سید علی اصغر حسینی | روزهای پایانی سال 1389 برای حوزههای علمیه در حالی فرا رسیده است که در کنار سفر 10 روزه مقام معظم رهبری که بدون تردید باید آن را مهمترین واقعه خبری حوزههای علمیه دانست، این مراکز علمی، تبلیغی و پژوهشی شاهد تحولات مختلف و متنوعی بوده است. سالی که به عنوان «سال همت و کار مضاعف» نامگذاری شده بود نتایج محسوسی در حوزه داشت؛ اخباری در موضوع فناوری و آغاز فعالیت فیبرنوری مرکز مدیریت حوزه، اخبار مدیریتی و اداری تغییر مدیریتی در سه سازمان مهم حوزوی، در ابعاد بینالمللی زمینهسازی برای تعاملات علمی مانند الازهر و فیضیه و دیدار فرستادگان پاپ از حوزه را در پی داشت. اگر چه باید نتایج محسوس این تغییرات را در سال آینده یافت، اما همین تغییرات نیز نشانگر آن است که حوزه توانسته است گامهای ابتدایی برای تحولات بنیادین با حفظ سنتهای علمی بردارد، تلاشهایی که باید امیدوار بود در سال آینده توسعه یابد تا حوزههای علمیه بتوانند نقش خود را در ایران وجهان به شکلی فراگیرتر و مطلوبتر توسعه دهد. آنچه در این مجال بیان شده است تنها اشارهای کوتاه به برخی از این تحولات در سال 89 است، مواردی که باید آن را به دهها مورد توسعه داد.
سفر مقام معظم رهبری به قمبدون شک مهمترین و مؤثرترین واقعه خبری حوزههای علمیه در سال 89، سفر مقام معظم رهبری به این شهر بود. استقبال فراوان طلاب و روحانیون از ایشان که همراه با صحنههای بینظیر عاشقی و دلدادگی بود، دید و بازدید ایشان از مراجع و بزرگان حوزه و تقدیر شایسته استوانههای علمی حوزه از ایشان که شایسته بررسی بود و هنوز هست، دیدار مقام معظم رهبری با طلاب ایرانی و غیرایرانی همچنین بازدید از مؤسساتی مانند مؤسسه آموزشی- پژوهشی امام خمینی با تصریح بر الگوسازی این حرکت و اطلاعرسانی مناسب از این حرکت عظیم علمی، دیدار با اعضای جامعه مدرسین حوزه و شورای عالی حوزه بخشی از برنامههای ایشان در این سفر بود. مقام معظم رهبری در این دیدارها به تشریح نسبت میان حوزه و نظام اسلامی پرداختند و بر حضور حوزه به عنوان مادر انقلاب در نظام اسلامی تأکید و بر لزوم تحول در حوزه اصرار کردند و آن را یک ضرورت دانستند و بر علوم مرسوم حوزوی بر توسعه علوم عقلی مانند فلسفه در حوزه تأکید کردند. ایشان به «پدیده مبارک» حوزههای علمیه خواهران اشاره داشتند و بر پرورش نسلی از بانوان مجتهد، عالم و دانشمند تأکید کردند همچنین بر حضور مؤثر روحانیت در رسانه ملی همراه با تنوع در این حضور و در کنار لزوم گسترش نقش روحانیون در نظام آموزش و پرورش تأکید کردند. ایشان همچنین بر استقلال شورای عالی حوزه بر برنامهریزیهای خود تأکید داشتند. بدون تردید تأثیر این سفر تا سالها در حوزه باقی خواهد ماند.
