سفر دیمیتری مدودف به امریکا در ژوئن سال گذشته میلادی و دیدار او با باراک اوباما، رئیسجمهور امریکا، به عنوان نزدیکی مدودف به امریکا و از جمله سیاستهای غربگرایانه او قلمداد میشد، اما او در کنفرانس خبری اخیر در 18 می چهرهای دیگر از خود نشان داد، چهرهای که چندان خوشایند امریکا و غرب نیست. مدودف در این کنفرانس پیام روشن و واضح خود به امریکا و ناتو در زمینه سپر دفاع موشکی را اعلام کرد. وی به صورتی خلاصه اما روشن تهدیدهای خود را در دو وجه بیان کرد.
تهدید به خروج از استارت
وجه نخست تهدیدهای مدودف به پیمان خلع سلاح هستهای جدید، معروف به استارت 3 مربوط میشود که در ماه فوریه سال جاری بین امریکا و روسیه امضا شد. این پیمان دو کشور امریکا و روسیه را متعهد به کاهش کلاهکهای استراتژیک هستهای خود تا سقف 1550 عدد طی هفت سال آینده میکند که حدود 30 درصد کلاهکهای هستهای دو کشور را در برمیگیرد. مدودف اعلام کرد که در صورت تداوم برنامه امریکا در استقرار سپر دفاع موشکی خود در اروپا باید انتظار تعلیق استارت یا حتی خروج روسیه از آن باشد. در اینجا باید توجه داشت که تعلیق یا خروج روسیه از استارت تنها نقطه نظر مدودف نیست، بلکه این موضوع موافق نظر دیگر سیاستمداران روس نیز هست که در زمان تصویب این پیمان در دوما چندان نظر خوشبینانهای نسبت به آن نداشتند. با وجود آن که کمیته بررسی استارت در دوما اعلام کرده بود که به محض تصویب استارت در مجلس سنای امریکا دوما نیز آن را تصویب میکند، اما روند تصویب استارت در دوما با کندی پیش رفت. نمایندگان احزاب کمونیست و لیبرال دموکرات روسیه در دوما از ابتدای امر مخالفت خود را با استارت اعلام کرده بودند و نیکلای لویچف، رهبر فراکسیون روسیه عادل در دوما، نیز شرط و شروطی را برای تصویب استارت اعلام کرده بود.
به همین دلیل بود که سه مرحله برای تصویب استارت در دوما طی شد و علاوه بر این، نمایندگان دوما با یک اصلاحیه استارت 3 را تصویب کردند. بر اساس این اصلاحیه، روسیه در صورت تهدید خاک خود از سوی سیستم دفاع موشکی امریکا یا هر کشور غربی، حق خروج از پیمان را برای خود محفوظ میدارد. اکنون، مدودف به این اصلاحیه استناد کرده و به امریکا هشدار میدهد که در صورت تداوم برنامه موشکی اش در آن سوی مرزهای روسیه، او نیز از اختیار خود برای خروج از استارت استفاده خواهد کرد.
تهدید به احیای رقابت تسلیحاتی
وجه دوم تهدیدهای مدودف به وضعیتی مربوط میشود که امریکا همچنان به اجرای برنامه خود اصرار بورزد و توجهی به ملاحظات امنیتی روسیه نداشته باشد. مدودف این وضعیت را با دوران جنگ سرد و رقابت هستهای بین دو بلوک شرق و غرب آن دوران مقایسه کرده است. او تأکید کرد که این وضعیت چیزی نیست که ما خواستار آن باشیم اما در صورت وقوع آن، روسیه چارهای ندارد جز آنکه توان هستهای تهاجمی خود را توسعه دهد. در واقع، این تهدید مدودف را میتوان یک گام جلوتر از تهدید قبلی ارزیابی کرد و آن را به این صورت تعبیر کرد که اگر در صورت تعلیق پیمان استارت 3 یا حتی خروج روسیه از آن باز امریکا برنامه اش را ادامه دهد، روسیه ناگزیر است که برای دفاع از خود تسلیحات تهاجمی هستهای خود را توسعه دهد.
