خبر این بود ........!!! ۱۲رشته صنايع دستي در خراسان منسوخ شده و ۸ رشته ديگر هم در حال فراموشي است و......،!!!!
با شنيدن اين اخبار به این فکر می افتی که در کشورمان چند رشته صنایع دستی وجود دارد که یکی یکی در حال منسوخ شدن و يا در حال فراموشی است؟
صنایع دستی که از دیرباز با دستان هنرمند مردان و زنان شهرها و روستاها عجین شده ، و امروز نیز می تواند به عنوان ظرفیتی بزرگ در اشتغالزایی کشور مورد توجه دولتمردان قرار گیرد، تا علاوه بر ایجاد اشتغال برای هزاران جوان ، درحفظ و نگهداری این میراث باقی مانده از گذشتگان نیز قدم مثبتی برداشت. اما متاسفانه بدلیل کم توجهی برخی از مسئولین این صنایع کم کم در حال منسوخ شدن ، بدلیل فراموشی و بی توجهی به آن است. صنایع دستی هر خطه از سراسرکشورمان سرمایه ای به جز خلاقیت، نوآوری ،هنر و عشق نیاز ندارد که این سرمایه این روزها کمتر مورد توجه قرار گرفته ، بطوریکه مردم و جوانانی که باید میراث دار صنایع دستی این مرز و بوم باشند رفته رفته آن را به دست فراموشی می سپارند. صنایع دستی نقاط مختلف استان یزد نیز از جمله کوزه گری و سفال سازی از همین گروه می باشند که در صورت غفلت ،در حال فراموشی می باشد.
این درحالی است ،که در گوشه و کنار این خطه کویری جوانانی هستند که با تکیه بر همت والای خود و با سرمایه ای اندک ، اما نظری بلند، مایل به احیا و حفظ هنر دست پدران خود می باشند. در این راستا در فضایی کوچک هنرمندانی خلاق گردهم آمده و با استفاده از عنصر طبیعت، علاوه بر احیای این هنر (صنایع دستی ) روزی مختصری نیز جهت امرار معاش در سفره های خود می چینند. کارگاه سفال کوچک چند هنرمند جوان یزدی نیز نشات گرفته از این همت والاست. کارگاهی که زیرزمینی از فضای یک خانه قدیمی است. کل فضای این کارگاه که آقای رحیمدل و دوستانش در آن از خاک، عشق می سازند، یک اتاق ۱۲ متری و یک حیات ۴۰ متری است. این کارگاه چهار سال پیش کار خود را با سرمایه ای حدود ۲۰۰ هزار تومان آغاز کرد و اکنون به طور میانگین و بسته به سفارشات کار، شش نفر در این کارگاه فعالیت می کنند و از هنر خود برای خانواده هایشان نان می برند.
مسئول این کارگاه اظهار داشت : کار ما سفال نقش برجسته، سفال قالبی و سفالهای چرخی است ،واکنون به تولید آباژورهای دیواری مشغولیم و برای این کار، ۱۰ نفر را به کار گرفته ایم.
رحیمدل افزود: در این کارگاه انواع ظروف کاربردی و غذاخوری، ظروف تزئینی، آباژور دیواری، گلدان، مجسمه و .... تولید می شود و گاهی نیز سفارشهای متفرقه برای اجرای برخی طرحها در منازل و ادارات و هتلها داریم.
این هنرمند صنایع دستی در خاطره ای نه چندان دور به چهار سال پیش رفت ، به زمانی که نخستین سفارش خود را در این کارگاه گرفت.
وی عنوان کرد: اولین سفارش این کارگاه کوچک، اجرای نقشی سفالین بر بالای شومینه یک خانه بود. همه گروه همت و هنر خود را به کار گرفتند که نخستین کارشان مقبول طبع مشتری قرار گیرد.
آن زمان ۳۰ هزار تومان از سرمایه ۲۰۰ هزار تومانی خود را برای این طرح صرف کردند و در عوض ۴۰۰ هزار تومان دستمزد گرفتند.
رحیمدل از شور و شوق بچه ها از اولین دستمزد گفت و از زندگی ساده و سختی که امروز بسیاری از هنرمندان صنایع دستی می گذرانند. وی بیان کرد: خصلت صنایع دستی، سرمایه کم و ارزش افزوده بالاست و در این هنر از عنصر طبیعت استفاده می شود که برای تهیه آن نیاز به سرمایه گذاری کلان نیست و پس از آن است که هنرمند با دستان پرتوان خود نقشی از خاطره می زند و هنر خود را روانه بازار می کند. این هنرمند ادامه داد: ابزار صنایع دستی در مرحله نخست تفکر و سپس ذوق و سلیقه و حوصله است.
گرچه رحمیدل و گروهش به کم قانع هستند و نان هنر خود را می خورند اما نباید از این غافل شد که همین هنر نیز نیاز به حمایت دارد. اگر بازار فروش نباشد یا اگر صنایع دستی وارداتی جایگزین صنایع دستی بومی شود و هزاران اگر و امای دیگر که امروز شاهد وجود بسیاری از آنها هستیم، می تواند سد راه همت بزرگ جوانانی چون این گروه باشد.
