گوشی ملی بازار ندارد

تولید بهینه همزمان با در اختیار داشتن بازار یکی از مهم‌ترین و اساسی‌ترین دغدغه‌های تولید‌کنندگان گوشی تلفن همراه در کشور به حساب می‌آید. با نگاهی به سیر صعودی تولید گوشی در سطح جهان می‌توان به این نتیجه رسید که هر کدام از کشورهای مبدأ، برای ارائه محصول بهتر و نگه داشتن بازار در دستان خود اقدام به ارائه سرویس‌ها و خدمات جدید می‌کنند که این موضوع رقابت در این عرصه را با مشکل رو به رو ساخته است. بازار با توجه به شاخص‌هایی همچون تکنولوژی‌های جدید ارائه شده، ارائه خدمات پس از فروش و... اقدام به جذب محصولی خاص می‌کند لذا بر اساس همین روند هر بار یکی از برندها ویترین فروشگاه‌های بزرگ را به خود اختصاص می‌دهند و دیگر رقبا را از دور خارج می‌کنند.براساس آمار ارائه شده از سوی مؤسسه تحقیقاتی IDC در فصل چهارم سال 9002 تولید‌کنندگان گوشی تلفن همراه 3/523 میلیون دستگاه گوشی موبایل را به سراسر جهان صادر کردند، در حالی که این رقم برای فصل چهارم سال 9002 به 4/292 میلیون دستگاه رسیده بود. این در شرایطی است که در سال 8002، 31/1 میلیارد دستگاه گوشی موبایل در جهان مبادله شد که این میزان در مقایسه با سال 8002 با کاهش 2/5 درصدی همراه بود.از این میزان حجم مبادله، بازار ایران با نیاز 13 میلیون گوشی در سال خود را به عنوان یکی از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان این محصول در منطقه معرفی کرده است. بر طبق آمار میزان واردات قانونی گوشی تلفن همراه در کشور براساس وزن 1/196 تن به ارزش 5/25 میلیون دلار است که در نیمه اول سال 89 با 132 تن و با ارزش 5/13 میلیون دلار صورت گرفت. بر اساس گفته مطلعان هم‌اکنون بیش از 80 درصد گوشی‌های موجود در بازار که قیمتشان بالاتر از 250 هزار تومان است به صورت قاچاق وارد کشور می‌شوند و سود‌آوری بسیار بالایی برای فعالان غیرقانونی این عرصه به همراه دارد.در کنار تمام آمارهای موجود، توجه به توانمندی کشور در تولید و ایفای نقش در بازاری که صرفاً در اختیار دیگر تولید‌کنندگان خارجی قرار گرفته حائز اهمیت است. بسیاری از کارشناسان بر این باورند که ورود بی‌رویه و خارج از کنترل گوشی‌های قاچاق به بازار کشور توان تولید را از تولید‌کنندگان داخلی گرفته و هر گونه تلاش در این زمینه را محکوم به شکست کرده است، هر چند که تولید‌کنندگان داخلی سخن از در اختیار داشتن 10 درصد حجم بازار به میان می‌آورند.ادعای عدم حضور مؤثر تولیدکنندگان داخلی چندان پر بیراه نیست چراکه گذری بر پاساژهای بزرگ و بورس موبایل در بازار موبایل این نکته را به اثبات می‌رساند که دو محصول عمده تولید داخل جایگاه چندانی در بازار مصرف نداشته و هر چه هست در اختیار تولید‌کنندگان خارجی آن هم از نوع واردات قاچاقش قرار گرفته است.جای خالی تولیدات داخلی در ویترین‌هاهمه نوع مارک گوشی را می‌توان به راحتی در ویترین مغازه‌ها یافت جز گوشی‌های ساخت داخل که عموما زیر دخل نگهداری می‌شوند و تنها برای مشتریانی که به دنبال خرید این نوع محصول هستند از جایگاهشان خارج می‌شوند.