جهش بزرگ ارز در بازار ایران و تحریم بانک مرکزی از سوی امریکا تمایلات را برای سرمایه گذاری روی دلار سوق داد، به طوری که پس از توقف فروش سکه دولتی در شعب منتخب بانک ملی ایران، ارز به مقصد بعدی دلالان و سودجویان تبدیل شده است.
به گزارش «جوان» سیاستهای ارزی دولت، از سال گذشته تا کنون نوسانات زیادی را در بازار ایجاد کرده و راهکارهایی که در این باره درنظرگرفته شده است راه حلهایی نبوده که بتواند در میان مدت و بلند مدت مشکلات پیش آمده را برطرف کند. درطول هفته گذشته قیمت دلار از هزار و ۳۶۰ تومان به هزار و ۵۹۰ تومان رسید و پس از اندکی کاهش در روزهای چهار شنبه و پنج شنبه به رقم هزار و ۴۲۳ تومان رسید. این در حالی است که از ابتدای سال جاری تا کنون قیمت ارز در بازار کشور با افزایش بیسابقه ای همراه بوده است؛ بهایی که از هزار و ۱۰۰ تومان تا پایان آذرماه به ۱۵۰۰ توان رسیده و به نظر میرسد بازهم با افزایش روبه رو شود.
نگاهی به قیمت دلار در این ۹ ماه نشان میدهد که در ۱۰ روز آخر خرداد ماه سال جاری قیمت ارز حرکت رو به صعود خود را آغاز کرد که به بیش از هزار و ۲۰۰ تومان رسید، درهمان روزها بود که گفته شد دولت برای جمع آوری نقدینگی از بازار دلار را در نردبان افزاش قرار داده تا با این نقدینگی در واریز یارانهها مشکلی پیش نیاید.
بررسی قیمت ارز در آذرماه نشان میدهد که دلار در نخستین روز این ماه هزار و ۳۴۴ تومان بوده که طی هفت روز با چهار تومان افزایش به هزار و ۳۴۸ تومان رسيده است که با انتقاداتی همراه بود تا رئیس کل بانک مرکزی وارد گود شود و با برکناری معاون ارزی خود در روز هشتم آذرماه این اطمینان را بدهد که قیمت ارز را کاهش میدهد. درست از همان روز بهای ارز، روزهای رؤیایی را تجربه کرد و به هزار و ۶۰۰ تومان در پایان ماه رسید.
شکست بانک مرکزی در سياستهاي ارزی خود باعث شده تا رئیس جمهور شخصا وارد گود شده و به رئیس کل بانک مرکزی خود دستور دهد در سیاستهای ارزی خود تجدیدنظر کند.
وزیر امور اقتصادی و دارایی این موضوع را روز پنج شنبه اعلام کرد و گفت: سیاستهای عرضه و تخصیص ارز باید بازبینی شود و رئیس جمهور نیز در این خصوص دستور لازم را به بانک مرکزی داده است. سید شمس الدین حسینی در جلسه ملاقات مردمی شرق تهران در گفتوگو با خبرنگاران در خصوص نرخ ارز گفت: نرخ ارز در بازار توسط عرضه و تقاضا تعیین میشود و مدیریت نظام ارزی هم با بانک مرکزی است.هم اکنون با حجم عظیمی از تقاضای ارز در بازار مواجه هستیم و همین امر سبب نوسانات نرخ ارز شد.
مشکل ذخیره نداریم
اما اینکه افزایش قیمت دلار حاصل چه تصمیمی و چه سیاستی است که کارشناسان هریک از دیدگاه خود به آن نگاه میکنند. عضو کمیسیون اقتصادی مجلس در پاسخ به این سؤال که علت بالا آمدن یکباره قیمت دلار چه بود، گفت: ما برای مبادلات شرکتها، فعالان اقتصادی و کارخانجات هیچ مشکلی نداریم. آنچه در بازار دلار در داخل کشور انجام میگیرد، مربوط به تقاضای خرد است و آنچه این تقاضا را تحریک میکند، دلالی است.
