رئیس سازمان بسیج علمی كشور در گفت‌وگو با «جوان» خبر داد

حمایت بسیج از 1000 طرح علمی و پژوهشی

سید صادق حسنی مقدم | امروز دیگر كسی نمی‌تواند منكر پژوهش و ضرورت بهره‌مندی از دستاوردها و نتایج پژوهش‌های علمی در لایه‌های مختلف مدیریتی و اجرایی كشور باشد. اما به باور صاحبنظران و پژوهشگران، این بیان، تنها یك نظر و ایده آرمانی است و صورت واقعی و عینی به خود نگرفته است. سازمان بسیج علمی، پژوهشی و فناوری یكی از نهادهای تازه تأسیس زیر مجموعه سازمان بسیج مستضعفین است كه به منظور حمایت از پژوهشگران، زمینه سازی برای اجرایی‌كردن طرح‌های علمی و اختراعات و همگرایی مجموعه‌های علمی بسیج تشكیل شده و تلاش می‌كند با شناسایی تحقیقات و پژوهش‌های تازه نسل جوان به ویژه بسیجیان راه را برای رشد و تعالی و شكوفایی این طرح‌ها فراهم نماید همزمان با هفته پژوهش (9 – 3 دی ماه) به سراغ دكتر محمود تولایی، رئیس این سازمان رفتیم و برخی از مباحث را در عرصه پژوهش و حمایت از نوآوران با وی مطرح كردیم. حاصل این گفت‌وگو را درپی‌ می‌خوانید. در ابتدا مختصری از اهداف تشكیل سازمان بسیج علمی بفرمایید؟سازمان بسیج علمی در سال شكوفایی و نوآوری یعنی سال 1387 تأسیس شد.رویكرد اصلی تأسیس این سازمان ورود جدی به عرصه حمایت از جهادگران علمی و افزایش اثر بخشی و حضور بسیجیان در عرصه علم است.قبل از تأسیس بسیج علمی، اقشار دانشجویی، اساتید، دانش آموزی و فرهنگیان، بسیج مهندسین، پزشكان، هنرمندان و طلاب در كنار وظایف حرفه‌ای خودشان برنامه‌های علمی نیز داشتند. اما ورود به دهه پیشرفت و عدالت و انتظارات ویژه مقام معظم رهبری برای تحقق جهاد علمی، ایجاب می‌كرد كه فعالیت‌های جزیره‌ای و منفصل در بسیج، تبدیل به حركت‌های هدفمند و هم افزا شود.در همین راستا سازمان بسیج علمی به عنوان یك سازمان حامی و پشتیبان از فعالیت‌های علمی این هفت قشر مذكور تشكیل شد.امروز همه اقشار بسیج، معاونت علمی را داخل خودشان دارند. رویكرد اینها افزایش توانایی‌ها و شایستگی‌های علمی افراد و اعضایشان است بنای ما این است كه در هر قشر و لایه‌‌ای از بسیج و متكفل نقش پشتیبان، همراه و همكار در فعالیت‌ها باشیم.به عنوان مثال كانون‌های علمی بسیج دانشجویی با بهره‌گیری از ظرفیت‌های اساتید بسیجی می‌تواند اثر بخش‌تر باشد. انجمن‌ها و هسته‌‌های علمی دانش‌آموزی با كمك و یاری سرشاخه‌های دانشجویی می‌تواند بسیار مفید و اثرگذار باشد.آیا تمامی اقشار بسیج در این فرآیند فعال می‌شوند؟ما تمام اقشار بسیج را در این حركت علمی و خوشه‌های تعالی علم، با شبكه‌های پشتیبانی طراحی كردیم.همانطور كه مقام معظم رهبری فرمودند امروز ابزار قدرت در جهان، علم است. هر كشوری كه به علم و فناوری مسلط‌تر باشد می‌تواند پیروزی و سربلندی برای كشورش، ارمغان بیاورد.ایران كه با سابقه علمی و تاریخی دیرینه و برخوردار از دانشمندان شهیر از اعتبار بسیار بالایی برخورد بوده اما در حكومت سلاطین، غفلت‌ها سبب شد ما پیشینه و دیرینه علمی خود را فراموش كنیم و به مصرف‌كننده علم غرب تبدیل شویم. مقام معظم رهبری این احساس را در ما احیا و تشدید كردند كه ما باید به عرصه‌های بالای علمی دست پیدا كنیم.در افق چشم‌انداز چه دورنمایی ترسیم شده و بسیج چه نقشی در این زمینه دارد؟