رحیمدل در مورد مشکلات کار خود نیز اظهار داشت: ما تلاش خود را برای توسعه کار خواهیم کرد اما مدیران متولی نیز باید تکانی به خود بدهند و از ظرفیت صنایع دستی به عنوان وزنه ای بزرگ در اشتغال استفاده کنند و باری بزرگ را از روی دوش دولت بردارند.
هنرمندان صنایع دستی یزد از کوچکترین امکانات کارگاهی بی بهره اند و واردات کالاهای چینی آنها را نیز به چالش کشیده است.
وی افزود: اگر اداره میراث فرهنگی آن گونه که باید از صنایع دستی حمایت کند، به زودی این هنر صنعت می تواند بار بزرگی از دوش دولت در زمینه اشتغالزایی بردارد. رحیمدل عنوان کرد: صنایع دستی ما بازار فروش خوبی حداقل در یزد ندارد که نمایشگاه صنایع دستی در این زمینه می تواند بسیار کارگشا باشد اما نمایشگاه هایی که تاکنون برپا شده، نتوانسته رضایت تولیدکنندگان را جلب کند، بنابراین به نظر می رسد باید شرایطی متفاوت برای کار در نمایشگاه ها وجود داشته باشد.
وی ادامه داد: از سوی دیگر با افزایش هزینه های انرژی، به قیمت صنایع دستی ۴۰ تا ۴۵ درصد افزوده شد و از آنجا که صنایع دستی در سبد خانوارها از اقلام چهار و پنج به شمار می رود، خیلی زود از سبد خرید خانواده ها حذف شد.
تولیدات چین ضربه های جبران ناپذیری به صنایع دستی بومی وارد کرده است
این هنرمند یزدی نیز همچون سایر هنرمندان کشورمان دل پر دردی از صنایع دستی وارداتی دارد. رحیمدل با اشاره به واردات بی رویه صنایع دستی چین عنوان کرد: چین تولیدات ماشینی خود را با رنگ و لعابها و بسته بندی های متنوع به جای صنایع دستی جا می زند و در اکثر فروشگاه ها و حتی نمایشگاه های صنایع دستی، رد پای این گونه تولیدات وجود دارد که طی سالهای اخیر هم توانسته ضربه های جبران ناپذیری به صنایع دستی بومی وارد کند.
مشکلات هنرمندان صنایع دستی که هر یک از آنها می توانند کارآفرینانی بزرگ باشند، تقریبا مشابه است. نبود فضای کارگاهی و نمایشگاهی برای عرضه تولیدات، نبود بسته بندی های مناسب و مشتری پسند، عدم حمایت مسئولان متولی، واردات صنایع به ظاهر دستی چینی و صدها مشکل دیگر، دردهای مشترک هنرمندان هستند که به واقع رفع برخی از آنها به تاملی کوچک از سوی مسئولان نیازمند است.
امیرچخماق به عنوان نماد فرهنگی یزد در حالی در سیطره جگرکی ها و سیگار فروشیها
نبود فضای کارگاهی و نمایشگاهی از سوی اغلب هنرمندان صنایع دستی یزد در حالی مطرح می شود که فضایی بسیار مناسب نظیر بازارچه امیرچخماق به عنوان نماد فرهنگی یزد اکنون در سیطره جگرکی ها و نانواییها و سیگار فروشیهاست. در حالی که این فضا می تواند نمونه ای کوچک از بازار بزرگ صنایع دستی اصفهان در میدان نقش جهان باشد. ما همواره امیرچخماق را به عنوان نماد میراث فرهنگی استان یزد معرفی می کنیم در حالی که در بازارچه این نماد فرهنگی، فعالیتهای اقتصادی کاملا بی ربط به فرهنگ و هنر انجام می شود.
این بحث پیش از این نیز توسط رسانه ها در گزارشهای متعددی مورد بحث قرار گرفته اما ظاهرا مسئولان میراث فرهنگی، شهرداری و سایر متولیان امر قرار نیست از خواب خرگوشی بیدار شوند. و همین بی توجهی هاست که جوانهای کم توقع و هنرمندی نظیر رحیمدل ها را از صنایع دستی دور نگاه می دارد و آنها را از همان اندک نانی که برای زندگی پرمشقت خود در می آورند نیز باز می دارد.
آسيبهاي وارده به صنايع دستي
صنعتي شدن و ورود تكنولوژي در برخي عرصه ها به آثار هنري ارزشمند این سرزمین ، آسيب های فراواني زده و باعث فراموشي آنها شده است ، كه سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري می تواند با كمك و حمايت استادكاران تلاش كند تا از اين بحران عبور كرده و با آموزش و تربيت هنرمندان جوان به احياي رشته ها مختلف كمك كنند.
همچنین ، همراه با احيا و زدودن گرد فراموشي از هنرهاي سنتي و صنايع دستي غني و ارزشمند كشور بايد به بازرگاني و بازاريابي توليدات هنري پرداخته شود تا علاوه بر توليد و خلق آثار نفيس اين صنعت به معيشت هنرمندان هم كمك کرد.
از آنجا که وظيفه همگاني ما صيانت از هنر و تاريخ ارزشمند كشور ميباشد ، متولیان نيزباید با جديت براي حفظ ميراث گذشتگان و تشويق جوانان به صنايع دستي به عنوان يك هنر، صنعت و شغل از هيچ كوشش و تلاشي دريغ ننمایند.
