تابستان شد و ميوه ارزان نشد! انگار قرار است در هر تابستان بهانهاي باشد تا مردم در اين فصل كه اوج وفور نعمات خداوندي در باغهاي ميوه و زمينهاي سرسبز صيفي و سبزي است باز هم نتوانند قيمت ارزان را روي اتيكت ميوههاي تابستاني ببينند و باز هم بايد براي خريد انواع ميوههاي تابستاني به ميزاني كه مدنظرشان است به جيبشان و حساب «دو دوتا، چهارتايي» سر برجشان نگاه ويژهاي داشته باشند! اوضاع زماني جالبتر ميشود كه از زبان ميوه فروشان و بازاريان ميادين ترهبار ميشنويم كه اگر اوضاع اقتصادي بهتر بود و شاهد ركود در بازار نبوديم، امسال قيمت ميوه سر به آسمان ميكشيد! اما وقتي يك چرا در برابر اين ادعا مطرح ميشود، جواب بيش از حد غير منطقي به نظر ميرسد؟ اما پاسخ چيست؟ اينكه به دليل سرمازدگي ميوههاي باغهاي اطراف تهران، قيمت ميوه بايد چند برابر قيمت فعلي باشد، اما چون اوضاع اقتصادي بازار مناسب نيست مجبور هستيم كه ميوه را ارزانتر از حد معمول بفروشيم! اما وقتي يادمان ميآيد كه قيمت زردآلو سال پيش بين ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ تومان بود، اما امسال بين ۴۵۰۰ تا ۶۰۰۰ تومان است با خود ميانديشيم كه اگر قرار بود قيمتها بيشتر از اين هم باشد بايد ناظر چند صفر ديگر مقابل عدد قيمت ميوهها بوديم؟
دلالان و خريد و فروش ميوه روي كاميون!
تمام اين ماجراي افزايش قيمت بيرويه ميوههاي تابستاني در يك سو و آن سو نگاهي به بازار بزرگ ميوه و ترهبار استان تهران، به عنوان گلوگاه و شاهرگ اصلي پخش ميوه به سراسر اين كلانشهر ما را بيش از پيش به ياد جملات مسئولان ميوه و ترهبار كشور و همچنين ناظران و ضابطان ستاد تعزيرات ميادين ترهبار مياندازد كه پيش از اينها ميگفتند: «به دليل تكثر بازارهاي ميوه و ترهبار در سطح شهر و كمبود نيروي ناظر بر كار اين ميادين متعدد، شاهد افزايش بيرويه قيمت ميوه در فصول مختلف بوديم؛ اما با طرح جامع متمركز كردن تمامي مراكز پخش ميوه در ميدان بزرگ ميوه و ترهبار استان تهران در منطقه ۱۹ شهرداري، به دليل تجمع تمامي نيروهاي اجرايي در زمينه خريد مستقيم محصولات از كشاورزان و رساندن آنها به دست فروشندگان كلي و حذف دست واسطهها و دلالان، قيمت ميوه به قيمت واقعي خود نزديك خواهد شد و ديگر دچار افزايش پلكاني و بيضابطه نخواهيم بود.»
اما فقط كافي است كه يك روز براي خريد يا براي تماشاي بزرگترين بازار ميوه و ترهبار مركزي كشور و حتي خاورميانه سري به اتوبان آزادگان، محل فعلي اين ميدان بزرگ خريد و فروش بزنيد تا متوجه شويد نه تنها شاهد كوتاه شدن دست واسطهها و دلالان در زمينه خريد ميوه از كشاورزان نيستيد كه حتي ميتوانيد ناظر خريد و فروش چند باره آن بار ميوه درست بالاي كاميون چند تني تا قبل از رسيدن به حجره اصلي فروشنده آن محصول در ميدان ميوه و تره باشيد. حتي كار اين دلالان و واسطهها آنقدر گسترش پيدا كرده كه ديگر نه خواب ميشناسند و نه خوراك! بهصورت بيست و چهار ساعته در تمام ساعات شبانه روز در ورودي خيابان منتهي به ميدان حضور دارند و حتي برخي از كاميوندارها محل اصلي پاتوق آنها را ميشناسند و پيش از رسيدن به در ورودي ميدان به محل تجمع آشناي آن دلالان ميروند و با ارائه اطلاعات بار كاميون خود را به صورت «سير تا پياز قضيه!» يا آن جنس را ميفروشند و اگر دلال محترم آن روز روي مود خريد مثلاً سيب نباشد و بار آن كاميوندار بدشانس سيب باشد بايد به پاتوق بعدي برود تا بتواند جنس خود را به دسته دلالان ديگر بفروشد و اين روند ادامه دارد تا گشتن چهار تا پنج دست آن بار ميوه درست روي همان كاميون! و تازه وقتي در اولين ساعات صبح، در ميدان ميوه و ترهبار باز ميشود، دستهاي ديگر از دلالان به بار آن كاميون هجوم ميآورند و تا پياده شدن صندوقهاي ميوه و قرار گرفتن آنها روي ميزهاي حجرهداران باز هم اين كالا دو تا سه دست ديگر خريد و فروش ميشود! به همين دليل است وقتي زردآلو، سيب يا انگور به ترتيب از باغدار ۷۰۰، ۵۰۰ و ۶۰۰ تومان به ازاي هر كيلو خريداري ميشود، وقتي روي ميز حجرهدار براي فروش قرار ميگيرد، برچسب چندهزار توماني به خود ميگيرد!