تغییر مدیریتی در 3 سازمان بزرگ حوزویدر سال 89، عالیترین مدیران اجرایی سه سازمان بزرگ حوزوی یعنی مرکز مدیریت حوزههای علمیه خواهران، دفتر تبلیغات اسلامی و مرکز خدمات حوزههای علمیه تغییر یافتند. حجتالاسلام جمشیدی که نزدیک به 10 سال پیش قائم مقام مرکز مدیریت حوزههای علمیه خواهران بود و تقریباً در تمامی این دوران به علت بیماری آیتالله شرعی مدیر این مرکز، مجموعه گسترده حوزههای علمیه خواهران را هدایت میکرد، در ماههای پایانی سال جاری با تصویب شورای عالی حوزه، مدیریت این مجموعه را به صورت رسمی برعهده گرفت. وی همزمان قائم مقامی مرکز مدیریت حوزههای علمیه برادران را نیز از دو سال پیش برعهده دارد. دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم نیز که از سوی مقام معظم رهبری به عنوان «نماد روشنفکری حوزه» شناخته شده است، در بهمن سال 89، شاهد تغییرات در عالیترین سطح مدیریت بود. در این ماه و براساس حکم مقام معظم رهبری، حجتالاسلام ربانی از مدیریت این دفتر علمی- پژوهشی به مدیریت بزرگترین مرکز خدماتی حوزه انتقال یافت و حجتالاسلام واعظی به ریاست این دفتر منصوب شد، این دفتر هم اکنون با مجموعهای از نشریات علمی وعمومی، سایتهای اینترنتی، پژوهشکدههای علمی و دانشکدههای تخصصی را تحت پوشش خود دارد. این سازمان حوزوی در چشم انداز خود آینده خود را «همگرا و تحولآفرین در حوزههای علمیه، نظریه پرداز و الگوساز برای نظام اسلامی و هدایتگر و پاسخگوی اقشار و گروههای اجتماعی در گستره مسائل ملی و فراملی» معرفی کرده است.ریاست مرکز خدمات حوزه نیز در سال 89 و با قبول استعفای حجتالاسلام نواب از سوی مقام معظم رهبری تغییر یافت. نواب که نزدیک به 10 سال مدیریت این سازمان به عنوان «بزرگترین سازمان خدماتی طلاب و روحانیون» را برعهده داشت، با استعفای خود، ریاست این مرکز را به حجتالاسلام ربانی واگذار کرد. مرکز خدمات حوزههای علمیه مجموعهای متنوع از خدمات رفاهی را به طلاب و روحانیون ارائه میدهد. بیمه تأمین ا جتماعی روحانیون، تلاش برای تأمین مسکن طلاب، پرداخت خدمات رفاهی مانند بن خرید کتاب و اجناس- همانگونه که دانشجویان از آن برخوردار هستند- بخشی از خدمات مؤثر این مرکز به طلاب و روحانیون حوزههای علمیه است.
آغاز فعالیتهای بینالمللی حوزه اگر چه فعالیتهای بینالمللی حوزه از نزدیک به 50 سال پیش با اعزام نماینده آیتالله بروجردی به مصر و لندن آغاز شد و با اقدامات فردی توسعه یافت اما مرکز مدیریت حوزههای علمیه نتوانسته بود به صورت رسمی به این فعالیت بپردازد، اما با تغییرات ساختاری در این مرکز و تصویب ایجاد معاونت بینالمللی حوزه و انتصاب حجتالاسلام زمانی به عنوان این معاونت، حوزه توانست در سال 89، فعالیتهای بینالمللی و رسمی خود را آغاز کند. سفر نمایندگان واتیکان به قم، زمینهسازی تعاملات علمی میان الازهر و فیضیه به عنوان بزرگترین مراکز علمی اهل سنت و تشیع در جهان و سفر گروهی از اساتید حوزه به لبنان و سوریه بخشی از برنامههای بینالمللی حوزه بود.
گسترش بسترهای دیجیتال حوزویآسانسازی، فراگیری و توسعهپذیری، بخشی از ویژگیهای فعالیتهای دیجیتالی است، بر همین اساس نیز شورای عالی حوزه، گسترش استفاده از این ابزارها را در دستور کار خود قرار داده است. ایجاد سازمان آمار و اطلاعات حوزه با هدف تأسیس بانکهای اطلاعاتی متناسب با مسئولیت حوزه با مدیریت حجتالاسلام خوانساری از مدیران بزرگترین مرکز کامپیوتری در حوزه، رایانهای کردن تمامی مراحل ثبتنام پذیرشی و آزمونی در تمامی مقاطع آموزشی حوزه از کاردانی تا دکتری برای نزدیک به 20 هزار داوطلب ورود به حوزه و 60 هزار طلبه و روحانی در کشور، آغاز توسعه فیبر نوری در مراکز حوزوی و گستردهتر شدن شبکه اتوماسیون اداری و فعال شدن سیستم ویدئو کنفرانس در مراکز استانها بخشی از برنامههای استفاده از فعالیتهای دیجیتال حوزه بود. در این میان برخی از افراد حوزوی تلاشهای مستقلی را برای توسعه این ابزارها در حوزه ادامه دادند. آغاز فعالیت «ویکی فقه» به عنوان اولین دایرهالمعارف تخصصی فقه و اصول در جهان همچنین ارائه تخصصیترین دروس حوزههای قم، نجف و مشهد در فضای اینترنت بخشی از برنامههای حوزه در استفاده از فضاهای دیجیتالی بود.
