سایت موج قانون در سلسله گزارشی به بررسی نقش زنان در فتنه پرداخت.
به گزارش«جوان آنلاین»،بخش دوم این گزارش به شرح زیر می باشد:
ب) عصر رسالت
جنگ احد، تنها جنگی است که مسلمانان طعم تلخ شکست را در آن می چشند و با شهدای فراوان به مدینه باز می گردند. در این جنگ زنان در لشکر دشمن نقش فعالی داشتند. در منابع تاریخی نام هند همسر ابوسفیان، ام حکیم همسر عکرمة بن ابی جهل، فاطمه دختر ولید، همسر عمروعاص، سلافه، خناس و عمره در زمره زنان لشکر قریش ثبت شده و البته تعداد زنان بیش از این بوده است.(8)
زنان در این جنگ به رهبری هند همسر ابوسفیان، به دف زدن و تصنیف خواندن در پشت سر مردان سپاه می پرداختند و بدینوسیله آنان را بر جنگ دلیر می ساختند و کشتگان بدر را به آنان یادآوری می کردند.
حساس تر از آن، اینکه عمره دختر علقمه دوازدهمین و آخرین پرچمدار قریش در جنگ احد است که پس از افتادن پرچم و پراکنده شدن مشرکان قریش آن را بلند کرده سبب انسجام لشکر می گردد، با کشته شدن یازده نفر از پرچمداران قریش، زمان شکست آنان فرا رسیده بود و مردان جنگی و زنان همگی پا به گریز نهاده بودند و اگر دختر علقمه پرچم را به دست نگرفته بود و دوباره لشکر قریش را سروسامان نداده بود، پیروزی مسلمانان قطعی به نظر می رسید. ولی این بار چون پرچمدار، یک زن بود، مسلمین بدلیل برخورد از سر رحمت نسبت به زنان، او را نکشتند و لذا پرچم دشمن استوار شده و مشرکین دوباره تجمع خود را باز یافتند.
زنان لشکر قریش که کینه نسبت به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و حکومت اسلامی، تمام وجودشان را آکنده ساخته بود در صحنه جنگ، پیکر مطهر شهدای اسلام را مثله کرده و گوش و بینی آنان را بریدند.
هند، از گوش و بینی شهدا، خلخال ها و گردن بندهایی به خود آویخت و آنچه زینت داشت همه را به وحشی غلام جبیر بن مطعم، قاتل حمزه داد. جگر حمزه را در آورد و جوید. اما نتوانست فرو ببرد و بیرونش انداخت. سپس روی سنگی بالا رفت و اشعاری در باره این انتقام جویی گفت که هند، دختر اثاثه بن عبد المطلب که از زنان مؤمن حاضر در صحنه پیکار بود، با اشعاری پاسخ هند جگر خواره را داد.(9)
تمامی این حرکات در تقویت روحیه مردان جنگی قریش برای نابودی مسلمین تأثیر به سزایی داشت.
در روز فتح مکه نیز با تدابیر سیاسی پیامبر صلی الله علیه و آله زمینه ای فراهم شد تا ابوسفیان در مکه مردم را از مخالفت و ایستادگی برحذر دارد. هنگام ورود و ممانعت مردم از مقاومت در برابر لشکر اسلام، همسر او هند با خشم فراوان سبیل او را گرفت و گفت: مردم، این خیک روغن گوشت آلود را بکشید، چه زشت قراولی که تو بودی.(10)
هند تلاش داشت تا پایگاه شرک تسلیم نشده و مقاومت در برابر لشکر اسلام تداوم یابد.
به دلیل توطئه های سیاسی فراوان او بر علیه اسلام و مسلمین بود که در روز فتح مکه علیرغم عفو قریب به اتفاق مشرکین، پیامبر صلی الله علیه و آله امر به کشتن هند نمودند. هر چند پس از تقاضای عفو، رسول خدا صلی الله علیه و آله او را نیز عفو نمودند.
در ماجرای فتح مکه نیز زنی دیگر از اهل مدینه به نام ساره، به توطئه چینی بر علیه حکومت اسلامی پرداخت. او که در مکه موجب آزار پیامبر صلی الله علیه و آله می گردید در مدینه، پیش از فتح مکه، نامه حاطب بن ابی بلتعه مبنی بر گزارش آمادگی لشکر مسلمین را در لا به لای موهای بافته سر خود پنهان کرد تا در مکه به سران شرک تحویل دهد. در روز فتح مکه این زن جاسوس از جمله افراد معدودی بود که عفو عمومی پیامبر صلی الله علیه و آله را شامل نگردید. هر چند در نهایت با در خواست برخی مسلمانان با امان رسول خدا صلی الله علیه و آله زنده ماند.
