محمد صادقی-پرورش ماهیان سردابی در مزارع پرورشی ماهی و استفاده آب این مزارع در آبیاری کشاورزی ،علاوه بر افزایش میزان تولید ماهی کشور، در بالا بردن سطح درآمد کشاورزان و کاهش استفاده از کودهای شیمیایی نقش بسزایی دارد. استان مرکزی از جمله مناطقی است که کشاورزان آن به استفاده از این روش روی آورده اند و هر ساله بر میزان استقبال کشاورزان این استان از پرورش ماهیهای سردابی افزوده میشود.
نگاهی به صنعت پرورش ماهی
امروزه به طور متوسط، 16 درصد از پروتئین مورد نیاز جهان از طریق آبزیان تأمین میشود که همین مقدار به ظاهر کم، معادل با پرتئین تولید شده از 600 میلیون رأس گاو است. آمارهای جهانی، مصرف وسیع، متنوع و روزافزون ماهی را نشان میدهد و مردم کشورهای در حال توسعه و نیز کشورهای توسعه یافته، به ماهی به عنوان بخشی از غذای روزانه خود وابستگی دارند. صرفاً در چند کشور توسعه یافته و مشخصاً ژاپن، بیش از 20 درصد از گوشت مصرفی مردم از طریق مصرف ماهی تأمین میشود. روند رو به رشد جمعیت جهان و متعاقب آن افزایش نیازهای پروتئینی، باعث شده است که بشر به مصرف آبزیان از جمله ماهیان، سخت پوستان، نرمتنان و سایر آبزیان روی آورد. همچنین کاهش ذخایر آبزی، بشر را برآن داشته تا اقدام به پرورش گسترده آبزیان در محیطهای آبی کوچک و محدود کند. تکثیر و پرورش آبزیان، یکی از مهمترین فعالیتهای شیلاتی محسوب میشود. اهمیت پرورش آبزیان از جنبههای مختلف قابل بحث است. افزایش روز افزون جمعیت، از میان رفتن منابع طبیعی تجدید شونده و بهره برداری بیش از حد از ذخایر دریایی از جمله مهمترین علل و عوامل رشد پرورش آبزیان در جهان است. تولید جهانی آبزیان در دهههای اخیر رشد چشمگیری داشته است که این امر مرهون توسعه فعالیتهای آبزی پروری است.
لزوم گسترش پرورش ماهی در ایران
هر چند آبزی پروری تجاری قرنهاست در جهان سابقه فعالیت دارد، ولی تاکنون در ایران بطور قابل توجهی مورد استقبال قرار نگرفته است، بطوری که فقط 8 درصد از کل پروتئین مصرفی خانوارهای روستایی و در حدود 10 درصد از کل پروتئین مصرفی خانوارهای شهری را محصولات آبزیان تشکیل میدهند. فرهنگ سازی افزایش و تولید در برنامه چهارم توسعه، سرانه مصرف آبزیان در سبد خانوارها از پنج کیلوگرم در ماه به هفت کیلوگرم افزایش یافته است و این در حالی است که در برنامه پنجم، به رقم 11 کیلوگرم خواهد رسید.
ظرفیتهای استان مرکزی
بر اساس مطالعات انجام شده در استان مرکزی، میزان آبی که از طریق رودخانه ها، قناتها ، چشمه ها و چاه های عمیق و نیمه عمیق استحصال میشود، حدود 4 میلیارد متر مکعب است که 5/1 میلیارد متر مکعب آن مربوط به آبهای سطحی و 5/2 میلیارد متر مکعب آن مربوط به آبهای زیر زمینی است که از طریق 4 رشته رودخانه دائمی ، 1882 دهنه چشمه ، 2301 رشته قنات ، 10000حلقه چاه کشاورزی ، دو سد بزرگ، 120 سد کوچک و 15000 کیلومتر کانال آبرسان در دسترس قرار میگیرد. وجود اینگونه استعدادها و پتانسیلهای آبی استان همراه با برنامه ریزی منسجم، امکان فعالیت قابل توجهی را علاوه بر مصارف کشاورزی در تکثیر و پرورش آبزیان و تولید گوشت سفید ایجاد کند.
اقدامات صورت گرفته
برای توسعه و تشویق فعالان بخش کشاورزی جهت پرورش ماهی در استان مرکزی اقدامات مؤثری صورت گرفته است. هادی موسوی، مدیر شیلات استان مرکزی در این خصوص میگوید : استان مرکزی با 14 هزار منبع آبی، از توانمندی بالایی در تولید ماهی برخوردار است افزود: امکانات تولید 15 هزار تن در نیمی از منابع آبی استان وجود دارد. وی با اشاره به اینکه سرانه مصرف ماهی در استان تا پایان برنامه پنجم توسعه به 5/12 کیلوگرم باید برسد میافزاید: وجود این میزان منابع آبی فرصتی برای اشتغالزایی و رسیدن به شاخصهای مورد نیاز مصرف ماهی در برنامه پنجم است.
مدیرشیلات استان مرکزی تصریح میکند: از سال 76 تاکنون، 140 میلیارد ریال در بخش آبزی پروری استان سرمایه گذاری شده و145 واحد پرورش ماهی راه اندازی شده است.وی گفت: مجموع تولید ماهی در این واحدها دو هزار و 300 تن در سال است که قرار است با افزایش تعداد مراکز پرورشی تولید ماهی در استان، به 4 هزار و 600 تن برسد.وی افزود: امسال 12 واحد جدید پرورش ماهی با20 میلیارد ریال سرمایه گذاری در دست ساخت است که با راه اندازی آنها 300 تن به تولید ماهی استان افزوده میشود.
در این استان روشهای مختلف پرورش ماهی از جمله : پرورش ماهی قزل آلا در استخرهای ذخیره دو منظوره کشاورزی پرورش ماهی در استخرهای ذخیره کشاورزی (گرمابی -سردآبی) ،پرورش ماهی قزل آلا در کانالهای آبرسان و قنوات ، پرورش ماهی در سیستم مدار بسته (حد واسط) ، پرورش ماهی قزل آلا در مزارع منفرد ، پرورش ماهی گرمابی در مزارع منفرد ، پرورش ماهی در آببندانها و آبهای طبیعی و نیمه طبیعی و پرورش ماهی قزل آلا در محیطهای محصور (قفس) استفاده میشود.
