نگاهی به روند مذاکرات ایران و 1+5 در گفت‌و‌گوی «جوان» با دکتر اسماعیل کوثری

ایران هیچ‌گاه از مذاکره عقب‌نشینی نمی‌کند

مذاکرات ایران و 1+5 که در استانبول برگزار شد، همچون گذشته بدون نتیجه پایان یافت. این در حالی است که تاکنون چند دور از این مذاکرات برگزار شده ولی نتیجه عملی در بر نداشته است. کشورهای 1+5 که شامل روسیه، چین، امریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان هستند، همواره به بهانه‌های واهی و در عین حال با اطمینان از اینکه جمهوری اسلامی ایران هیچ‌گاه به دنبال تولید بمب هسته‌ای نبوده است، ایران را متهم به ساخت و تولید بمب هسته‌ای کرده‌اند. طی سال‌های اخیر همه شاهد بودند که تمام فعالیت‌های هسته‌ای کشورمان تحت نظارت آژانس بین‌المللی اتمی و در چارچوب قوانین ان پی تی صورت می‌گرفت و بازرسان آژانس نیز به صورت مرتب از رآکتورهای هسته‌ای ایران بازدید به عمل می‌آوردند.طی این سال‌ها همچنین جمهوری اسلامی ایران به سؤال‌ها و ابهاماتی که از سوی آژانس در چارچوب طرح مدالیته، مطر‌ح شده، پاسخ روشن داد و در راستای اعتمادسازی و شفاف‌سازی گام‌های بسیاری برداشت. برای بررسی و تحلیل بیشتر روند مذاکرات ایران و 1+5 به گفت‌وگو با دکتر اسماعیل کوثری، نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نشستیم که این گفت‌وگو بدین شرح است.جایگاه مذاکرات در دیپلماسی را به طور کلی چطور ارزیابی می‌کنید؟با توجه به اینکه مذاکره در دیپلماسی در درجه اول باید منطقی و برپایه استدلال قوی و همچنین در چارچوب قانون باشد، بنابراین مذاکره از اهمیت بسیار بالایی برخوردار می‌شود، البته این شرایط به دلیل سیاست بازی‌هایی که سیاستمداران دنیا به کار می‌گیرند و اعلام می‌دارند که هدف، وسیله را توجیه می‌کند، نتیجه‌اش آن می‌شود که متأسفانه به دلیل این برداشتی که به وجود می‌آید، معمولاً مذاکره آن جایگاه واقعی خود را ندارد یعنی در دیپلماسی آن جایگاه واقعی و حقیقی برای مذاکره در شرایط فعلی وجود ندارد.فکر می‌کنید آیا انجام مذاکره می‌تواند تأثیری در تأمین اهداف طرف‌های مختلف داشته باشد؟قطعاً همینطور است. معمولاً در مذاکره طرفی که مطابق چارچوب قانون حرکت کند و دارای استدلال قوی‌تر و محکم‌تری باشد، در مذاکره موفق و پیروز است اما در موقعیت فعلی شرایط به گونه‌ای است که قدرت‌های سلطه، مسیر زورگویی را دنبال می‌کنند و فقط می‌خواهند از این طریق مذاکره را پیش ببرند، بنابراین باید گفت که در این وضعیت مذاکرات به نتیجه مطلوب و مورد نظر نمی‌رسد. بدین ترتیب قدرت‌های سلطه‌گر تمایلی ندارند که کشورها مستقل باشند بلکه می‌خواهند همیشه تابع و پیرو آنها باشند و نهایتاً مذاکرات یکطرفه و به نفع خودشان پایان یابد. اما جمهوری اسلامی ایران در مذاکرات خود با کشورهای استکباری بارها نشان داده که باید مذاکره به جایگاه اصلی خودش برگردد و ما معتقدیم این مذاکرات از طریق زور و قدرت طلبی نمی‌تواند به نتیجه‌ای برسد. روند مذاکرات هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران با کشورهای 1+5 را چطور ارزیابی می‌کنید؟ آیا مذاکراتی که با حضور سعید جلیلی، مذاکره‌کننده ارشد کشورمان برگزار شد، تفاوتی با مذاکرات گذشته داشته است یا خیر؟