مسئولان تعزيرات بازار ميوه هيچ شناختي از قيمت ميوه ندارند
رضا عيسيپور يكي از حجرهداران قديمي ميدان بزرگ ميوه و ترهبار تهران در گفتوگو با «جوان» درباره دلايل گراني ميوه در فصل تابستان به عنوان فصل وفور ميوه در كشور ضمن اشاره به اينكه وجود دلالان و واسطهها يكي از مشكلات هميشه جاري و ساري در مسئله گراني ميوه در بازار اصلي و شاهرگ پخش محصولات كشاورزي در كلانشهر تهران است، ميگويد: «مگر شما فراموش كرديد كه ايران در بين توليدكنندگان ميوه، صيفي، سبزي و مركبات در بين تمامي كشورها در شاخههاي مختلف و انواع گوناگون محصولات بين رتبههاي يك تا ۱۰ جهان قرار دارد! آنوقت با وجود انبوه توليدات آيا منطقي است كه قيمت ميوه در كشور خودمان آن هم در بازار بزرگ ميوه تا اين حد گران باشد؟ به خدا من به مردم حق ميدهم كه ميوه نخرند و به قيمت بالاي محصولات اعتراض داشته باشند! من خودم وقتي ميبينم قيمت ميوهاي كه من در بازار ميفروشم در محلي كه در آن زندگي ميكنم باز هم بين ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ تومان گرانتر شده به خانوادهام ميگويم كه از محل خريد نكنند و هر چه ميخواهند بگويند تا من از ميدان بياورم! اما مگر چند خانواده فردي مانند من را در بازار دارند كه بتوانند ميوه را از آنچه در ميوه فروشيهاي سطح شهر فروخته ميشود ارزانتر بخرند؟»
اين حجرهدار مسئله نظارت بر قيمت و نحوه فروش كالا توسط نيروهاي تعزيرات در ميدان ميوه و ترهبار مركزي را مسئله مهمي در پايين آوردن و ثابت ماندن قيمت ميوه در بازار ميداند و ميافزايد: «قيمت عرف، قيمتي است جاري در بازار ميوه كه هر روز صبح مورد توافق خود حجرهداران با توجه به قيمت محصولي كه از واسطهها خريداري ميكنند قرار ميگيرد و طبق قانون همه حجرهداران موظف هستند كه آن قيمت را روي ميوههاي خود بزنند، اما فقط كافي است گشت كوتاهي در بازار ميوه بزنيد و ببينيد كه برخي از حجرهداران قيمت مورد توافق را رعايت نكردهاند و قيمتي كه خودشان دوست داشتهاند را روي محصولاتشان قرار دادهاند؛ وقتي دليل را ميپرسيد ميگويند كه كيفيت ميوههايشان بهتر از ديگران است، اما وقتي آن ميوه را با ميوه حجره كنارياش مقايسه ميكنيد هيچ تفاوتي را از نظر كيفي نميبينيد كه هيچ حتي ممكن است وقتي رديف اول آن ميوه را به كناري بزنيد شاهد چيدن ميوههاي درجه ۲ در زير ميوههاي مرغوب باشيد. خب انتظار در اينجا از مأموران تعزيرات و كارشناسان تعزيرات اين است كه با اين اختلاف قيمتها برخورد كنند، اما متأسفانه آنها به هيچ وجه از قيمت انواع ميوهها اطلاعي ندارند و فقط همين كه ميبينند حجرهداران اتيكت قيمت را روي محصولاتشان قرار دادهاند برايشان كافي است و به راحتي از كنار قيمتهاي متفاوت يك محصول با كيفيت مشابه ميگذرند. اين نشان ميدهد كه مسئله نظارت و بازرسي در امر فروش محصولات به خريداران، معناي خود را در بازار بزرگ ميدان ميوه و ترهبار از دست داده است.»
وقتي دلال سر حجرهدار را نيز كلاه ميگذارد!