فرتنی و قریبه نیز دو کنیز آوازه خوان ابن خطل بودند که با اشعار مشتمل بر طعن و ناسزا بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، آوازه خوانی می کردند و به عزت و اقتدار اسلام لطمه می زدند. این دو که با کلام خویش بر علیه اسلام مبارزه و تلاش کرده بودند، از عفو عمومی پیامبر صلی الله علیه و آله استثناء شدند و قریبه در روز فتح مکه کشته شد، فرتنی که اسلام آورده بود به زندگی خود ادامه داد.(11)
از دیگر زنانی که با سخنان محرک و اشعار خویش در تضعیف اسلام بسیار مؤثر بودند از عصماء دختر مروان یهودی می توان نام برد که پیامبر را نیز بسیار اذیت می نمود، بیان شده که عصماء در مجالس اوس و خزرج حضور می یافت و با اشعار خود آنان را تحریک می نمود تا پیامبر را نابود سازند. به دلیل نقش تخریبی او در تضعیف اسلام و مسلمین بود که توسط عمیر کشته شد.(12)
قابل توجه آنکه اشعار و سخنان زنان قریش در تحریک مردان برای جنگ با مسلمین بسیار مؤثر بوده و سران شرک نیز با بهره گیری از قدرت زنان، در تهییج احساسات لشگر، از آنها استفاده می نمودند. در تاریخ بیان شده که رهبران کفار به این دلیل در جنگ احد، زنان را با خود همراه بردند که سربازان را به جنگ با رسول اللّه صلی الله علیه و آله تشجیع نمایند.(13)
در جنگ احزاب نیز آنگاه که علی علیه السلام با عمروبن عبدود «به تعبیر رسول خدا صلی الله علیه و آله کل ایمان با کل شرک» روبرو شدند، ابتدا حضرت علی علیه السلام از عمرو خواستند تا ایمان آورد و در نتیجه آن حضرت از جنگ با او دست بردارد عمرو نپذیرفت. آنگاه علی علیه السلام به او گفتند: باز گرد و لشگر را نیز بازگردان که در اینصورت از جانب ما هیچ ضرری متوجه شما نخواهد شد. عمرو با همه شجاعتش ابراز داشت: از ترس آنکه مبادا زنان قریش او را مسخره کرده و هجو نمایند چنین نخواهد کرد.(14)
از جمله تحرکات سیاسی زنان در مسیر باطل، می توان از زنی یهودی در جنگ احزاب یاد کرد. در این نبرد، مشرکین مکه با همیاری قبایل اطراف به مرکز حکومت اسلامی، مدینة النبی صلی الله علیه و آله هجوم آوردند. آنان پس از مشاهده خندق ها که مانع حمله آنها به مسلمانان می شد، دست به دامان یهود داخل مدینه شدند. یهودیان بنی قریظه نیز به آنان قول همکاری دادند و بر علیه مسلمین مشغول به توطئه شدند. بدین جهت مسلمانان نیز با یهودیان درگیر شدند. در این جنگ یکی از زنان یهود، سنگ آسیائی را بر سر رزمنده مسلمانی بنام خلاّد بن سُوَید انصاری انداخت و او را کشت. جزای این توطئه نیز آن بود که دستور دادند تا او را در ردیف مردان بنی قریظه اعدام نمایند.(15)
بار دیگر زن یکی از اشراف یهود به نام زینب بعد از جنگ خیبر گوسفندی را بریان کرد و در گوشت آن سم وارد نمود و به عنوان هدیه خدمت پیامبر فرستاد. پیامبر نخستین لقمه را که در دهان خود قرار دادند احساس کردند که مسموم است. فورا آن را از دهان در آوردند. ولی بشیر بن براء بن معرور که چند لقمه از آن را خورده بود پس از مدتی بر اثر سم در گذشت. معروف آن است که پیامبر در بیماری وفات خود می فرمودند: این بیماری از آثار غذای مسمومی است که آن زن یهودی پس از فتح برای من آورد. ابن اسحاق روایت می کند که: رسول خدا صلی الله علیه و آله در مرض وفات خود به ام بشر دختر براء بن معرور که برای عیادت ایشان آمده بود فرمود: ای ام بشر از همان خوراکی که با برادرت در خیبر خورده ام اکنون رگ دلم قطع می شود و بدین جهت مسلمانان رسول خدا صلی الله علیه و آله را علاوه بر افتخار نبوت، دارای مقام شهادت هم می دانستند.(16)
لذا شیخ عباس قمی در منتهی الآمال (17) پیرامون چگونگی رحلت پیامبر اعظم می نویسد: در احادیث معتبر وارد شده است که آن حضرت به شهادت از دنیا رفت.چنانکه صفار،به سند معتبر از حضرت صادق(ع) روایت کرده است که در روز خیبر آن حضرت را در دست بزغاله زهر دادند... پس حضرت در مرض موت خود می فرمود که امروز پشت مرا درهم شکست،آن لقمه که در خیبر تناول کردم،و هیچ پیغمبر و وصی نیست،مگر آنکه به شهادت از دنیا بیرون می رود.