به نظر من مذاکرات نتیجه چشمگیری در پی نداشته است مگر اینکه براساس ایستادگی و در چارچوب قانونی حرکت کردن جمهوری اسلامی ایران مطابق قوانین ان‌پی‌تی را به اثبات رسانده باشد و قابل ارزیابی باشد. در مسیراثبات این واقعیت، گروه‌های بازرسی متعددی که از طرف آژانس حضور پیدا کردند، نتوانستند انحرافی را در فعالیت‌های ما مبنی بر اینکه ما خلاف قوانین ان‌پی‌تی عمل کرده باشیم را مشاهده کنند. به همین دلیل در مذاکرات نتیجه‌ای کسب نشده است. البته جمهوری اسلامی ایران در مسیر فعالیت‌های هسته‌ای‌اش در چارچوب قوانین گام برداشته و کارهایش را نیز بر همین اساس پیش برده است. اما با این وجود به نظر من نتیجه چندانی در مذاکرات ایران و 1+5 حاصل نشده است.البته در مذاکرات ژنو (3) به ظاهر کلمات، جملات و اظهارات آنها بهتر از جلسات قبل بوده، یعنی در ظاهر از دوره‌های قبل از آن نتایج مطلوب‌تری برآورد شده ولی من در نهایت باز هم همان بی‌نتیجه بودن را می‌بینم و اینکه توفیق چندانی حاصل نشده است؛ چرا که کشورهایی مثل امریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان که تابع آنهاست نمی‌خواهند از راه منطق و استدلال وارد شوند بلکه همواره قصد دارند به دلیل در دست داشتن ابزار قدرت و زور، نظرات خود را تحمیل کنند و بالاخره از طریق زور کارشان را پیش برند، اما باید به آنها گفت که اگر بخواهند همین راه را مانند گذشته ادامه دهند نتیجه‌ای برای آنها حاصل نخواهد شد.آنها باید بدانند که جمهوری اسلامی ایران هم هیچ‌گاه از مذاکرات کنار نمی‌کشد و آن را رها نخواهد کرد؛ چرا که معتقد است همه مشکلات دنیا و جهان و حتی منطقه و سطح بین‌المللی از طریق مذاکره قابل حل است. به همین دلیل است که می‌گوییم گفت‌وگوها، بحث‌ها و نشست‌ها باید در قالب مذاکره ادامه پیدا کند و ما هم حضور فعالی داشته باشیم. اما به نظر من با وجود این موارد نتیجه‌ای از طریق مذاکره با کشورهایی مانند امریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان حاصل نمی‌شود.وضعیت حضور جمهوری اسلامی ایران در مذاکرات را چطور ارزیابی می‌کنید. آیا فکر می‌کنید جمهوری اسلامی ایران در مذاکرات با قوت حاضر شده است؟واقعیت آن‌است که از زمان حضور آقای لاریجانی این مسأله با قوت و قدرت هیئت ایرانی دنبال شد و مذاکرات صورت گرفت، به ویژه از زمانی که تیم آقای جلیلی این مسیر را ادامه داد. هم به دلیل تجربه بیشتر و هم به دلیل تسلط ایشان بر تمام قوانین و مسائل مربوط به بحث هسته‌ای و توجیه کردن مسئولان سیاسی کشورها و حقانیت اقدامات جمهوری اسلامی ایران در رابطه با مسئله هسته‌ای که به هیچ وجه خارج از ضوابط عمل نکرده است، باعث شده که هر دوره نسبت به دوره قبل هیئت ایرانی با قوت بیشتری در نشست‌های مذاکره حاضر شود و به همین دلیل هم کشورهای 1+5 نتوانستند مطلبی را ارائه دهند که برای همه قابل پذیرش باشد یعنی به گونه‌ای باشد که مردم بتوانند آن را بپذیرند. اما مطالبی که هیئت ایرانی همیشه مطرح کرده چه خواص سیاسی در کشورهای غیرمتعهد، کشورهای اسلامی، کشورهای آسیایی، امریکای جنوبی و چه آفریقا تا حد بسیار زیادی پذیرفته‌اند که نمونه آن طرفداری کشورهای عضو جنبش عدم تعهد از مسئله هسته‌ای ایران در ابتدای سال جاری میلادی است که حق را به جمهوری اسلامی ایران دادند.به نظر شما دیپلماسی که جمهوری اسلامی ایران برای رسیدن به موفقیت در این عرصه باید اتخاذ کند، چیست؟