قبل از هر چیز باید توجه داشت که این نخستین باری نیست که مدودف، امریکا و کشورهای غربی را تهدید به احیای رقابت تسلیحاتی کرده است. او پیش از این و طی ایراد سخنرانی سالانه برای مردم روسیه در اواخر نوامبر سال گذشته نیز هشدار داده بود که در صورت عدم توافق با غرب بر سر سیستم دفاع موشکی، «باید در دهه آتی انتظار احیای رقابت تسلیحاتی را داشت». هر چند که او در آن موقع به صورت کلی از رقابت تسلیحاتی گفته بود اما این دفعه به صورت مشخص از تسلیحات هستهای تهاجمی نام برد و به این وسیله بر شدت تهدید خود افزود. نکته قابل توجه در این است که تهدید مدودف در این زمینه تنها یک لفاظی نیست بلکه او تهدید خود را متکی به سخنانی کرده است که مقامات ارشد نظامی روسیه در مورد توان موشکی این کشور بیان کردهاند. ژنرال سرگئی کاراکایف، فرمانده نیروهای موشکی استراتژیک روسیه، یک روز قبل از کنفرانس مدودف در مصاحبهای با رسانههای روسیه از نسل جدید موشکهای اتمی دوربرد روسیه خبر داده بود که به گفته وی قادر به شکستن هر گونه دفاع موشکی فعلی و آینده هستند و میتوانند به اهدافی ضربه بزنند که به شدت از آنها محافظت میشود. به نظر میرسد که سخنان مدودف یک روز بعد از اظهارات کاراکایف از این جهت بود تا به اوباما و همتایان غربیاش نشان دهد که تهدید او یک بلوف صرف نیست، بلکه از پشتوانه نظامی برخوردار است و روسیه از هم اکنون خود را برای چنان رقابتی آماده کرده است.
بی اطمینانی روسیه به امریکا
نکته قابل توجه در تهدیدهای مدودف این است که سخنان او یک نوع برآورد کلی روسیه از اجرای برنامه سپر دفاع موشکی امریکا در اروپای شرقی است که از دیدار مقامات بلندپایه دو طرف طی روزهای اخیر به دست آمده است. نشست مشترک مقامات نظامی و سیاسی روسیه و امریکا از 2 الی 5 می در بروکسل و به ریاست آناتولی آنتونف و جیمز میلر، معاونان وزارت دفاع روسیه و امریکا برگزار شد. موضوع محوری این نشست، برنامه موشکی امریکا در اروپا بود که بنابر اظهارات مسئولان امر، نتیجهای از چهار روز مذاکره دو طرف به دست نیامد. بروز اختلافات دو طرف در این زمینه تا آن حد بود که ژان پائولو دی پائولا، رئیس کمیته نظامی ناتو و دیمیتری راگوزین، نماینده روسیه در ناتو، هر دو به تداوم اختلافات و عدم توافقی در این زمینه اعتراف کردند و راگوزین به صراحت گفت که «بحث و مذاکره در مورد دفاع موشکی هنوز خیلی با توافق کامل فاصله دارد».
به طور کلی میتوان گفت که روسیه در موضوع سپر دفاع موشکی امریکا یا ناتو دو هدف عمده را دنبال میکند. نخست آنکه خود در هر گونه برنامه سپر دفاع موشکی در اروپا مشارکت داشته باشد و دوم آنکه امریکا ضمانتهایی به روسیه بدهد مبنی بر اینکه برنامه موشکیاش در اروپا به هیچ وجه تهدیدی علیه روسیه نیست. روسها نتوانستند در نشست اخیر خود با طرف امریکایی نتیجهای از این دو هدف بگیرند و برای آنان معلوم شد که امریکا نه مشارکت روسها را در برنامه خود مدنظر دارد و نه آنکه قصد دادن هیچگونه ضمانت حقوقی به روسیه دارد. سرگئی ریابکوف، معاون وزیر امور خارجه روسیه، پس از نشست اخیر در دومای روسیه گفت؛ «واکنش واشنگتن به پیشنهاد ما مبنی بر ارائه ضمانتهای حقوقی علیه روسیه نبودن سپر ضد موشکی ما را مأیوس کرده است. . . به نظر میرسد که فقط همان شعار همیشگی به ما داده میشود مبنی بر آنکه همکاریهای نزدیک فنی- نظامی در خصوص سپر ضد موشکی به خودی خود باید تضمین امنیتی برای نیروهای استراتژیکی هستهای روسیه باشد و این ضمانت به هیچگونه شکل حقوقی نیاز ندارد». این اظهار نظر ریابکوف به خوبی نشان میدهد که روسها نه تنها هیچ اطمینانی به برنامه موشکی امریکا در اروپا ندارند، بلکه مطمئن شدهاند که این برنامه درست در جهت نقض امنیت روسیه اجرا میشود. از این رو، مدودف با جمع بندی از این نشست نتیجه گرفته است که راهی جز تهدید امریکا و ناتو باقی نمانده است و به نظر میرسد که روسیه در وضعیت فعلی خود را آماده کرده است تا در صورت عدم دریافت پاسخ مساعد از سوی غرب دور جدید رقابت تسلیحات هستهای را با غرب شروع کند.
