چندان غلو نیست اگر گفته شود که در صورت حضور و حیات مجدد بسیاری از ادیبان، از فردوسی و سعدی و نظامی گرفته تا معاصرانی، چون شاملو، اخوان ثالث، پروین اعتصامی و بسیاری دیگر از کلیدداران خزانه فرهنگ و ادب فارسی، نهتنها بخش قابلتوجهی از کلام امروز ما را درک نخواهند کرد، بلکه برقراری ارتباط کلامی با آنها نیازمند مترجم یا به قول امروزیها «دیلماج» خواهد بود.
راستی چرا زبان فارسی اینگونه دستخوش آشفتگی و پریشانی شدهاست؟
بدون شک، هجوم ملل مختلف مانند مغولان، ترکان، تازیان و دیگران، یکی از عواملی بوده که بنمایه تغییرات را فراهم کرده و برخی صاحبنظران به آن اشاره دارند. درست است که این هجومها تأثیر اساسی بر مسیر حرکت تاریخ ادبیات و زبان ملتها نداشتند، اما چرا زبان فارسی دچار تغییرات عمیق شد؟
بیتوجهی دولتمردان و مدیران زبان و ادب و همچنین سست بودن ارکان فرهنگی، از دیگر عوامل اصلی این آشفتگی بودهاند. اگر قرابت و خویشاوندی میان زبان و ادبیات عرب و زبان ما نبود، امروز ملغمهای کوچهبازاری، مشابه بسیاری از فرهنگهایی که مورد تهاجم قرار گرفتهاند، در اختیار ما بود.
استخوانبندی استوار این دو زبان و مشترکات قدرتمندشان، پاسدار اصیل فرهنگ و ادب فارسی بودهاند.
ممکن است تعصب خشک و بیاساس برخی قلمبهدستان مخالف، عامل این آشفتگی به نظر برسد، اما در واقع ترس از انگ «عربزدگی» مرزهای بلندی میان «بایدها» و «نبایدها» کشیده و اجازه اندیشه درست و منطقی را به برخی دگماندیشان ندادهاست؛ آنها را در بنبست تحجر نگه داشتهاند. با کمال تأسف، سال گذشته در کتابی نه چندان کامل و مفصل، تعداد ۴هزارو۷۵۹ کلمه و عبارت تازه وارد به زبان و ادب فارسی را ثبت و منعکس کردم.
بخشی از این کلمات از زبانهای خارجی وارد فرهنگ ما شدهاند: «آچمز»، «شوت»، «خفن»، «ازگل» و صدها کلمه دیگر که از ورزش و رشتههای مختلف وارد زبان فارسی شده و جای خود را باز کردهاند. با کمال تأسف، این عبارات حتی در رسانه ملی و توسط برخی مجریان نیز به کار گرفته میشوند.
سهولت کاربرد و فهم عمومی این کلمات، هر روز باعث گسترش و جاخوش کردن آنها در زبان گفتوگو میشود. از ورزش و سایر رشتهها، این عبارات وارد محاورات روزمره شده و کمکم در بایگانی گفتمان جای میگیرند. «شوت»، «تفلون» و عبارات دیگر نمونههایی هستند که من از دانشجویانم درخواست کردهام و میکنم که با ارسال این عبارات، کتاب بهروز من را تکمیل کنند، تا کلمات دشوار برای نسلهای بعدی بیش از این نشوند.