یکی از فروشندگان پاساژ علاء الدین می‌گوید: «بازار موبایل یک بازار پر مصرف است و رقابت در آن سخت‌تر از آن چیزی است که هر تولید‌کننده‌ای بتواند به راحتی برای خود مشتری پیدا کند».وی ادامه می‌دهد:«هر روز بازار در حال تغییر است و محصولی جدید در حال ارائه شدن. روند حاکم این امکان را به مصرف‌کننده می‌دهد که از قابلیت و کارایی بالاتری در تلفن‌های همراه بهره‌مند شود این در حالی است که گوشی‌های داخلی چنین شرایطی را ندارند و بازار نسبت به آنها گرایش نشان نمی‌دهد.»وی در پاسخ به این سؤال که هم اکنون قیمت گوشی‌های ساخت داخل در چه رنجی قرار گرفته و در طول روز چه تعداد از این گوشی‌ها به فروش می‌رسند، می‌گوید: «گوشی‌های ساخت داخل عموماً با قیمت 85 هزار تومان به فروش می‌رسند ولی با اینکه قیمتشان پایین است فروششان در روز کمتر از 10 عدد می‌باشد. یکی از ویژگی‌هایی که گوشی‌های ساخت داخل دارند و آنها را نسبت به سایر گوشی‌های موجود در بازار متمایز می‌کند خدمات پس از فروشی است که به صورت مناسب به مشتریان ارائه می‌شود در حالی که حتی در برندهای مشهور موجود در بازار نیز کمتر شاهد چنین خدماتی هستیم. اما مشکل اصلی این گوشی‌ها به نوع کیفیت آنها بر می‌گردد که تا کنون نتوانسته رضایت مشتریان را جلب کند. مشتری وقتی گرایش به استفاده از یک گوشی پیدا می‌کند که از کیفیت آن رضایت داشته باشد». در حالی که روند بازار عدم علاقه مصرف‌کنندگان به محصولات تولید داخل را از خود نشان می‌دهد چندی پیش رئیس هیئت مدیره ارتباط همراه گویا اروند - یکی از تولید‌کنندگان گوشی‌های وطنی- اعلام کرده بود که در سال 90 توان خط تولید کشور به 5 میلیون دستگاه در سال خواهد رسید.عبدالرضا مریداوی گفته بود که با این حجم تولید بیش از 30 درصد سهم بازار گوشی موبایل کشور در اختیار گوشی‌های ایرانی قرار می‌گیرد.ضرورت توجه به کیفیت در کنار کمیتدر برابر این آمار یکی از فروشندگان گوشی تلفن همراه با بیان اینکه در یک تناسب، فروش گوشی‌های داخلی نسبت به خارجی یک به 10 است، می‌گوید: «رسیدن به رقم تولید 5 میلیون گوشی در سال کار چندان سختی نیست اما مهم اینجاست چگونه می‌خواهند برای این میزان تولید، بازار پیدا کنند در حالی که هم‌اکنون مشتری چندانی برای گوشی‌های داخلی وجود ندارد».وی ادامه می‌دهد:«هم‌اکنون CPU، LCD و خازن گوشی‌های داخلی تماماً در دیگر کشورها تولید می‌شود و ما تنها در این زمینه به عنوان وارد‌کننده عمل می‌کنیم، از طرف دیگر امروز حجم بالایی از گوشی‌هایی که در بازار وجود دارند از مبادی غیررسمی وارد کشور می‌شوند و بازار را اشباع کرده‌اند. حال با چنین وضعیتی باید دید چه برنامه‌ای وجود دارد که می‌خواهند با این حجم تولید وارد بازار شوند. آیا در کنار تولید، اقبال عمومی را هم سنجیده‌اند؟»این فعال بازار اذعان می‌دارد:«هم‌اکنون گوشی‌های ساخت داخل از نظر قیمتی بسیار مناسب‌تر از گوشی‌های برندهای مشهور هستند که این یک مزیت است. اگر تولید‌کنندگان ما می‌خواهند در این بازار حرفی برای گفتن داشته باشند باید کیفیت محصول را بالا ببرند و در کنارش قیمت را همچنان در همین سطح حفظ کنند.»