افق 1404 در سند چشم‌انداز ایران دستیابی به رتبه اول منطقه را هدفگیری كرده است و همه اینها ایجاب می‌كند اگر ما می‌خواهیم كشوری سربلند، مقتدر، با امنیت و متعالی باشیم باید به پژوهش روی بیاوریم. حتماً باید در عرصه‌های مختلف زندگی، خودمان را با بهره‌گیری علمی غنی كنیم. تكنولوژی خودمان را افزایش بدهیم تا بتوانیم یك كشور توسعه‌یافته باشیم.نه فقط برای مردم كشور خودمان امنیت و آسایش به دنبال بیاوریم. بلكه به عنوان یك كشور پیشتاز، نقش پشتیبان برای سایر كشورهای در حال توسعه مسلمان ایفا كنیم. علاوه بر این برای بسیجیان عزیز نیز نقش‌هایی را تعریف و ترسیم كنیم.اكنون در كجای راه پژوهش هستیم و چه نیازهایی را باید ضرورتاً مد نظر قرار داد؟این نهالی كه برای پویایی و شكوفایی به دست رهبری تقویت و آبیاری شده است و این عطش برای شكوفایی را بین جوانان ما ایجاد كرده می‌تواند به یك گلستان پربار تبدیل شود.ما از جوانان شایسته و خلاق بسیار زیادی برخوردار هستیم. از اساتید برجسته و دلسوز برای نظام كشورمان برخورداریم. اما در راستای بهره‌گیری از این توانایی به شكل سازمان یافته. در ابتدای راه قرار داریم. در گذشته صنعت ما كمتر رویكرد به استاد دانشگاه و دانشگاه برای ارتقای خودش داشت. دانشگاه ما نیز كمتر در سوژه‌های تحقیقاتی به موضوعات مورد نیاز جامعه توجه داشت. الحمدلله در چند سال اخیر رویكرد در هر بخش اصلاح شده است و رویه تعامل را پیدا كرد. امیدوارم این مسیر را كه در ابتدای راه آن هستیم و در عرصه تعالی و شكوفایی كشور است بتوانیم تا انتهای دهه پیشرفت و عدالت و افق‌هایی كه در سند چشم‌انداز نظام پیش‌بینی شده است، شاهد باشیم.ما در این مسیر چه نقاط ضعفی را باید كمرنگ و نقاط قوتی را تقویت كنیم تا در جهان علم و پژوهش آینده‌ای روشن داشته باشیم؟ما باید خود باوری را ترویج كنیم، به جوانانمان اهمیت بدهیم، نیازمندی‌ها و مشكلات دانش و تكنولوژی خودمان را از دانشگاه‌های كشورمان بخواهیم. صنعت و دانشگاه رویكرد مثبت به هم داشته و توسعه علمی را جدا از نیاز جامعه نبیند. اگر ما نقاط ضعف را اصلاح كنیم، قوت ما جوانان شایسته، توانمند و با انگیزه هستند. با این طرز تفكر مسلماً آینده از آن ما خواهد بود.مهمترین برنامه و رویكرد شما در عرصه پژوهش چیست؟به دلیل اینكه در هفته پژوهش برنامه‌های ملی و كشوری در این عرصه اجرا می‌شود به عنوان یار و همراه با حوزه تحقیقات و فناوری كشور در نمایشگاه دستاوردهای تحقیقاتی كشور حضور پیدا كردیم و یكی از بزرگترین غرفه‌های نمایشگاه دستاوردهای پژوهش و فناوری در مصلای تهران مربوط به بسیج علمی است كه تعدادی از فناوران بسیجی به همراه تعدادی از پژوهشگران مجازی و مراكز تحقیقاتی مرتبط با سازمان بسیج علمی حضور دارند. ولی به طور مستقل دستاوردهای پژوهش بسیج را در نمایشگاه‌های ملی و نمایشگاه‌های استانی سازمان بسیج علمی در قالب جشنواره جهاد گران علم و فناوری به ملت ایران تقدیم و عرضه كرده‌ایم.در غرفه شما چه محصولات علمی به نمایش گذاشته شد؟جنس این نمایشگاه، ارائه دستاوردهای پژوهشی و فناوری‌هاست به همین دلیل همكاران من و پژوهشگران بسیج دستاوردهای پژوهشی خود را در زمینه‌های مختلف در حوزه‌های برق، مكانیك، اقلام ساخته شده در حوزه اصلاح الگوی مصرف، نمونه‌های مناسب برای توانمند سازی پژوهشی و آموزشی برای دانش آموزان، طرح‌های صنعتی مربوط به حوزه‌های صنعت غذایی، صنعت دارویی، صنایع ساختمانی، صنایع ایمنی و حفاظت حریق و پزشكی مكمل یا طب سنتی، نانو تكنولوژی، رادار و عرصه‌های دیگر عرضه كردند.