ما از نظر واقعیت و اقدام عملی کار هسته‌ای کشورمان تمام شده است، چرا که ما مراحلی را طی کردیم که همه جهان و سازمان ملل متحد از آن مطلع هستند یعنی همیشه حضور داشته‌ایم و در چارچوب قانون نیازهای خود را اعلام کرده‌ایم و این آنها بودند که هر طور دلشان می‌خواست عمل می‌کردند و ما نیز عکس‌العمل نشان می‌دادیم. مثلاً قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران هم آلمان هم فرانسه و هم امریکا در زمان طاغوت با ایران قرارداد بستند که بیست هزار مگاوات برق از طریق انرژی اتمی برای کشور ما احیا کنند اما بعد از پیروزی انقلاب نه تنها کار را تمام نکردند بلکه حتی پول‌هایی را هم که گرفته بودند با خود بردند و وقتی که ما برخورد آنها از روی زورگویی را دیدیم، بعد از جنگ به فکر ادامه این مسیر افتادیم و در نهایت به جایی رسید که دیدیم آنها نمی‌خواهند به هیچ وجه در این مسیر حرکت کنیم و قصد داشتند همیشه کاری کنند که تابع آنها باشیم و به آنها التماس کنیم ولی آنها نمی‌دانستند که ما این توانمندی را داریم و این دانش هسته‌ای را به لطف خدا و رهبری‌‌های بی‌بدیل امام (ره) و مقام معظم رهبری پیدا کرده‌ایم، بنابراین بحث آزمایشی آن را در درجه اول حل کردیم و این در حالی بود که آنها فکر آن را نمی‌کردند. اما ما اعلام کردیم که به این فناوری دست یافته‌‌ایم.بدین ترتیب آنها آمدند تا از این اقدام ما جلوگیری کنند و نگذارند ما حتی در حد آزمایشی هم کار کنیم. متأسفانه در زمان اصلاحات به مدت دو سال تعلیق از طرف جمهوری اسلامی ایران پذیرفته شد که این دو سال به دو سال و نه ما کشیده شد و در نهایت وضعیت به گونه‌ای شد که ما مطابق قانون ان‌پی‌تی مبنی بر اینکه کشورها می‌توانند دارای فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای باشند این مسیر را ادامه دادیم.آنها اصلا فکر نمی‌کردند که ما بتوانیم به این فناوری دسترسی پیدا کنیم بلکه چنین فکر می‌کردند که فن و تکنولوژی هسته‌ای تنها در اختیار خودشان است و جمهوری اسلامی ایران و امثال آن نمی‌توانند به این فناوری دست پیدا کنند، اما ما نشان دادیم که نه تنها همه مراحل آن را خودمان طراحی و اجرایی کرده‌ایم بلکه بسیاری از کارها را به صورت بومی انجام داده‌ایم، چون هم معادن آن، هم تولید کیک زرد آن، هم تبدیل آن به UF6 و هم ساخت دستگاه‌های سانتریفیوژ آن و تبدیل آن به اورانیوم غنی‌شده در حدود 5/3 تا 5 درصد را به مرحله اجرا در‌آورده‌ایم بنابراین چنین شد که دائماً فشار وارد کردند. قطعنامه‌ صادر و ما را تحریم کردند و اجازه ورود برخی قطعات را به ما ندادند، اما بالاخره ما خودمان آن را تولید کردیم و نتیجه آن شد که بعد از این مرحله برای سایتی که خود امریکایی‌ها در شمال تهران (امیریه) برای تولید دارو این رآکتور را ساخته بودند، سوخت تحویل ندادند.ما سوخت بیست درصد برای نیروگاه را از آنها درخواست کردیم که آنها مطابق قانون ان‌پی‌تی باید به ما سوخت را تحویل می‌دادند اما چنین نکردند و ما هم به آنها مدت دوماه فرصت دادیم و در نهایت بعد از این مدت که دیدیم سوختی تحویلمان نشد، اعلام کردیم که اگر سوخت را در اختیار ما قرار ندهند به دلیل نیاز خودمان آن را تولید می‌کنیم و این توانمندی را هم داریم. آنها باز هم باور نمی‌کردند اما وقتی آمدند و دیدند که ما به این سوخت دسترسی پیدا کردیم و حدود 40 کیلو را هم تولید کرده‌ایم، به ما تهمت می‌زدند که شما دارای سلاح هسته‌ای هستید، در صورتی که ما با صراحت اعلام کرده‌ایم که نه سلاح اتمی را قبول داریم و نه به دنبال آن هستیم که بخواهیم آن را داشته باشیم.