جوانان و نوجوانان یکی از مهمترین قشرهای استفاده کننده از گوشی تلفن همراه به حساب می‌آیند که غالب آنها به دلیل نوع نگاهشان به محصولات به دنبال امکانات و شکل و ظاهر و حتی رنگ جذاب هستند که این مهم در گوشی‌های تولید داخل لحاظ نشده است. از سوی دیگر برخی از کارشناسان بر این باورند که محصولی با عنوان گوشی ملی وجود ندارد، چرا که پلت فرم (plat form) این گوشی‌ها مونتاژ شده چین است و تنها با سوار شدن قطعات روی یکدیگر اسم تولید داخل را به نام خود به ثبت رسانیده است هر چند که در مقابل این اظهارات تولید‌کنندگان داخلی بر این باورند که برخی از گوشی‌هایی که در بازار با ظاهر گوشی‌های داخلی در حال فروشند چینی‌ هستند که به دنبال ضربه زدن به تولید داخلی می‌باشند.هرچند نمی‌توان تأثیر منفی قاچاق کالا را بر تولید گوشی نادیده گرفت اما توجه به این مهم ضروری است که گوشی‌های حاضر در بازار قابلیت و کارایی به مراتب بالاتر از گوشی‌های تولید داخل دارند و این امکان را برای خریداران فراهم می‌کنند که با توجه به نوع خواسته و استطاعت مالی اقدام به خرید گوشی کنند این در شرایطی است که گوشی‌های داخلی این موقعیت را برای مشتری فراهم نمی‌کنند تا براساس ذائقه‌اش اقدام به انتخاب کند.از سوی دیگر نبود سیاست برند‌سازی در کشور فعالیت در تولید گوشی را بیش از پیش زمین‌گیر کرده و کمتر مصرف‌کننده‌ای را می‌توان یافت که حتی هر دو گوشی تولید داخل را بشناسد یا بتواند در مورد آنها و قابلیت‌هایشان نظر بدهد.قاچاق، معضل اصلیرئیس اتحادیه فروشندگان تلفن همراه در گفت‌وگو با جوان با اشاره به اینکه قاچاق کالا یکی از معضلات اصلی جامعه اقتصادی کشور است، می‌گوید:«ما باید به دنبال دلایل و انگیزه‌های ورود کالای قاچاق به کشور باشیم و با توجه به حقایق به دنبال برنامه‌ریزی برویم».ابراهیم درستی بیان می‌دارد:«حجم کوچک کالا، تعرفه بالا و نهایتاً وجود بازار مصرف فراگیر از جمله مهمترین عللی به حساب می‌آیند که قاچاق تلفن همراه در کشور را با موج عظیمی رو به رو ساخته است».وی به زیان‌های قاچاق بر پیکره اقتصادی کشور نیز اشاره کرده و ادامه می‌دهد: «قاچاق کالا موجب کاهش تولیدات داخلی و در نتیجه افزایش میزان بیکاری می‌شود و این امر می‌تواند تأثیر نامطلوبی بر تولید ناخالص داخلی داشته باشد. قاچاق موجب کاهش سرمایه‌گذاری مولد می‌شود و همین موضوع عامل کاهش تولید و به تبع آن پایین آمدن اشتغال و بالا رفتن آمار بیکاری در جامعه است».در شرایطی که این کارشناس اقتصادی از بین رفتن زمینه‌های اشتغال در کشور را یکی از پیامدهای ورود کالای قاچاق و به ویژه گوشی تلفن همراه معرفی می‌کند یکی از تولید‌کنندگان گوشی‌های میهنی بر این باور است که همزمان با راه‌اندازی خط تولید گوشی در کشور 700 نفر به صورت مستقیم مشغول به فعالیت شده‌اند. این در شرایطی است که تنها ماهانه 100 هزار دستگاه گوشی در داخل تولید و به بازار عرضه می‌شود که با افزایش این رقم و رسیدن آن به سطح 5 میلیون در سال می‌توان افق‌های جدیدی را برای اشتغال ترسیم کرد.بازار داخل را دریابیمدر کنار پدیده قاچاق و نبود تولید‌کننده‌ای توانمند که بتواند با توجه به نیازهای بازار اقدام به ارائه گوشی تلفن همراه کند نگاه به گوشی‌هایی که با ارقامی نجومی خرید و فروش می‌شوند و طرفداران خاص خود را دارند نیز جالب توجه است.