علی شاهدیان- ایران رسما اعلام کرد از روسیه به دلیل عمل نکردن به تعهداتش در قرارداد فروش اس-۳۰۰ به شکایت کرده است.
محمود رضا سجادی، سفیر ایران در مسکو روز چهارشنبه ۲ شهریور ۱۳۹۰ (۲۴ اوت ۲۰۱۱) اعلام کرد: «در قرارداد اس-۳۰۰ آمده است که اگر يکي از دو طرف به تعهداتش عمل نکند ديگري ميتواند عليه او شکايت كند. يکي از مقامات روسيه که در اين رابطه سفري به ايران داشت، به ما گفت که اگر شما به ديوان شکايت کنيد و آنها اعلام کنند که تحويل سامانه اس-۳۰۰ مغاير با قطعنامه نسيت ما آن را به شما خواهيم داد».
وی ادامه داد: «اعتقاد عمومي ما اين بود که تحويل سامانه اس-۳۰۰ مغاير با قطعنامه نيست و شکايت کرديم تا به اين وسيله روسيه بتواند راهکارها و مجوزهاي حقوقي لازم را براي تحويل اس-۳۰۰ به ايران به دست آورد».
الکساندر لوکاشويچ، سخنگوی وزارت خارجه روسیه بلافاصله به این خبر واکنش نشان داد و گفت که روسیه از این تصمیم ایران «متحیر» شده است. وی گفت روسیه ترجیح می داد این موضوع درگفت وگوی دوجانبه با ایران حل شود نه در دادگاه بین المللی.
در عین حال، برخی منابع در تهران می گویند احتمال اینکه همانطور که سجای گفته درباره این شکایت هماهنگی میان تهران و مسکو انجام شده باشد، منتفی نیست.
سامانه اس-۳۰۰ یک سیستم دفاع هوایی است که توسط شرکت آلماز روسیه ساخته شده است. این سیستم توانايي سرنگوني هواپيماهاي جنگنده و نيز توانايي انهدام موشكهاي كروز در شعاع ۱۴۵ كيلومتري را داراست و تا ارتفاع ۲۷ كيلومتري ميتواند اهداف پروازي را هدف قرار دهد. برد موشكهای این سامانه به ۳۰۰ كيلومتر ميرسد و در هر نوع شرايط آب وهوايي قابليت عملياتي شدن دارد. روسها مدعياند اين سيستم دفاعي، توانايي مقابله با سيستم موشكهاي پاتريوت آمريكايي را داراست و قادر است ۱۰۰ هدف را به طور همزمان رديابي و ۱۲ هدف را همزمان مورد حمله قرار دهد. منحرف كردن يا از كار انداختن اس ۳۰۰ از سوي سيستمهاي اغتشاشگر، تقريبا غيرممكن است. رادار اين موشك از فاصله ۲۵۰ كيلومتري، جسم پرندهاي به ابعاد ۲۵ سانتيمترمربع را براحتي تشخيص ميدهد. مقامات عاليرتبه پنتاگون بارها اذعان كردهاند؛ آمريكا در حال حاضر هيچ وسيلهاي براي از كار انداختن موشك اس ۳۰۰ در اختيار ندارد.
ایران در آوریل ۲۰۰۵ قراردادی به ارزش ۸۰۰ میلیون دلار برای دریافت ۶۵ سامانه S-۳۰۰ PMU-۱ با روسیه امضا کرد. ایران ۱۶۶ میلیون و ۸۰۰ هزار دلار به عنوان پیش پرداخت این قرارداد به روسیه پرداخت کرد ولی این سامانه ها هرگز به ایران تحویل نشد.
از سال ۲۰۰۷ تا سال ۲۰۱۰ روس ها به بهانه های متعدد اجرای این قرارداد را به تعویق انداختند و در سال ۲۰۱۰ پس از آنکه قطعنامه ۱۹۲۹ صادر شد، رسما اعلام کردند اس-۳۰۰ را به ایران تحویل نخواهند داد چرا که قطعنامه سازمان ملل فروش این سلاح به ایران را ممنوع کرده است. نیکولای ماکارف، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح روسیه در روز چهارشنبه ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۰ (۳۱ شهریور ۱۳۸۹) اعلام کرد که روسیه به دلیل تحریم های بین المللی، تصمیم گرفته است که موشک های اس-۳۰۰ را به ایران تحویل ندهد و موشک های اس-۳۰۰ بی تردید شامل تحریم است. در همان روز دیمیتری مدودف، رییس جمهومر روسیه فرمانی صادر کرد که صادرات اقلام نظامی فهرست شده در قطعنامه ۱۹۲۹ از جمله سامانه اس-۳۰۰ را به ایران ممنوع اعلام می کرد.