برخورد کشورهای غربی با این مسئله چگونه بود؟کشورهای غربی برخورد غیر منطقی و غیرمعقولی را با دستیابی ما به سوخت هسته‌ای انجام دادند که البته این برخورد غیرمنطقی آنها مربوط به دوره کوتاهی نبوده است و در بسیاری موارد چنین برخوردهایی با ما داشتند اما ما به خواسته‌های آنها نمی‌توانستیم توجه کنیم و دست روی دست بگذاریم تا هر وقت که خواستند ما را تحقیر کنند. بنابراین اگر می‌گوییم که مذاکره با کشورهای غربی نتیجه چندانی ندارد، به دلیل عملکرد سال‌های گذشته و متوالی و همچنین روحیه استکباری و زورگویانه آنهاست. البته ما به هیچ وجه پا عقب نمی‌کشیم و در مذاکره پیشقدم هستیم و آمادگی خود را در این زمینه نیز اعلام کرده و می‌کنیم.به نظر شما هدف آنها از این برخوردها چیست؟آنها در مواجهه با جمهوری اسلامی ایران مسائل دیگری را دنبال می‌کنند و از نفوذ کشورمان در افغانستان و عراق باخبر هستند و در حال حاضر هم شاهد هستیم که ناتو و امریکا تلفات سنگینی را در افغانستان متحمل شدند. بنابراین آنها بهتر است به فکر وضعیت خود افغانستان و عراق باشند؛ چرا که ما کار هسته‌ای را به نتیجه نهایی رسانده‌ایم و آنها هم خودشان این موضوع را می‌دانند. بدین ترتیب باید گفت که در حال حاضر این آنها هستند که نیازمند ما هستند. البته ما هم به دلیل اینکه جهان در صلح کامل باشد و قتل و کشتار وجود نداشته باشد و جلوی تروریسم نیز گرفته شود، آمادگی خود را برای مذاکره در این باره اعلام کرده‌ایم ولی موضوع هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران به هیچ وجه جایگاهی در مذاکرات ندارد و ما هم مراحل را خودمان طی کرده و به آن دست یافته‌ایم.به طور کلی حضور تیم مذاکره‌کننده ایرانی را در مذاکرات چگونه می‌بینید؟با توجه به اینکه روحیه افراد هم از اهمیت بالایی برخوردار است و روحیه آقای جلیلی بر پایه ولایتمداری محکم، معتقد و با صلابت است و از طرفی هم ما باید روی حق خود پافشاری کنیم و در مقابل مذاکره‌کنندگان نباید کوتاه بیاییم، آقای جلیلی با این دیدگاه در مذاکرات قوی عمل کرد البته تسلط ایشان بر مسائل بین‌المللی هم از موارد بسیار مهم است بنابراین این امتیازات باعث شد که هیئت ایرانی نسبت به دوره‌های قبلی در این عرصه قوی‌تر عمل کند، البته یک بعد قضیه هم تجربه است که این تجربه و پیشرفت هسته‌ای باعث پخته‌تر شدن تیم‌ها شده است.دعوت جمهوری اسلامی ایران برای بازدید از تأسیسات هسته‌ای کشورمان با چه هدفی انجام شد؟اقدام جمهوری اسلامی ایران برای درخواست جهت حضور و بازدید از سایت‌های هسته‌ای کشورمان با این هدف بود تا کشورها از نزدیک تأسیسات و فعالیت‌های هسته‌ای ایران را که در آن هیچگونه تخلف و انحرافی وجود ندارد را مشاهده کنند و فعالیت‌های کشورمان را که در چارچوب معاهده ان‌پی‌تی است را نیز ببینند و دیگر حرف‌های دروغ‌پردازانه رسانه‌های استکباری را قبول نکنند. بدین ترتیب اگر غربی‌ها هم بخواهند دروغ‌پردازی کنند، ما در جهت شفاف‌سازی و روشنگری دست به چنین کاری زدیم که البته عملکرد این کشورها در این اقدام ایران مشخص شد که کشورهای استکباری به ویژه اروپایی‌ها که در رأس آنها امریکا، انگلیس و فرانسه قرار دارد نمایندگان خود را به ایران اعزام نکردند چون اگر آنها می‌آمدند و این تأسیسات را می‌دیدند، مردم کشورشان این سؤال را می‌پرسیدند که شما چه چیزی را در فعالیت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران مشاهده کردید و آنها هم که نمی‌خواستند مشاهدات خود را بیان کنند و اقدامات آنها در مدت گذشته زیر سؤال می‌رفت و باید به این سؤال پاسخ می‌دادند.