در کتاب تبار انحراف(18) با استناد به تهذیب الاحکام(19) و تفسیر عیاشی(20)آمده است:مطابق روایات معتبر،رسول گرامی اسلام، با شهادت از دنیا رفته اند.برخی شهادت حضرت را در سمی دانسته اند که زن یهودی در عملیات خیبر، در گوشت گوسفند کرده و به ایشان خورانده بود. اما بر این نظر اشکال وارد است، چون فاصله عملیات خیبر تا شهادت رسول الله(ص)سه سال است.آیا این زهر سه سال طول کشیده است تا اثر کند؟ بنابراین نمی توان پذیرفت که این سم مربوط به سه سال پیش در خیبر باشد.شاید در تاریخ دست برده و کلمه ی «خیبر»را بدان افزوده باشند تا خطی را در کوره راههای تاریخ گم کنند.
برای نتیجه گیری از بحث پیرامون شهادت پیامبر اعظم(ص) و نقش و توطئه زنان در شهادت ایشان باید بگوییم که نقشه قتل پیامبر(ص) یک بار در جنگ تبوک و چندبار به وسیله سم و بارها به صورت مسلحانه تدارک دیده شده بود که همه نقش برآب شد.در تمام این سوء قصدها ردپای افراد مشخصی دیده می شود. منافقان و یهودی زادگان، سرانجام حضرت را مسموم کردند و به شهادت رساندند. بی گمان قاتل ایشان از عاملان نفوذی یهود، در نظام حکومتی و یا حتی در خانه ی پیامبر(ص) است که به ایشان زهر خورانده است؛ خواه آن را منافق بنامیم، خواه یهودی ، خواه مشرک. ولی با توجه به شواهد و روایات، زنی مسلمان نما که ارتباط تنگاتنگی با منافقان و یهودی زادگان مدینه داشته است عامل مسموم نمودن پیامبر(ص) است ولی تاریخ او را زن یهودیه خیبری معرفی کرده است. در حالی که این ترور از ترورهای نافرجام پیامبر(ص) است ولی همگان می پندارند ایشان با همان زهر زن خیبری به شهادت رسیده است، در حالی که زهر زن منافق، کارگر شده است.
ولذا در«بحارالانوار» از «تفسیر عیاشی» از عبدالصمد بن بشیر از امام صادق(ع) روایت می کند که آن حضرت سؤال کردند که آیا می دانید که پیغمبر(ص) وفات کرد یا کشته شد؟ خدا می گوید«افإن مات او قتل إنقلبتم علی اعقابکم»(21)
سپس فرمودند:قبل از موتش زهر داده شد،به درستی که آن دو زن او را زهر دادند. پس ما گفتیم :آن دو زن و پدرانشان بدترین کسانی هستند که خدا خلق فرموده است .
و در جای دیگر «بحارالأنوار»نقل فرموده:پدران آن دو زن حضرت را مسموم کردند ولذا به نظر علما جمع این دو روایت به این است که آن دو زن (عایشه و حفصه)به امر پدرانشان (عمر و ابوبکر)حضرت را مسوم کردند.
چنانچه در«منهاج البراعه»(22) شرح نهج البلاغه خویی از کتاب «بحار الأنوار» از کتاب«الطرف»ابن طاووس نقل می کند تااینکه عایشه گفت(به علی علیه السلام) برای چه امری پیغمبر تو را از نزد خود خارج کرد ودر این ساعت (احتضار یا موت) بدون حضور تو با دخترش خلوت کرد؟ علی(علیه السلام) فرمود:می دانم چیزی که به خاطر آن با دخترش خلوت کرده و به جهت آن دخترش را خواست، قسمتی بود از آنچه پدرت و دو همراهش مشغول آن بودید(او را مسموم کردید) پس عایشه دهانش بسته شد و چیزی نگفت.