با توجه به فرموده رهبر معظم انقلاب كه در بخش علوم انسانی هم پژوهش را پیش ببرید. در این زمینه چه كرده‌اید؟سازمان بسیج علمی به موازات سایر حوزه‌ها كارگروهی را برای حمایت از طرح‌های حوزه علوم انسانی تشكیل دادیم. پژوهشكده‌های مجازی در دست تشكیل داریم، اما اساساً آنچه در قالب دستاوردها عرضه می‌شود محدود به حوزه‌های غیر از علوم انسانی است. دست مدد و انتظار همت از متخصصان، دانشمندان، اساتید و دانشجویان علوم انسانی داریم. ما هم آماده هستیم دست آنها را بفشاریم و آنچه از پژوهش‌های حوزه علوم انسانی با رویكرد اسلامی، نه تفكر سكولار و غربی می‌تواند صورت بگیرد ما هم آمادگی حمایت از اینگونه طرح‌ها را در سطوح اساتید دانشجویان دوره تكمیلی و پژوهشگران كشور داریم.آیا سازمان بسیج علمی كشور تنها مشوق و ترغیب‌كننده پژوهشگران در مباحث علمی است یا اینكه پیگیری می‌كند تا طرح‌ها از حالت تئوری به مصداق عملی و عملیاتی تبدیل شود؟مسلماً تشویق ظاهری و اكتفا كردن به دادن لوح تقدیر و جایزه، حمایت واقعی نیست. حمایت واقعی گرفتن دست محقق و حل مشكلات اوست برای رسیدن به محصول دانش كه تولید ثروت است. این رویكرد در بسیج علمی نیز وجود دارد و ما قطعاً برای حمایت از این مسیر تا انتهای راه آمادگی داریم و سازوكارهای لازم را هم پیش‌بینی كرده‌ایم.چه برنامه‌های حمایتی برای پژوهشگران دارید؟ما در حوزه حمایت از ایده و خلاقیت و تبدیل آن به پدیده و طرح، در حوزه مبتدی، مراكز رشد خلاقیت و نوآوری را داریم كه تاكنون 16 مركز را در استان‌های مختلف افتتاح كردیم و این رویكرد ادامه دارد. در عرصه‌های حمایت از فناوران هم مجموعه طرح‌هایی كه به محصول منجر شوند می‌توانند از طریق شركت‌های دانش‌بنیان متصل به سازمان بسیج علمی مورد حمایت قرار گیرند و برای تولید نمونه اقدام شود یا اینكه با حمایت‌های سازمان در قالب شركت‌های خصوصی می‌توانند وارد عرصه فعالیت شوند. بخشی از برنامه‌های حمایتی ما برقراری ارتباط بین محقق و پژوهشگر با حوزه كاربر و كارفرمای آن تحقیق است كه در آنجا نیز سازمان فعالانه عمل می‌كند. در بخش دیگر طرح‌های پژوهشی نیازمند حمایت‌های علمی، كارگاهی یا آزمایشگاهی هستند كه سازمان بسیج علمی از مجموعه‌های متصل به خودش یا از طریق شبكه ارتباطی خودش برای استفاده از سازمان‌های كشوری و مؤسسه‌های دولتی و خصوصی بهره می‌گیرد و پژوهشگران را به آن مجموعه‌ها معرفی می‌كند.هم‌اكنون چه پروژه‌های علمی را در دست دارید و اینها چه مراحلی را طی كرده است.بیش از یك‌هزار طرح پژوهشی، اختراع، ابتكار و خلاقیت در سراسر كشور با حمایت سازمان بسیج علمی در حال انجام است كه موضوعاتی در حوزه‌های مكانیك، برق، الكترونیك، عمران، نانوتكنولوژی، شیمی، بیوتكنولوژی، ریاضیات و بیوانفورماتیك و حوزه‌های علوم انسانی را در برمی‌گیرد. این پروژه‌ها مگاپروژه و طرح‌های كلان نیستند كه مثلاً بگوییم در حوزه نفت و گاز و مانند افتتاح پالایشگاه پارس‌جنوبی باشد، بلكه طرح‌های پژوهشی است كه پژوهشگران در گوشه و كنار جامعه در حال انجام آن هستند.در عرصه‌های حمایتی هم ما خودمان را در امتداد دستگاه نظام و حاكمیت می‌دانیم و در عرصه ایفای این نقش ما از همكاری‌های خوب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برخورداریم و هم خودمان را یار آن وزارتخانه، وزارت بهداشت، معاونت علم و فناوری ریاست‌جمهوری می‌دانیم. سردار نقدی به راه‌اندازی پژوهشكده مجازی اشاره كرده‌اند. توضیح می‌دهید نحوه تشكیل این پژوهشكده چگونه است؟