این در حالی است که اس-۳۰۰ به وضوح تحت تحریم های سازمان ملل نیست. قطعنامه ۱۹۲۹ صرفا صدور سامانه های تهاجمی به ایران را منمنوع می کند و حال آنکه اس-۳۰۰ یک سامانه کاملا دفاعی است. این موضوعی است که روس ها خود نیز به آن اذعان کرده اند. به عنوان نمونه ولاديمير نازاروف، معاون دبير شوراي امنيت روسيه در وز ۲۶ بهمن ۱۳۸۸ با تدافعي خواندن سيستم هاي موشکي اس۳۰۰ گفت: «اين معامله در زمره هيچ يک از تحريم هاي بين المللي نيست چرا که سخن بر سر تحويل تسليحات منحصرا دفاعي است». در ۲۰ خرداد ۱۳۸۹ هم سرگئي لاوروف وزير خارجه روسيه رسما اعلام کرد که قطعنامه ۱۹۲۹ شوراي امنيت تاثيري بر قرارداد سيستم دفاع موشکي اس۳۰۰ ندارد زيرا اين سيستم يک سيستم دفاعي است که تحت مفاد قطعنامه صادره قرار نمي گيرد. جالب است که حتی امریکایی ها به ناچار اذعان کردند که فروش اس-۳۰۰ به ایران طبق قطعنامه ۱۹۲۹ ممنوع نیست. پي جي کراولي، سخنگوي وزارت خارجه آمريکا در ۲۳ خرداد ۱۳۸۹ اعلام کرد اين موضع روسيه را که قطعنامه ۱۹۲۹ شوراي امنيت شامل حال فروش سيستم هاي دفاع موشکي اس۳۰۰ به ايران نمي شود تاييد می کند.
یا این وجود سوال این است که چرا روسیه از تحویل این موشک ها به ایران خودداری می کند؟ در این باره چند نکته مهم وجود دارد.
۱- برخی کارشناسان عقیده دارند دلیل اصلی عدم تحویل اس-۳۰۰ به ایران، معامله ای است که میان روسیه از یک سو و امریکا و اسراییل از سوی دیگر انجام شده است. یک سند منتشر شده توسط ویکی لیکس می گوید روسیه در ازای خودداری از فروش اس-۳۰۰ به ایران یک قرارداد مهم درباره دریافت نسل پیشرفته ای از هواپیماهای بدون سرنشین با اسراییل امضا کرده است. به همین دلیل است که برخی کارشناسان می گویند تبعیت از قطعنامه سازمان ملل بهانه ای بیش نیست و روس ها به خوبی می دانند که تحویل اس-۳۰۰ به ایران هیچ یک از الزامات قطعنامه ۱۹۲۹ را نقض نمی کند (نگاه کنید به کنستانتین بوگدانت، ریانووستی، ۴ شهریور ۱۳۹۰).
۲- دلیل دوم احتمالا این است که غربی ها به خوبی می دانند تحویل اس ۳۰۰ به ایران عملا گزینه حمله هوایی به تاسیسات هسته ای ایران را از روی میز آنها حذف خواهد کرد و به همین دلیل امتیازهای کلانی بابت لغو این قرارداد به روسیه واگذار کرده اند.
۳- سومین دلیل این است که روس ها می خواهند موضوع اس-۳۰۰ را به عنوان یک ابزار چانه زنی در روابط خود، هم با ایران و هم با غرب، حفظ کنند. به همین دلیل برخی کارشناسان عقیده دارند روس ها نهایتا این قرارداد را لفو نخواهند کرد و فقط سعی می کنند با طولانی و پیچیده کردن آن –مانند قرارداد نیروگاه بوشهر- حداکثر امتیاز را از غرب دریافت کنند. توجه به این نکته مهم است که مطابق متن قرارداد اگر روسیه آن را به طور یک جانبه لغو کند علاوه بر میلغ ۸۰۰ میلیون دلاری قرارداد، باید ۴۰۰ میلیون دلار هم به عنوان خسارت به ایران پرداخت کند. ضمن اینکه روس ها بدون شک نگران هستند که ایران بتواند در داخل سامانه اس-۳۰۰ را شبیه سازی کند، چیزی که احمد وحیدی وزیر دفاع ایران در روز ۳۱ شهریور ۱۳۸۹ آن را تایید کرد. علاوه بر این، این احتمال هم منتفی نیست که ایران بتواند از کشورهای ثالثی مانند چین یا ونزوئلا این سامانه را دریافت کند. مسکو ۱۵ سري از سامانه موشکي اس-۳۰۰ را در فروردین ۱۳۸۸ به چين تحويل داد.
این حدس هم به طور جدی توسط برخی تحلیلگران مطرح است که روسیه موضوع تحویل س-۳۰۰ به ایران را به عنوان بخشی از مدالیته گام به گام خود مطرح کرده باشد.