ج)زنان پیامبر:
پایان حیات رسول خدا صلی الله علیه و آله مواجه با تحرکات سیاسی وسیعی جهت بدست آوردن موقعیت ویژه جانشینی پیامبر صلی الله علیه و آله بود. علیرغم تأکیدات مکرّر پیامبر صلی الله علیه و آله بر خلافت علی علیه السلام از ابتدای دعوت علنی در یوم الانذار تا آخرین روزهای دعوت در یوم الغدیر و حتی پس از آن، گروهی تلاش می کردند تا علی علیه السلام در جایگاه خلافت قرار نگیرد. در این تحولات سیاسی برخی زنان پیامبر صلی الله علیه و آله نقش مؤثر و فعالی داشتند.
در تاریخ بیان شده که چگونه در آخر عمر حضرت رسول صلی الله علیه و آله حفصه و عایشه همسران ایشان اطلاعات درون منزل را به پدران خویش می دادند و بدینوسیله آنان را در فراهم نمودن مقدمات غصب خلافت یاری می کردند. علیرغم تصریح تاریخ براینکه ابوبکر و عمر هر دو جزء گروهی بودند که پیامبر صلی الله علیه و آله دستور اکید در رفتن آنها به همراهی اسامه داده بودند.(23) حضور مکررآنها در روزهای آخر عمر پیامبر صلی الله علیه و آله در مدینه و گاه بر بالین پیامبر صلی الله علیه و آله با همکاری این دو زن، نشان دهنده بروز توطئه ای می باشد.
ابن عباس نقل می کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله در بستر بیماری فرمود که به دنبال علی بفرستند. عایشه گفت: چه می شد اگر ابوبکر را می خواستی؟ حفصه گفت: چه می شد اگر عمر را طلب می کردی؟ همه جمع شدند. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود مطلبی نیست، بروید، اگر خواستم در پی شما خواهم فرستاد.(24)
موردی دیگر آنکه پیامبر صلی الله علیه و آله در اواخر عمر خویش آنگاه که در بستر بیماری بودند دستور فرمودند تا مردم نماز بخوانند اندکی بعد مردم در مسجد به امامت ابوبکر مشغول به نماز شدند. این واقعه در زمانی پیش آمد که پیامبر مکرر تأکید داشتند برخی مهاجرین از جمله ابوبکر باید در لشکر اسامه باشند و کیلومترها تا مدینه فاصله داشته باشند. حتی یکبار با تنی بیمار به مسجد آمده و لعنت بر کسانی کرد که از رفتن تخلف کنند(25). از نقلهای متعدد در موضوع این نماز، فهمیده می شود که پیامبر صلی الله علیه و آله تنها به مؤذن گفت که به مردم بگوید نماز بخوانند اما شخص خاصی را معین نفرمود از جمله عبداللّه بن زمعه می گوید پیامبر هیچ فردی را معین نکرد تنها به من فرمود تا به مردم بگویم نماز بخوانند(26). در ارتباط با این مسئله که پس چه شد که نماز به امامت ابوبکر واقع شد، ابن ابی الحدید گوید: اعتقاد علی بر این بود که عایشه همسر پیامبر صلی الله علیه و آله ، زمینه ای را فراهم نمود تا ابوبکر برای مردم نماز بخواند او می گوید که علی علیه السلام این مطلب را بارها در خلوت برای اصحاب نزدیک خود بیان می کرد(27).
از نظر اخبار شیعه مسلم است که این عایشه بوده است که از داخل خانه پیامبر صلی الله علیه و آله و از زبان پیامبر صلی الله علیه و آله ابوبکر را برای امامت جماعت تعیین کرده است، نه خود پیامبر(28).