این پژوهشكده‌ها كه پنج مورد را در هفته بسیج افتتاح كردیم، رویكردشان برقراری ارتباط بین متخصصان و اساتید و سازماندهی آنها در حوزه‌ها و تخصص‌های مختلف است كه بتوانند به دور از مرزها و فاصله‌های استانی یا مرزهای دانش در كنار هم بنشینند، در بستر مجازی، تالارهای گفت‌وگو تشكیل بدهند، نشست‌ها و همایش‌های علمی را برگزار كنند، همینطور به انتشار مقالات علمی در زمینه ایجاد شده بپردازند. در حوزه‌های نظری و علوم انسانی و راهبردی این پژوهشكده‌ها می‌توانند بسیار اثربخش باشند. اساتیدی كه به صورت پراكنده در سراسر كشور هستند، تریبون مشتركی پیدا كنند تا پیرامون موضوعات تبادل‌نظر كنند.پژوهشكده حجاب و عفاف در عرصه زنان، پژوهشكده طب مكمل در عرصه طب سنتی و برخی پژوهشكده‌های دیگر به خوبی جامعه مخاطب خودشان را پیدا كرده‌اند، اما در ابتدای راه هستند و چند ماهی از شروع این نهضت نمی‌گذرد، طبعاً باید با ادامه فعالیت و اطلاع‌رسانی كامل شاهد آثار و بركات این حركت باشیم.برای اینكه مردم و اساتید و دانشجویان در جریان فعالیت‌های شما قرار بگیرند، كاری كرده‌اید؟رسانه‌ها امسال به رویكرد علمی بسیج خوب پرداختند، اما برای پرداختن اثربخش، قطعاً كارهای بیشتری لازم است. ما از طریق اطلاع‌رسانی و آموزش مسئولان و فرماندهان پایگاه‌های بسیج پیش می‌رویم. البته رویكرد ما جز اینكه كارهای تبلیغاتی باشد، رویكرد برنامه‌های اثربخش است.مشاهده آثار و بركات كارهای انجام شده جبران تبلیغات را خواهد كرد و مردم مطلع خواهند شد.انتظار مقام معظم رهبری در دهه پیشرفت و عدالت این است كه گفتمان علمی و پیشرفت تبدیل به دغدغه اجتماعی شود. به همین جهت بخشی از برنامه‌های ما در همین عرصه است كه قسمتی از اجرای آن در بسیج دانش‌آموزی و قسمتی از طریق بسیج محلات برنامه‌ریزی شده است.نفرات برتر اول تا سوم رشته‌های تجربی و انسانی و همچنین نفرات ششم تا دهم رشته ریاضی، فیزیك از نیروهای بسیجی بودند. شما چه برنامه‌های خاصی برای این افراد دارید؟همه رتبه برترهای ایران، آنهایی كه برای تعالی كشورشان كار می‌كنند، بسیجی هستند، ولی اصطلاحاً 9 نفر از نفرات رتبه اولی‌ دارای كارت و شناسنامه بسیجی بودند. ما در یك اقدام جدید، همه نفرات برتر پنج رشته كنكور را در اردوی بازدید از دستاوردهای علمی كشور شركت دادیم. با دوستان گفت‌وگو كردیم همچنین در محل سازمان بسیج علمی، دفتر مشاوران جوان رئیس سازمان بسیج را تشكیل دادیم تا عرصه‌ای برای حضور این عزیزان رتبه اولی باشد و خودشان در دستیابی به موفقیت‌ها آنجا كه لازم است مشكلاتشان را برای ما مطرح كنند و ما آنها را حل كنیم. آنجا كه ایده‌ای دارند مطرح كنند و ما پیگیری كنیم و با تأسیس دفتر مشاوران جوان در دفتر رئیس سازمان بسیج، برنامه‌های طولانی‌مدت را ادامه دهیم. ما باید بدانیم كه رفع نیازمندی‌های جامعه به دست توانمند جوانان ایرانی ‌شدنی است.استقبال نهادهای دیگر از پژوهشگران چگونه بوده است؟در بخش دفاعی خیلی خوب بوده و استقبال كاملاً مثبت است؛ چراكه مسئولان چشم خود را روی واردات در مقابل تولید دانش بسته‌اند و اعتقاد دارند ما با خودباوری باید به هر آنچه می‌خواهیم دست پیدا كنیم، ولی در بخش غیرنظامی باید روی بحث خودباوری تقویت بیشتری شود.