امير اسماعيلي يكي از حجرهداران باسابقه كه به قول خودش مويش را در كار ميوهفروشي سپيد كرده است در گفتوگو با خبرنگار «جوان» ميگويد: «يكي از مهمترين تأكيدات مسئولان در امر فروش در بازار بزرگ ميوه و ترهبار، ارائه فاكتور به مشتري است و حتي در هنگام خروج، فاكتور محصولات كه به خريدار تحويل داده شده است توسط مأموران چك ميشود اما اين كار به يك كار صوري تبديل شده است، چون اكثر آن فاكتورها نه اسم و نشاني دقيقي دارند و نه داراي شماره تلفني ثابت جهت پيگيري! وقتي حجرهداران بدون هيچ ضابطهاي فاكتور و مهر خود را در اختيار دلالان و واسطهها قرار ميدهند، اوضاع همين ميشود كه ميبينيد. حجرهداران ميبينند كه ميزان داد و ستد دلالان و واسطهها بيش از ميزان فروش آنهاست، پس مجبور ميشوند كه فاكتور و مهر حجره خودشان را در اختيار دلالان قرار دهند و با پرداخت درصدي از فروش به آنها از خراب شدن و نابود شدن محصولاتشان به نوعي جلوگيري كنند. همين اتفاق سبب شده در برخي از مواقع واسطهها و دلالان با جلب اعتماد اوليه حجرهداران در يك اقدام ۳۰۰ تا ۴۰۰ ميليون كالا را به خريداري بفروشند و ديگر به بازار برنگردند، در حقيقت سر حجرهدار را كلاه بگذارند. در اين شرايط هم وقتي با شماره ايرانسل نوشته شده روي فاكتور در دست آن دلال تماس گرفته ميشود آن شماره يا خاموش است، يا واگذار شده يا كلاً سوخته و در شبكه موجود نيست! به همين سبب است كه مدتي است اكثر فروشندگان فاكتوري به خريدار نميدهند و خود اين مسئله نيز زمينه ساز فروش بيتوجه به قيمت پايه، توسط فروشندگان شده است. همه اين اتفاقات به دليل نبود متولي ثابت و نگاه دقيق او به روند كاري دلالان در بازار ميوه است!»
حجرهدار ديگري با اشاره به طرحي كه از يك سال پيش توسط «سازمان مركزي تعاون روستايي» راهاندازي شد، متذكر ميشود: «اين سازمان، «طرح جامع بازار يابي و بازاررساني» را براي كوتاه كردن دست واسطهها و دلالان و ايجاد ارتباط مستقيم بين كشاورزان و حجرهداران بازار بزرگ ميوه و ترهبار كشور راهاندازي كرد كه اين طرح در آغاز اجرايي شدن تأثيرات خوبي را به همراه داشت، اما در يك فاصله زماني كوتاه، اجراي اين طرح با آن دقت اوليه ناديده گرفته شد و باز هم شاهد حضور بيضابطه دلالان و واسطهها در ميادين ميوه و ترهبار كشور بوديم. وقتي دليل اجراي كند اين طرح را از مسئولان پرسيديم آنها اجراي مستمر و مداوم اين طرح را منوط به تخصيص اعتبار لازم از سوي مسئولان بالادستي دانستند كه متأسفانه گويا همتي براي اجراي هماهنگ و سراسري اين طرح در بين مسئولان به دليل مشغلههاي كاريشان تا به امروز شكل نگرفته است و كشوري كه به نسبت جمعيت در رديف اولينهاي توليد ميوه قرار دارد، بازار را به دست دلالها سپرده است.»
مشكلاتي كه اميدي به بهبودشان نيست
شايد مهمترين دلايل گراني ميوه آن هم در فصل تابستان، مسائلي بود كه در بالا ذكرشان رفت اما در كنار اين نكتهها نميتوان به سادگي از كنار واردات بيهدف انواع ميوههاي تابستاني به بهانه خشكسالي يا سرمازدگي باغهاي ميوه كشور گذشت. به خصوص اينكه به راحتي مشاهده ميشود كه محصولات وارداتي صرفاً به دليل ظاهر زيبا و فريبندهشان با قيمتهاي بالا در بازار عرضه ميشوند و همين قيمت بالاي آنها روي ميوههاي داخلي نيز اثر ميگذارند و سبب افزايش قيمت محصولات داخلي ميشوند. مسئولان نبايد فراموش كنند كه عدم نظارت بر ورود ميوههاي قاچاق علاوه بر تأثير آنها روي قيمت ميوههاي داخلي به دليل نبود نظارت بهداشتي ميتواند با خود انواع بيماريها و آفتهاي كشاورزي را به ايران وارد كند و روي سلامت اجتماعي افراد و حتي سلامت باغهاي ميوه كشور تأثير منفي بگذارد.
از سوي ديگر با تجميع بازارهاي پخش ميوه در بازار بزرگ ميوه و ترهبار اتوبان آزادگان بنابر اين بود كه نحوه نظارت از چند جايگاه به يك جايگاه بزرگ اختصاص يابد تا ديگر مشكلات گذشته به دليل كمبود نيروي انساني شكل نگيرد، اما نه تنها آن مشكلات بر طرف نشد كه به دليل بيدقتي در نظارت از سوي مسئولان دامنه وسيعتري از نوع آسيبها به روند توزيع ميوه و داد و ستد آن در بازار بزرگ ميوه و ترهبار كشور افزوده شد.