یک برند انگلیسی که مدل‌های مختلفش از 5 میلیون تا 70 میلیون در بازار خرید و فروش می‌شوند نشان از آن دارد که میلیونرهای ایرانی برای خرید گوشی‌های لوکس از خود رغبت نشان می‌دهند و حاضرند برای رفع حس تنوع طلبی خود مبالغ هنگفتی را خرج نمایند. وجود نگین‌های الماس و بلریان‌های اصل از شاخص‌های مهم این دست گوشی‌ها به حساب می‌آید تا عدم وجود امکانات پیشرفته در آنها کاملاً از نظرها دور نگه داشته شود. در همین رابطه یکی از فروشندگان اینگونه موبایل‌ها به «جوان» می‌گوید:«در طول هفته شش الی هفت عدد از این گوشی‌ها به فروش می‌رسد. این گوشی‌ها طرفداران خاص خود را دارد و این افراد حاضرند برای خرید آنها پول‌های بی‌حساب و کتابی پرداخت کنند».وی در پاسخ به این سؤال که در داخل کشور چه اقدامی را می‌توانیم انجام دهیم تا هم با برندهای مشهور رقابت کنیم و هم افرادی که برای خرید گوشی ارقام میلیونی پرداخت می‌کنند را جذب کنیم، بیان می‌دارد: «تولید داخلی راه زیادی برای رسیدن به هدف دارد. هم‌اکنون یکی از گوشی‌های تولید داخلی دوربینش 2/3 پیکسل است این در حالی است که گوشی‌هایی به بازار آمده‌اند که با کیفیت 12 پیکسل عکسبرداری می‌کنند. در قطعات دیگر هم ما چنین فاصله‌ای را شاهد هستیم. اگر می‌خواهیم در بازار حرفی برای گفتن داشته باشیم کمیت و کیفیت را به صورت همزمان باید افزایش دهیم. اما در زمینه گوشی‌های لوکس ایران و حتی بسیاری از کشورهای صاحب تکنولوژی هم نمی‌توانند وارد عرصه رقابت شوند. هم‌اکنون به طور عمده سه کشور در جهان تولید‌کننده این نوع از گوشی‌ها هستند و حرف اول و آخر را در این زمینه می‌زنند. من با توجه به این موضوع که ایران هنوز در ساخت برخی از قطعات گوشی تلفن همراه تخصص چندانی کسب نکرده بر این باورم که در طی سالیان طولانی این توانایی را نخواهیم داشت که در این زمینه وارد شویم و نمی‌توانیم خود را به عنوان یکی از تولید‌کنندگان گوشی‌های لوکس در جهان کنیم».این فروشنده اضافه می‌کند: «ما به جای رفتن به سمت طرح‌هایی که دست یافتن به آنها غیر ممکن است بهتر است تولیدات خود را بیشتر به استانداردهای جهانی نزدیک کنیم و کم کم خود را به عنوان یک تولید‌کننده موفق در بازار داخلی جا بیندازیم. بهتر است اول حجم عظیمی از بازار را که در داخل کشور وجود دارد به دست آوریم و بعد به فکر صادرات یا طرح‌های دیگر باشیم».و اما...توجه به تولید داخل از این باب که می‌تواند زمینه ساز اشتغال، توسعه پایدار، جلوگیری از خروج ارز از کشور و... شود برای کشور بسیار حائز اهمیت است. وزارت بازرگانی و اقتصاد به عنوان دو متولی اصلی رشد اقتصادی کشور باید با ایجاد زمینه‌های لازم کیفیت محصولات داخلی را ارتقا داده و بازار پر مخاطب کشور را به سمت استفاده از تولیدات داخلی هدایت کنند.استفاده از بسته‌های حمایتی، تعرفه‌گذاری صحیح برای مبادی ورودی کشور و افزایش ریسک قاچاق و... می‌تواند راهکارهایی باشد تا تولید‌کنندگان داخلی بر خلاف اولین تولید‌کننده‌ای که به دنبال هر روز بهتر از دیروز شدن بود فعالیتشان به فرجام برسد و زمین‌گیر بازار بی‌نظارت قاچاق گوشی تلفن همراه نشوند.