حجت الاسلام محمدرضا مصباحی مقدم با تأکید بر اینکه ما مشکل ذخایر ارزی نداریم، گفت: فقط آنچه هست، این است که واردات دلار با مشکلات و محدودیتهایي روبهرو شده است که عدهای بازار را به این بهانه تحریک کردهاند. ما در مقابل برای تقاضای معقول دلار هیچ مشکلی برای عرضه نداریم ولی این مشکل بر اثر تقاضاي کاذبی است که بهوجود آمده و حتماً با اقدام مناسب دولت حل خواهد شد و این نگرانی روانی از بین خواهد رفت.
دولت و کسری بودجه
عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس هم با بیان اینکه دولت از افزایش قیمت ارز بخشی از کسری بودجه را جبران میکند، گفت:شورای پول و اعتبار، سود سپردهها را برخلاف آنچه در برنامه پنجم آمده پایین نگه داشته است.
جعفر قادری در گفتوگوبا فارس درخصوص وضعیت بازار ارز و سیاستهای بانک مرکزی اظهار داشت: وزیر اقتصاد و رئیس کل بانک مرکزی هر دو اذعان دارند که اشکالی که منجر به افزایش قیمت ارز شده در بازار نیست و مربوط به پایین بودن سود تسهیلات و سپرده بانکهاست.
قادری تصریح کرد: به نظر میرسد اگر دولت میخواست بازار را کنترل کند میتوانست بسته سیاسی بانک مرکزی را تغییر و سود سپردهها را افزایش دهد یا شرایط انتشار اوراق مشارکت را تعدیل میکرد تا بخش عمدهای از نقدینگی از طریق این دو راه جذب شود و نقدینگی سرگردان وجود نداشته باشد. عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس تأکید کرد: اگرچه رئیس کل بانک مرکزی میگوید باید بازار تعدیل شود اما اقدامی در این زمینه صورت نمیگیرد، شاید این کار عمداً انجام میشود تا بخشی از کسری بودجه را از این محل تأمین کند. وی با بیان اینکه این اقدام شیوه غلطی برای جبران کسری بودجه است، تصریح کرد: این کار منجر به تشدید سفتهبازی در بازار سکه و ارز میشود. قادری ضمن اشاره به اینکه درست است که افزایش نرخ ارز به نفع صادرکننده است، خاطرنشان کرد: با توجه به محدودیتهای کشور برای فروش کالاهای صادراتی و اینکه کالای صادراتی ما کششپذیری لازم را ندارد که با افزایش قیمتها، حجم صادرات به شدت افزایش یابد، بنابراین افزایش قیمت ارز در مقطع کنونی تنها هزینه واردات را افزایش میدهد و واحدهای تولیدی را با مشکل مواجه میکند.
دل زدگی در تولید
عضو هيئت علمی دانشگاه تهران هم به دلایل آشفتگی موجود در بازار ارز اشاره و تأکید کرد: وجود ساختار اقتصادی که عملا غیر تولیدی است سبب شده تا بازار از لحاظ نوسانات نرخ ارز آشفته شده و این موضوع با توجه به آینه نقدینگی که در راستای کاهش سود سپردهها از بانکها خارج شده، بر این وضعیت نابسامان افزوده است. ابراهیم رزاقی استاد دانشگاه هم با اشاره به اینکه سه سیاست در خصوص نرخ ارز در کشور وجود دارد، تصریح کرد: یکی از این سیاستها اين است که نرخ ارز متناسب با نرخ تورم تنظیم شود و دوم اینکه دولت عمدا به گونهای عمل کند که نرخ ارز تثبیت شود و سیاست سومی که در این خصوص دولتها در نظر میگیرند، نرخ ارز سیاست ژاپنی است و اکثر کشورهایی که در آستانه صنعتی شدن بودند این سیاست را به کار بردند و این سیاست به گونهای است که عمداً نرخ ارز نسبت به پول ملی بالا تعیین شود و سعی میکنند ارزی که از خارج تأمین میکنند به نسبت پول داخلی بسیار گرانبها باشد. وی در بخش دیگری از صحبتهای خود گفت: یکی از دلایل این است که نقدینگی بخش خصوصی به ۳۵۰ میلیارد دلار یا ۳۵۰ هزار میلیارد تومان رسیده است که بخش بزرگی از این ظرفیت به کارهای دلالی میپردازد چراکه این مقدار سرمایه با توجه به شرایط فعلی فقط در بازار دلالی سودآور است، دلالی و سفتهبازی بیشتر در بازار طلا و ارز یا هر چیز دیگری که سودآوری داشته باشد، اتفاق میافتد.