از این رو آنها به این نتیجه رسیدند که همه آن رشته‌هایی که بافته بودند، پنبه می‌شد و در نهایت هم دروغ‌گویی‌هایشان برای مردم کشورهایشان روشن و آشکار بنابراین چون نمی‌توانستند پاسخگوی مردم خود در این زمینه باشند حضور پیدا نکردند. اما جمهوری اسلامی ایران با هدف شفاف‌سازی و نشان دادن دروغ‌گویی‌های کشورهای غربی دست به چنین اقدامی زد.آیا این اقدام جمهوری اسلامی ایران تأثیری هم بر مذاکرات استانبول داشت؟بله، قطعاً تأثیرگذار بود، چرا که دیگر آنها نمی‌توانند مطالبی را مطرح کنند که خلاف آن چیزی که دیده‌اند باشد، هر چند که آنها به دلیل اینکه رسانه‌های دنیا را در اختیار دارند چنین اقداماتی را انجام می‌دهند ولی با این حال ما با این شفاف‌سازی بسیاری از مسائل را خودمان حل کردیم. نظر شما درباره مذاکرات ایران و 1+5 در استانبول چیست؟مذاکره استانبول پیرو مذاکرات ژنو 3 که در آنجا توافق شده بود موضوعات و مسائل مشترک مورد توجه قرار گیرد، صورت گرفت که البته جمهوری اسلامی ایران هم بر همان اساس کار را دنبال کرد، ولی باید گفت که گروه 1+5 به دنبال مسائل دیگری بودند اما جمهوری اسلامی ایران دقیقاً در همان چارچوب مسائل را دنبال کرد.البته گروه 1+5 درخواست‌های دیگری داشت، از جمله اینکه دیدار و مذاکره دو جانبه صورت گیرد و جمهوری اسلامی ایران با امریکا به صورت دوجانبه و مستقیم مذاکره کند که رئیس هیئت ایرانی آقای سعید جلیلی به هیچ وجه این مسئله را نپذیرفت چون می‌دانست به امریکا اصلاً نمی‌شود اطمینان کرد، زیرا در گذشته نماینده‌ای که خود آقای اوباما از ترکیه و برزیل مشخص کرده بود، آمده بودند و با جمهوری اسلامی هم مذاکرات کردند و به توافق با کشورمان نیز رسیده بودند و بیانیه سه جانبه را هم نوشته، امضا و اعلام کرده بودند، اما امریکا نه تنها به این نماینده‌های خود از ترکیه و برزیل توجهی نکرد، بلکه به سوی تصویب قطعنامه، تحریم یا سایر موارد رفت. بنابراین باید گفت که کشورهای غربی به ویژه امریکا، انگلستان، فرانسه و حتی آلمان که نماینده‌شان خانم اشتون است اعلام می‌کنند که به نتیجه‌ای نرسیده‌ایم و این مذاکره به شکست انجامیده است.بله، درست است، این مذاکره برای آنها یک شکست بود و برای ما یک پیروزی به شمار می‌رفت؛ چرا که نگذاشتیم نتیجه‌ای که آنها می‌خواستند حاصل شود و به بحث پیرامون مسئله هسته‌ای ایران بپردازند. بنابراین در نهایت باید گفت که مذاکرات استانبول نتیجه آنچنانی در اصل نداشته است ولی ما به هیچ وجه هیچ وقت نگفته‌ایم که مذاکره نمی‌کنیم بلکه معتقدیم مذاکره باید دوطرفه باشد نه اینکه بخواهد تنها هدف یک طرف تأمین شود، بنابراین نتیجه این شد که آنها رفتند تا بنشینند و فکر کنند اما ما در چارچوب توافقات ژنو 3 آمادگی داریم این مذاکره ادامه پیدا کند و موضوعات مشترک مختلف مورد بحث قرار گیرد.پس شما معتقدید که در مذاکرات استانبول عملاً نتیجه‌ای حاصل نشد؟بله، چنین است.اظهارات خانم اشتون مبنی بر ناامید خواندن مذاکرات و همچنین مقصر دانستن جمهوری اسلامی ایران در به نتیجه نرسیدن مذاکرات استانبول را چطور ارزیابی می‌کنید؟