د)پس از رحلت پیامبر (صلی الله علیه و آله)
با شروع انحراف سیاسی در حکومت اسلامی آن عصر باز هم شاهد نقش منفی برخی زنان می باشیم از جمله انکه :
با شروع خلافت ابوبکر سعی شد تا پشتوانه مالی علی علیه السلام در فعالیت سیاسی احتمالی او، تصاحب شود. لذا دستور داده شد تا فدک را از فاطمه علیهاالسلام بگیرند. پس از اخراج وکیل فاطمه علیهاالسلام از فدک آن حضرت به نزد خلیفه آمد و استدلالهای مفصلی مبنی بر آن که حکومت، حق تصرف فدک را ندارد، ارائه دادند. دلایل فاطمه علیهاالسلام آن چنان مستحکم بود که خلیفه را واداشت تا نوشته ای به آن حضرت داده مطابق آن فدک به ایشان برگردانده شود. اوس بن حدثان گوید عایشه و حفصه حضور یافتند و شهادت دادند که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: ما انبیاء آنچه که باقی گذاشتیم، برای کسی به ارث نمی گذاریم و بدینوسیله توجیهی دینی و مردم پسند جهت غصب مجدد فدک فراهم نمودند(29).
از جمله نقشهای منفی و انحرافی زنان در آن عصر ادعای نبوت و فریب عوام بود. موضوع بدین شرح است که بعد از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله و ایجاد انحراف در مسیر حکومت اسلامی، برخی از دشمنان جسور شده و به قصد انهدام حکومت اسلامی به سوی مدینه لشکر کشی نمودند از جمله زنی به نام «سجاح» که ادعای پیامبری می کرد. او در اوایل خلافت ابوبکر ادعای نبوت کرده و می گفت که وحی بر او نازل می شود. جملات موزونی را نیز با عنوان آیات نازل شده بر مردم عرضه می کرد از جمله: علیکم بالیمامة دفوا دفیف الحمامه فانها غزوة صرامه لایلحقکم بعدها ملامة بر شما باد حمله بر یمامه و چون کبوتران صف بکشید بدرستی که این جنگ نبردی پیروزمند است بعد از آن ملامت و سرزنشی به شما نخواهد رسید.
او در شریعت نو ظهورش نماز صبح و عشا را برای پیروان خود حذف کرد. جمع بسیاری به سجاح ایمان آورده و لشکری فراهم نمودند که به فرماندهی او به سوی مرکز حکومت اسلامی - مدینه - هجوم آوردند. در جنگی که مسلمانان با این زن و پیروان او کردند آنان شکست خورده و سجاح نیز به تغلب رفت.
پی نوشتها:
1-سیره ابن هشام - ج 4 ص - 47 طبقات ابن سعد
2- طبقات ج 2 ص 134، سیره النبویه ج 4 ص 40 و 41، در بحار ج 20 ص 112 و 111 به نقل از قرب الاسنادی ص 61 نیز موضوع فرتنا و ام ساره مطرح شده است.
3- اعلام الوری ص 55-52، بحار ج 20 ص 7
4-بحار ج 20 - ص 65 - 47
5- ارشاد مفید ص 57 - 48، تفسیر قمی ص 529-516
6- سیره ابن هشام ج 3 - ص 253، ارشاد مفید 57-48
7-سیره ابن هشام ج 3- ص 353و352، امالی صدوق ص 135، بحار ج 92 ص 141-140
8- طبقات الکبری ج 2 ص 42، کنز المعال ج 5 ص 312، کامل ابن ایثر ج 2 ص 120
9-تاریخ طبری ج 3 ص 196
17- منتهی الامال ، ج 1 ، ص 159 ، انتشارات ارمغان طوبی ، 1384
18- تبار انحراف ، ص 319 و 320 ، جمعی از نویسندگان ، موسسه اطلاع رسانی و مطالعات فرهنگی لوح و قلم ، 1383
19-تهذیب الاحکام ، شیخ طوسی ، ج 6 ، ص 2
20-تفسیر عیاشی ، ابوالنصر ، محمد بن مسعود بن عیاش سلمی سمرقندی ، ج 1 ، ص 200
21- آل عمران ، 144
22- منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه ، میرزا حبیب الله بن سید محمد بن سید هاشم بن سید عبدالحسین هاشمی موسوی خویی ، ج 12 ، ص 244
23-تاریخ طبری ج 2 ص 429
24- المصنف از عبدالرزاق ج 5 ص 432، البدایة و النهایة ج 5 ص 232، طبقات ج 2 ص 21، سنن بیهقی ج 8 ص 151، کنز العمال ج 4 ص 598
25-شرح ابن ابی الحدید ج 9 ص 198-197
26- تلخیص الشافی ج 3 ص 29
27- تفسیر قمی ج 2 ص 159-155، شرح ابن ابی الحدید ج 4 ص 101
28-احزاب - 34
29- تاریخ بغدادی ج 9 - ص 185 به نقل از کتاب السبعه ص 189
