانشگاه آزاد در انتظار امضای حکم از سوی رئیس هیئت امنا یعنی هاشمی رفسنجانی است.
مقاومت در برابر تغییرات روند ذکر شده به همین سادگی به دست نیامد. مقاومتها در برابر این تغییرات بسیار زیاد بود. از مقاومت گروهی از مدیران واحدهای مختلف دانشگاه آزاد، تا برخی نمایندگان مجلس و حمایت همه جانبه رئیس هیئت امنا از روند فعلی مدیریت دانشگاه آزاد. در این بین اتفاقات تلخی مانند رای مجلس به وقف دانشگاه آزاد رخ داد که با هشیاری دانشجویان جبران شد. این مقاومتها در روزهای اخیر شکل دیگری به خود گرفته است. امضای طومار در حمایت از جاسبی توسط برخی از مدیران واحدهای مختلف دانشگاه آزاد در پی دستورالعملی از طرف سازمان مرکزی دانشگاه آزاد، [۵] تشکیل ستاد عملیات روانی در ارگان مطبوعاتی دانشگاه آزاد، [۶] و اذعان برخی از نزدیکان هاشمی رفسنجانی به این باور ایشان که رایگیری توسط جناح دولتی هیئت امنا را غیرقانونی میدانند [۷] از جمله این مقاومتها است.
البته بر خلاف تمامی این مقاومتها، عملكرد شجاعانه شوراي انقلاب فرهنگي در اصلاح اساسنامه و همچنين اخيرا تاييد دكتر دانشجو توسط اين شورا قابل تقدير است.
آیا تنها تغییر رئیس کافی است؟ نکته دیگری که نباید از آن غافل ماند این است که تنها تغییر رئیس دانشگاه آزاد برای اصلاح آن کافی نیست. اساسنامه اصلاحی جدید که به تصویب شورای انقلاب فرهنگی رسیده قطعا راهگشای روند جدید دانشگاه آزاد خواهد بود و باید منتظر ماند و دید که آیا مدیر جدید دانشگاه آزاد قدرت تغییر و اصلاح مدنظر مخالفین جاسبی را دارد؟
پاورقی:
[۱]- به نقل از جلد ۴ كتاب در مكتب جمعه چاپ سازمان انتشارات وزارت ارشاد
[۲]- سایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال
[۳]- کتاب شورای مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی (جلد اول)؛ سال انتشار ۱۳۸۶
[۴]- خبرگزاری فارس http://farsnews.com/newstext.php?nn=۱۳۹۰۱۰۳۰۰۰۰۰۷۷
[۵] و [۶]- به نقل از خبرنامه دانشجویان ایران
[۷]- به نقل از روزنامه جمهوری اسلامی
* قاسم صفایی نژاد 