خانم اشتون به هر حال می‌خواهد نظرات خودش را اعلام کند که ما هم زیر بار این موضوع به هیچ وجه نخواهیم رفت. مگر وقتی ما برای مذاکره می‌رویم، منتظر می‌مانیم که هرچه آنها بگویند قبول کنیم؟ ما خودمان موضوع را مشخص می‌کنیم، آنها هم موضوع مشخص می‌کنند و در نهایت موضوعاتی که مطالب مشترک در آن وجود دارد، مورد توافق قرار می‌گیرد که در ژنو 3 این اقدام صورت گرفت ولی اینکه بالاخره می‌گویند نتیجه‌ای نداشت باید گفت بله چنین است، برای آنها نتیجه‌ای در بر نداشته است.به عنوان نمونه ما شفاف‌سازی کردیم و قبل از شروع مذاکرات به همه کشورها اعلام کردیم که نماینده به ایران بفرستند و برای بازدید از سایت هسته‌ای کشورمان، بیایند و سایت‌های ایران را ببینند. ما شاهد بودیم که 120 نماینده از کشورهای مختلف برای بازدید از سایت‌های هسته‌ای ایران آمدند اما اجازه ندادند نماینده‌ای از اروپا برای بازدید از سایت‌های هسته‌ای ایران شرکت کند چون اگر می‌آمدند و دقیقاً سایت‌های هسته‌ای ما را مشاهده می‌کردند و شفاف‌سازی ما را در هنگام بازگشت به کشورشان می‌دیدند به مردم خود باید چه می‌گفتند؟ آنها در این مدت دروغ‌‌پراکنی، جوسازی و تبلیغات روانی بسیاری به راه انداختند. حال اگر می‌خواستند به ایران بیایند و در این بازدید شرکت کنند، ‌مردم و مسئولان آنها وقتی سؤال می‌پرسیدند چیزی برای گفتن نداشتند، چرا که ما دقیقاً‌ سایت‌های هسته‌ای‌مان مشخص است و هیچ چیزی خارج از آن نداریم و دائماً هم آژانس عدم انحراف فعالیت‌های ما را تأیید کرده است و به دلیل آنکه زیر سؤال می‌رفتند، بنابراین این بار آمدند و به گونه‌ای خواستند مسئله را در مذاکره پیش ببرند و بتوانند مسائل خود را مطرح کنند که خوشبختانه هیئت ایرانی محکم و با قوت جلوی آنها ایستاد و مطالب آنها را مورد قبول اعلام نکرد و نتیجه این شد که اظهارات هیئت ایرانی مورد عصبانیت خانم اشتون قرار گرفت.فکر می‌کنید این مذاکرات با توجه به اینکه زمان دیگری برای آن تعیین نشده است، ادامه پیدا کند؟بله، احتمالاً مذاکرات ادامه پیدا خواهد کرد چون ما که نیازی به مذاکره نداریم و آنها مسائل بسیار بیشتر از مشکلات هسته‌ای کشورشان دارند به ویژه کشورهایی مانند امریکا که در عراق و افغانستان در این باتلاق گیر کرده‌اند. از آن طرف هم کشورهای اروپایی در افغانستان در قالب ناتو گیر کردند و هر سال کشته‌های آنها بیشتر می‌شود و تلفات‌شان در حال افزایش است.بنابراین ما شاهد بودیم که این آنها بودند که به ما نیاز داشتند، چراکه ما به آنها احتیاجی نداریم. ما به دلیل آنکه در چارچوب قانون ان‌پی‌تی و آژانس فعالیت می‌کنیم و اعلام هم کرده‌ایم که هرگاه، هر کسی بخواهد برای بازدید بیاید می‌تواند حضور یابد و محدودیتی در این زمینه وجود ندارد. پس نگرانی نداریم. بلکه آنها از اینکه جمهوری اسلامی ایران به این فناوری دسترسی پیدا کند، احساس نگرانی می‌کنند که این هم حرف غلطی است.نظر شما درباره میزبانی کشور ترکیه چیست؟ آیا فکر می‌کنید میزبانی این کشور تأثیری در مذاکرات استانبول هم داشت؟بالاخره ما می‌خواستیم که ترکیه هم در مذاکرات شرکت کند و در نهایت هم همانطور که در تهران با آنها مذاکره کردیم، در اینجا هم نقش داشته باشد اما در نهایت کشورهای اروپایی و امریکایی نخواستند که چنین شود.